Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2023/1521 K.2024/114

Dava konusu istem: 10/01/2020 tarih ve 31004 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile asıl Yönetmeliğin 14. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (e) bendi; Yönetmeliğin 2/(b) maddesi ile asıl Yönetmeliğin 24. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin (4) nolu alt bendinde yapılan değişiklik ve Yönetmeliğin 8. maddesi ile asıl Yönetmeliğin 58. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendine eklenen (6) nolu alt bendin iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 25/01/2023 tarih ve E:2020/1759, K:2023/134 sayılı kararıyla;

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 1., 2., 4., 5., 26., 33. ve 34. maddelerine atıfta bulunularak;

Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 14. maddesinin 1. fıkrasına (e) bendi eklenmesine ilişkin dava konusu Yönetmeliğinin 1. maddesi yönünden:

Düzenleme ile, kamu kurumu haricindekilere hizmet vermek amacıyla (A1) belgesi almak için başvuranlardan, (A1) yetki belgesi için belirlenen güncel ücretin 12 katı ücret alınacağın kurala bağlandığı, Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 73. maddesinde, yetki belgesi ücretlerinin alınma usullerinin düzenlendiği ve yetki belgesi almak isteyenlerden Ek-1'de yer alan ücret tablosunda belirlenen ücretlerin alınacağının düzenlendiği, her bir yetki belgesi için için ayrı ayrı ücretin belirlendiği bahse konu ücret tablosunda ise tüm (A1) yetki belgeleri için tek bir ücretin öngörüldüğü,

Davalı idarenin, 4925 sayılı Kanun uyarınca yetki belgelerinden alınacak ücretleri belirleme konusunda yetkisi bulunmakla birlikte, bu ücretleri belirlerken sunulan hizmetin niteliği, adalet, eşitlik ve genellik gibi objektif kriterlere uygun hareket etmesi ve nihai olarak kamu yararı amacını gözetmesi gerektiği,

Buna göre, farklı hizmet grupları arasında farklı yetki belgesi ücretleri belirleme konusunda takdir yetkisi bulunan davalı idare taraından, kamu kurumlarına hizmet vermek üzere (A1) yetki belgesi alacak kişiler ile özel kişilere hizmet vermek için yetki belgesi alacak kişiler arasında 12 kat gibi fahiş bir oranda farklı ücret belirlemeyi haklı kılacak, somut, denetlenebilir, objektif kriterler ortaya konulmadığı,

kaldı ki 4925 sayılı Kanun'un amaçları arasında sayılan, taşımanın ekonomik, kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında ve ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi ilkeleri dikkate alındığında, kamu kurumlarına hizmet verecek taşımacılarla diğer taşımacılar arasında bu kadar yüksek bir belge ücreti farklılığı oluşturulmasına ilişkin dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı,

Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 24. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin (4) numaralı alt bendinde yapılan değişikliğe ilişkin dava konusu Yönetmeliğin 2/(b) maddesi yönünden:

Dava konusu düzenlemede yer alan, taşıtların 2900 cm³ silindir hacminden az ve 3 yaşından büyük olamayacağına ilişkin ibarelerin incelenmesi:

Davalı idarenin, 4925 sayılı Kanun uyarınca işletmeci sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik gibi nedenlerle yetki belgesi verilmesinde sınırlama veya yeni düzenlemeler yapabilmesi mümkünse de; bu yetkisini kullanırken, gerek Kanun'da belirtilen nedenleri gerekse nihai amaç olan kamu yararını koruması ve taşımacılığın ekonomik, elverişli, seri ve kamu yararına uygun şekilde yapılmasını sağlayarak, düzenlemeyi haklı kılan meşru, hukuka uygun ve nesnel sebepleri ortaya koyması gerektiği,

Savunma dilekçesinde, (A1) yetki belgesi sahibi taşımacıların diğer taşımacıların faaliyet alanlarına müdahale ettikleri, (A1) yetki belgesi alma şartları zorlaştırılarak bu durumun engellenmesi amacıyla dava konusu düzenlemenin yapıldığının belirtildiği, davalı idarece bunun dışında dava konusu düzenlemenin gerekliliğini ortaya koyan başka bir sebebin ortaya konulamadığı,

Dava konusu düzenlemenin sebebi olarak gösterilen hususlarda, idarenin her zaman denetim ve yaptırım uygulama yetkisi bulunmasına rağmen bu yetkinin kullanılması yerine, taşımacılığın ekonomik ve seri yapılması ile ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi ilkesine aykırı ve tekelleşmeye yol açacak biçimde araç silindir hacmi ve araç yaşı konusunda sınırlama getirilmesinin amaç yönünden düzenlemeyi hukuka aykırı kıldığı, taşıtların belirlenen şartları faaliyet süresince taşımaları gerekliliği de dikkate alındığında, düzenlemelerin taşımacılığın üstlenilmesini ve devamlılığını zorlaştıracağı,

4925 sayılı Kanun'un 5. maddesinde yetki belgesi verilecek kişilere ilişkin sınırlama nedenleri arasında yetki belgesinin amaç dışı kullanımı gibi bir nedenin de bulunmadığı, bu durumun yaptırımlara ilişkin hükümler arasında düzenlendiği, düzenlemelerin üst hukuk normlarına ve bu normlar ile ulaşılmak istenen amaca aykırı olduğu,

Dava konusu düzenlemede yer alan, "yetki belgesi eki taşıtların imalat tarihinden sonra tadilat görmemiş olması" ibaresinin incelemesi;

Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 31. maddesinde, taşımacılıkta kullanılan tüm araçlar yönünden, aracın ruhsatına işletilmek şartı ile tadilata izin verilmesine rağmen, (A1) yetki belgeli araçlar için bu kısıtlamayı haklı kılacak, meşru, hukuken korunmayla değer bir amaç ve sebebin ortaya konulmadığı düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı,

Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 58. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendine (6) nolu alt bendin eklenmesine ilişkin dava konusu Yönetmeliğin 8.maddesi yönünden;

Davaya konusu düzenleme ile, tarifeli (A1) yetki belgeli taşıtların taşıma hattı/ güzergahında kalkış-varış yerleri hariç aynı il sınırı içinde başka bir noktada şube ya da acenteye kayıt izni verilemeyeceği kurala bağlandığı, davacı tarafından (A1) yetki belgeli taşımacılara sadece terminaller arasında taşıma hakları tanınarak otobüs gibi faaliyet göstermelerinin istendiği, bu durumda terminallere fahiş ücretler ödenmek zorunda kalınacağının ileri sürüldüğü,

Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin "Yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunanların yükümlülükleri" başlıklı 41. maddesinin 13. fıkrasında, tarifeli yolcu taşımacılığında terminaller arası taşımacılık yapılması esasının benimsendiği, dava konusu düzenlemenin de bu kuralla uyumlu olduğu, öte yandan, şehir içinde ara duraklarda yolcu taşımacılığının engellenmesi suretiyle bu taşımacıların şehir içinde toplu taşıma araçları gibi faaliyet göstermelerinin de önleneceği, düzenlemede kamu yararı, hizmet gerekleri ve hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle,

Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 14. maddesinin 1. fıkrasına (e) bendi eklenmesine ilişkin dava konusu Yönetmeliğin 1. maddesinin; asıl Yönetmeliğin 24. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin 4. alt bendinde değişiklik yapılmasına ilişkin dava konusu Yönetmeliğin 2/(b) maddesinde yer alan "imalat tarihinden sonra tadilat görmemiş olması ve 2900 cm³" ibaresinin ve aynı maddede yer alan "3 yaşından az olamayacağı" ibaresinin iptaline, asıl Yönetmeliğin 58. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendine (6) alt bendin eklenmesine ilişkin dava konusu Yönetmeliğin 8. maddesi yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davacı tarafından, Yönetmeliğin dava konusu 8. maddesi ile getirilen düzenleme ile, tarifeli A1 yetki belgesi ile taşımacılık yapanlara otogardan otogara taşımacılık yapma zorunluluğu getirildiği, oysa bunun otobüs taşımacılığına yönelik olduğu,

(A1) yetki belgesi sahiplerinin otogar işleten firmalara mahkum edildikleri, tarifeli A1 yetki belgesi ile taşımacılığın işlevsel olabilmesi için her ilde köylü garı bulunması ve bu garların da şehir merkezinde olması gerektiği, merkezde köylü garı olmazsa insanların kısa mesafe yol almak için şehir merkezi dışında kurulan otogarlara gitmeleri, giderken ücret ödemeleri, oradan da A1 belgeli araçlara binmeleri gerektiğinden bu durumun uygulanabilir olmadığı, temyize konu kararın davanın reddine ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

Davalı idare tarafından, dava konusu düzenlemelerin 4925 sayılı Kanun'un idarelerine verdiği yetki kapsamında yapıldığı, (A1) belgesi sahiplerinin kamu kurumlarına sundukları hizmet ile özel olarak yürüttükleri taşımacılık faaliyeti birbirinden farklı nitelikte olduğundan, her iki belge için farklı ücret belirlenmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı, (A1) yetki belgesi sahiplerinin yetki belgesi kapsamı dışında faaliyette bulundukları, dava konusu düzenlemelerle hukuka aykırı bu durumun engellenmesinin amaçlandığı, temyize konu kararın iptale ilişkinin kısımlarının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davalı idare tarafından, Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın davanın reddine ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuş, Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARŞI OY

X- 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Ücretler" başlıklı 33. maddesinde, verilecek yetki belgeleri ve taşıt kartlarından ücret alınacağı, ücreti alınmadan yetki belgeleri ve taşıt kartlarının verilemeyeceği düzenlenmiş, anılan Kanun'un "Yönetmelik" başlıklı 34. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde ise, taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerden yetki belgesi ve taşıt kartları ile ilgili olarak alınacak ücretlerin ve taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar ile her belge için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususların davalı Bakanlıkça yönetmelikle belirlenerek Resmi Gazete'de yayımlanacağı hüküm altına alınmıştır.

10/01/2020 tarih ve 31004 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile asıl Yönetmeliğin 14. maddesinin 1. fıkrasına eklenen (e) bendi ile, kamu kurumu/ kuruluşu haricindekilere hizmet vermek üzere (A1) yetki belgesi almak için başvuran gerçek ve tüzel kişilerden, (A1) yetki belgesi için belirlenen güncel ücretin 12 katı ücret alınacağı;

anılan Yönetmeliğin 2/b maddesi ile asıl Yönetmeliğin 24. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin (4) nolu alt bendinde yapılan değişiklik ile de, (A1) yetki belgesi alacakların yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek taşıtlarının imalat tarihinden sonra tadilat görmemiş olması, 2900 cm3 silindir hacminden ve 3 yaşından büyük olamayacağı kurala bağlanmıştır.

Kamu kurum ve kuruluşlarına verilen yolcu taşımacılığı hizmeti ile serbest olarak tarifeli veya tarifesiz olarak yürütülen yolcu taşımacılığı hizmetlerinin niteliklerinin birbirinden farklı olduğu açıktır. Buna göre, 4925 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen hükümleri uyarınca, yetki belgesi ve taşıt kartı ücretlerinin belirlenmesi hususunda takdir hakkı bulunan davalı idare tarafından, mahiyetleri birbirinden farklı olan yolcu taşıma faaliyetleri için alınacak (A1) türü yetki belgeleri için farklı ücret belirlenmesinde hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır.

Öte yandan, 4925 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen hükümleri uyarınca, taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar ile her belge için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususların belirlenmesi hususunda takdir hakkı bulunan davalı idare tarafından, (A1) yetki belgesi alacakların yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek taşıtlarının motor hacmi, araç yaşı ve tadilat görmemiş olma koşuluna ilişkin birtakım kuralların belirlendiği dava konusu düzenlemede de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle; davalı idarenin temyiz isteminin kısmen kabulü ile, Daire kararının, 10/01/2020 tarih ve 31004 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile asıl Yönetmeliğin 14. maddesinin birinci fıkrasına eklenen dava konusu (e) bendinin ve anılan Yönetmeliğin 2/b maddesi ile asıl Yönetmeliğin 24. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin (4) nolu alt bendinde yapılan değişikliğin iptali yolundaki kısmının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyorum.