Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2023/1689 K.2023/2551

2- ... Bakanlığı ... Başkanlığı VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

Danıştay Altıncı Dairesinin 11/04/2023 tarih ve E:2022/1351, K:2023/3612 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: İstanbul ili, Esenyurt İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından hazırlanan ve ... tarih ve ... sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla onaylanan 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği ile 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 11/04/2023 tarih ve E:2022/1351, K:2023/3612 sayılı kararıyla;

4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un 1. maddesi, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 9. maddesinin 2. fıkrası, Ek-3. maddesi, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 5. maddesindeki "çevre düzeni planı", "nazım imar planı", ve "uygulama imar planı" tanımlarına yer verilerek,

1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği yönünden;

Davaya konu 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği öncesinde uyuşmazlık konusu taşınmazların meskun alanda kaldığı ve 28/06/2021 tarih ve 4186 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla lojistik bölgeye dönüştürüldüğü, ancak bu plan değişikliğine yapılan itiraz üzerine taşınmazların uyuşmazlık konusu 02/1272021 onay tarihli 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında yine kentsel meskun alana ayrıldığı, dolayısıyla son haliyle planda herhangi bir değişiklik olmadığı ve dava konusu planın ölçeği itibarıyla genel arazi kullanım kararlarının üretildiği leke plan niteliğinde olması nedeniyle parsel bazında kararlara yer verilmesine imkan bulunmadığı,

davacının nüfus - donatı dengesine ilişkin itirazının alt ölçekli planların konusuna girdiği dikkate alındığında dava konusu 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı,

1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği yönünden;

Dava konusu işlem öncesinde yürürlükte bulunan ve uyuşmazlık konusu taşınmazların kentsel hizmet alanında kaldığı 1/5000 ölçekli Esenyurt Tem Kuzeyi Nazım İmar Planının iptali yolunda verilen ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusu üzerine ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla istinaf isteminin kabulüne, anılan İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmesi nedeniyle her ne kadar, anılan nazım imar planı yürürlükte olduğundan mezkur taşınmazlar bu planda kentsel hizmet alanında kalmakta ve davacı tarafından da taşınmazlara kentsel hizmet alanı fonksiyonu verilmesi gerektiği ileri sürülmekte ise de,

4046 sayılı Kanun'un amaçlarından birisinin Hazineye ait taşınmazların özelleştirilmesi suretiyle kamuya gelir elde etmek olduğu göz önüne alındığında söz konusu taşınmazların imar planında kamusal kullanıma ayrılmalarının mümkün olmadığı, bu hususun taşınmazların özelleştirme programı kapsamına alınmasından kaynaklandığı ve davacı tarafından bu kararın iptali istemiyle de dava açılmadığı anlaşıldığından davacının bu hususlara dair iddiasına itibar edilmediği,

Öte yandan, 1/5000 ölçekli Esenyurt Tem Kuzeyi Nazım İmar Planında davaya konu taşınmazların bitişiğinde yer alan taşınmazların 600 kişi/ha yoğunluk değerlerinde konut ve ticaret alanı fonksiyonunda kaldığı, dolayısıyla çevre ve imar bütünlüğünün gözetildiği, buna ilaveten dava konusu nazım imar planı değişikliğiyle anılan taşınmazların yaklaşık %45'inin konut+ticaret alanı olarak belirlendiği, yaklaşık %25'inin teknik altyapı, %30'unun park alanı işlevine alındığı,

dolayısıyla gelecek nüfus yoğunluğuna karşılık yeteri kadar sosyal donatı ve teknik alt yapı alanı ayrıldığı görüldüğünden, davacının davaya konu plan değişikliklerinin nüfus ve trafik yoğunluğunu arttıracağı, nüfus artışı ile beraber sosyal donatı ihtiyacı oluşacağı, mevcutta alandaki sosyal donatı alanlarının daha da azalacağı iddialarının dayanaktan yoksun olduğunun anlaşıldığı, bu itibarla, dava konusu işlemde bu yönden de hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle,

davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, 28/06/2021 tarih ve 4186 Cumhurbaşkanı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planında uyuşmazlık konusu taşınmazlar “lojistik tesis alanı”, “teknik altyapı alanı” ve “enerji nakil hattı koruma kuşağı”nda kalmakta iken 02/12/2021 tarih ve 4884 sayılı Cumhurbaşkanı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli plan değişikliği ile “park alanı”, “enerji nakil hattı koruma kuşağı”, “enerji depolama alanı” ve "ticaret-konut alanı”nda bırakıldığı,

1/5000 ölçekli imar planı değişikliğinde "lojistik tesis alanı"nın "ticaret-konut alanı"na alınmasının bölgeye nüfus artışı getireceği, nüfus artışı ile beraber donatı alanı ihtiyacı doğacağı, söz konusu plan değişikliğinin yapıldığı bölgede daha önce 21/07/2014 onay tarihli Esenyurt TEM Kuzeyi 1/5000 ölçekli nazım imar planının yürürlükte bulunduğu, bu plan incelendiğinde kamu mülklerinin tamamının sosyal donatı alanı olarak planlandığının görüldüğü, anılan planın ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:.., K:... sayılı kararı ile iptal edildiği, mahkeme kararının iptal gerekçelerinde nüfus artışını dengeleyecek yeni donatı alanlarının oluşturulmadığı ve planlama alanının neredeyse yarısı boş olmasına rağmen sosyal donatı standartlarının sağlanamadığının belirtildiği, uygulanmasında zorunluluk bulunan bu mahkeme kararı kapsamında nazım imar planı çalışmalarının devam ettiği, iptal edilen plana ait planlama alanı incelendiğinde büyük bir kısmının yapılaşmış olduğunun görüldüğü,

yeni sosyal donatı alanları planlanmasının yanında önceden planlanan sosyal donatı alanlarının korunmasının ne kadar önemli bir husus olduğunun yukarıda bahsi geçen mahkeme kararının gerekçelerinden de anlaşıldığı, bu doğrultuda uyuşmazlığın sadece dava konusu parseller özelinde değerlendirilmesi gereken bir şehircilik konusunun ötesinde mahkeme kararından dolayı bölge planı kapsamında bütüncül bir anlayışla sosyal donatı alanlarının yeterliliğinin sorgulanarak değerlendirilmesi ile ilgili olduğu, diğer yandan mahallinde bilirkişi incelemesi yapılmaksızın verilen kararın kabulünün mümkün olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idareler tarafından, Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Davacı idarenin iddiaları ve uyuşmazlık konusu taşınmazların planlama geçmişi göz önünde bulundurularak mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle dava konusu plan değişikliklerinin çevre imar bütünlüğünü bozup bozmadıkları ve genel olarak 3194 sayılı İmar Kanunu ile bu Kanuna dayanılarak çıkartılan ilgili yönetmeliklerde belirlenen şehircilik ilkeleri ve planlama tekniklerine uygun olup olmadıkları ve kamu yararına hizmet edip etmedikleri açıklığa kavuşturulduktan sonra yeniden karar verilmesi gerektiğinden davanın reddine dair temyize konu Daire kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi uyarınca işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul ili, Esenyurt İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli Esenyurt Tem Kuzeyi Nazım İmar Planında kentsel hizmet alanı olarak, Esenyurt Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ve İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ...sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli Esenyurt İlçesi Tem Kuzeyi 1. Etap Uygulama İmar Planında ise termik santral alanı, park alanı olarak belirlenmiş ve üzerinden enerji nakil hattı geçirilmiştir.

22/10/2020 tarih ve 3120 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla mezkur taşınmazlar özelleştirme kapsam ve programına alınmış ve bu özelleştirme kararının iptali istemiyle idari yargı mercilerinde dava açılmadığından anılan karar kesinleşmiştir.

Bu karar üzerine Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca hazırlanan ve 28/06/2021 tarih ve 4186 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla onaylanan 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği ile taşınmazlar meskun alandan lojistik bölge alanına dönüştürülmüş, aynı kararla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklikleri ile lojistik tesis alanı, teknik altyapı alanı, park alanı ve yol alanına dönüştürülmüştür.

Bu plan değişikliklerinin askıya çıkarılması üzerine yapılan itirazlar sonucunda söz konusu plan değişiklikleri ile getirilen lojistik tesis alanı kararının bölgeye yoğun bir ulaşım yükü getireceği anlaşıldığından 02/12/2021 tarih ve 4884 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla itirazların kısmen kabulüne karar verilerek taşınmazlar 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında lojistik bölge alanından kentsel meskun alana dönüştürülmüş; 1/5000 ölçekli nazım imar planında ticaret+konut alanı, enerji depolama alanı, park alanı olarak ayrılmış; 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ise ticaret+konut alanı (%44,33), teknik altyapı alanı (%25,67), park alanı (%29,55), yol alanı (%0,45) olarak ayrılmıştır.

Bunun üzerine, anılan 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği ile 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu Daire kararının dava konusu 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği yönünden davanın reddine dair kısmı usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bu kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Daire kararında, "davanın konusu" olarak 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile birlikte 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği de gösterilmiş ise de, inceleme ve değerlendirme 1/100.000 ölçekli ve 1/5000 ölçekli plan değişiklikleri yönünden yapılmış, 1/1000 ölçekli plan değişikliği ile ilgili herhangi bir değerlendirme ve gerekçeye yer verilmeksizin davanın reddine karar verilmiştir.

Bu itibarla, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin üst ölçekli planlara, imar mevzuatı ile öngörülen şehircilik ilkeleri ve planlama esasları ile kamu yararına uygun olup olmadığının Kurulumuzca değerlendirilmesi gerekmiştir.

1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği yönünden;

Uyuşmazlığa konu olayda, her ne kadar dava konusu işlem öncesinde planlama bölgesinde yürürlükte bulunan 1/1000 ölçekli Esenyurt İlçesi Tem Kuzeyi 1. Etap Uygulama İmar Planında uyuşmazlık konusu taşınmazlar termik santral alanı ve park alanında kalmakta ve davacı tarafından taşınmazlara yine kamusal alan fonksiyonu verilmesi gerektiği ileri sürülmekte ise de.

4046 sayılı Kanun'un amaçlarından birisinin Hazineye ait taşınmazların özelleştirilmesi suretiyle kamuya gelir elde etmek olduğu göz önüne alındığında; özelleştirme kapsam ve programına alınan söz konusu taşınmazların imar planında kamusal kullanıma ayrılmalarının mümkün olmadığı ve taşınmazların özelleştirme kapsam ve programına alınmasına dair kararın iptali istemiyle davacı tarafından dava açılmadığından kesinleşen bu kararın uygulanması amacıyla kamu yararı uyarınca planlama yapıldığı sonucuna ulaşıldığından davacının iddiasına itibar edilmemiştir.

Diğer taraftan, 1/1000 ölçekli Esenyurt Tem Kuzeyi 1. Etap Uygulama İmar Planında uyuşmazlık konusu taşınmazların bitişiğinde yer alan taşınmazların da TAKS:0,30 E:2,50 yapılaşma koşuluna sahip konut+ticaret alanında kaldığı, bu sebeple uyuşmazlığa konu taşınmazların davaya konu uygulama imar planı değişiklikleri ile E:2,50 Yençok:10 kat yapılaşma koşullarında konut+ticaret alanına ayrılmasında çevre ve imar bütünlüğüne aykırılık bulunmadığı diğer bir ifadeyle taşınmazlara getirilen kullanım kararlarının ve yapılaşma koşullarının çevre taşınmazlar ve plan bütünü ile uyumlu olduğu görülmüştür.

Öte yandan, taşınmazların üzerinden geçen enerji nakil hatlarının bulunduğu sahanın kısmen teknik altyapı alanı, kısmen park alanı olarak belirlenerek yapılaşmaya açılmadığı ve bu alandaki irtifak koridoru boyunca TEİAŞ görüşü alınmadan uygulama yapılmayacağına dair plan notları oluşturulduğu anlaşıldığından dava konusu plan değişikliğinde bu yönden de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Ayrıca, dava konusu uygulama imar planı değişikliğiyle anılan taşınmazların yaklaşık %25'inin teknik altyapı alanı, yaklaşık %30'unun park alanı işlevine alındığı ve dolayısıyla gelecek nüfus yoğunluğuna karşılık sosyal donatı ve teknik altyapı alanı ayrıldığı görüldüğünden dava konusu plan değişikliğinde şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu durumda, davanın reddi yolundaki Daire kararında dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği yönünden sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.