Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2023/2037 K.2023/2690

Dava konusu istem: ... ili, ... ilçesi sınırları içerisinde tesis edilecek olan trafo binalarının yapımı amacıyla ekli haritalarda kamulaştırma bilgileri ve konumları belirtilen taşınmazların, Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ. Genel Müdürlüğü tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ...tarih ve ... sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ. Genel Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı kamulaştırma kararının ... ilçesi, ... Mahallesi, ... ada ... parsel sayılı taşınmazın 53,59 m²’lik kısmı yönünden iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 04/04/2023 tarih ve E:2022/2623, K:2023/3358 sayılı kararıyla;

Davalı idarelerin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiş,

Anayasa'nın 35. ve 46. maddeleri; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Ek 1 Nolu Protokolü'nün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesi; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 1., 6. ve 27. maddeleri; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 1., 3., 4. maddeleri, 8. maddesinin (d) bendi ve 20. maddesi; 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 19. maddesine yer verilerek,

Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ. Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı kararıyla anılan taşınmaza ilişkin alınan kamulaştırma kararı yönünden;

2942 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malların Devlet ve kamu tüzelkişilerince kamulaştırılabileceği, kamulaştırma yapılabilmesi için ya ilgili idare tarafından kamu yararı kararının alınması, ya da onaylı imar planı veya ilgili Bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak bir hizmet olması gerektiği.

3194 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, herhangi bir sahanın, her ölçekteki plan esaslarına, bulunduğu bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılmaması ve arazi kullanımı ile yapılaşmada sadece imar planları kararlarına uyulmasının zorunlu olduğu; taşınmazın, imar planında tahsis edildiği amaç doğrultusunda kullanılması zorunlu olduğundan, taşınmazın imar planında yer alan kullanım kararı dışındaki bir amaçla kamulaştırılmasının mümkün olmadığı; imar planı bulunan bölgelerde, taşınmazın imar planında yer alan kullanım kararı doğrultusunda kamulaştırma yapılması,

diğer bir ifadeyle kamulaştırmanın ancak taşınmazın imar planında ayrıldığı amaçla yapılması gerektiği,

Uyuşmazlıkta; Elektrik Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin 2/a fıkrası uyarınca, dava konusu Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ. Yönetim Kurulunun... tarih ve... sayılı kararının, aynı zamanda kamu yararı kararı yerine geçtiği,

Dairelerinin ... tarihli ara kararıyla; "İmar planında, davaya konu ... Mahallesi, ... ada, ... parsel üzerinde trafo binası gösterimi (lejandı) bulunup bulunmadığı ile plan notlarında trafo binası ile ilgili açıklama bulunup bulunmadığı hususlarının açıklanmasının ve plan notlarının gönderilmesinin" istenilmesi üzerine, ara kararına ... Belediye Başkanlığının 15/06/2022 tarihli dilekçesiyle "davaya konu taşınmazın 02/10/2001 tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planında konut alanında kaldığı, planda trafo binası gösterimi ile plan notlarında trafo binasıyla ilgili açıklama bulunmadığı" yönünde cevap verildiği,

Bu durumda; 1/1000 ölçekli uygulama imar planında konut alanında kalan ve trafo binası gösterim lejandı bulunmayan dava konusu taşınmazın, imar planında ayrıldığı fonksiyona (kullanım kararına) aykırı bir amaçla kullanılmasının dolayısyla trafo binası yapımı amacıyla kamulaştırılmasının mümkün olmaması karşısında dava konusu ...... tarih ve... sayılı kamulaştırma kararının davaya konu parsele ilişkin kısmında hukuka uyarlık görülmediği,

...tarih ve ... sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın davaya konu taşınmaza ilişkin kısmı yönünden;

Davaya konu taşınmazın 02/10/2001 tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planında konut alanında kaldığı ve taşınmaz üzerinde trafo binası gösterimi bulunmayıp trafo binası yapımı amacıyla acele kamulaştırılamayacağı sonucuna varıldığından, dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı'nın davaya konu parsele ilişkin kısmında da hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle,

dava konusu işlemlerin uyuşmazlığa konu parsele ilişkin kısımlarının iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davalı idareler tarafından, dava konusu işlemin bölgede bulunan mevcut trafo merkezlerinin eski ve kapasitesinin düşük olması, yer darlığı nedeniyle kapasitelerinin yükseltilememesi, gerilim düşümü nedeniyle vatandaşların elektronik cihazlarının zarar görmesi, bölgede sık ve uzun süreli elektrik kesintilerinin yaşanması sebepleriyle mevzuata uygun olarak tesis edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesi uyarınca gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARŞI OY

X-Anayasa’nın 35. maddesinin 2. fıkrasında mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerin kanunda öngörülmesi gereği ifade edilmiştir. Acele kamulaştırma usulü idareye kamulaştırma işlemlerinin neticelenmesini beklemeden kamulaştırılan taşınmaza el koyma imkânı tanıyan olağanüstü bir kamulaştırma usulüdür.

Acele kamulaştırmada, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile Mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın kanunda belirtilen usule göre bilirkişilerce tespit edilecek değeri idare tarafından mal sahibi adına bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir.

Acele kamulaştırma usulü, olağan kamulaştırmada malik lehine getirilen usule ilişkin güvenceleri bertaraf etmemekte; yalnızca bu usullerin işletilmesinden önce idareye, kamulaştırılacak taşınmaza el koyma imkânı tanımaktadır. Taşınmaza el konulduktan sonra idare tarafından öncelikle satın alma yolunun işletilmesi, bunun mümkün olamaması durumunda ise Asliye Hukuk Mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açılması gerekmektedir.

Kamulaştırılmasına karar verilen taşınmaza acele olarak ihtiyaç duyulması halinde, 2942 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca kamulaştırma acele usulle yapılmaktadır.

Bu çerçevede, 2942 sayılı Kanun'un 27. maddesi incelendiğinde, kamulaştırma işlemlerinde öngörülen yöntemlerin bir kısmının uygulanmayarak taşınmaza acele el konulabilmesi yolu istisnai olarak başvurulabilecek bir yöntem olarak düzenlendiğinden, madde hükmü ile acele kamulaştırmada olağan kamulaştırmaya oranla özel koşulların varlığı aranmış ve üç durumda acele kamulaştırma yolu ile taşınmaza el konulmasına olanak tanınmıştır. Anılan hüküm uyarınca taşınmazların bir an önce kullanılmasına ihtiyaç duyulan, kamu düzenine ilişkin olarak acelelik halinin bulunduğu durumlarda Cumhurbaşkanınca, taşınmazların acele kamulaştırılmasına karar verilebilmektedir.

Acele kamulaştırma istisnai bir yöntem olduğundan, olağan kamulaştırma gerekçeleri dışında aceleliğin varlığına dair şartlarının ortaya konulması gerekmektedir.

Acelelik koşulunun kamu düzenine ilişkin olması gerektiği ve kamu yararının ise, olağan kamulaştırma usulü ile sağlanması amaçlanan kamu yararından farklı olarak, acele kamulaştırma yapılmasını gerektiren, aceleliği zorunlu kılan bir yarar olduğu açıktır.

Dava konusu işlem, bölgede bulunan mevcut trafo merkezlerinin eski ve kapasitesinin düşük olması, yer darlığı nedeniyle kapasitelerinin yükseltilememesi, gerilim düşümü nedeniyle vatandaşların elektronik cihazlarının zarar görmesi, bölgede sık ve uzun süreli elektrik kesintilerinin yaşanması sebepleriyle tesis edilmiştir.

Uyuşmazlık konusu olayda, her ne kadar dava konusu taşınmazın 02/10/2001 tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planı kapsamında konut alanında kaldığı ve imar planında ayrıldığı fonksiyona (kullanım kararına) aykırı bir amaçla kullanılmasının, dolayısıyla trafo binası yapımı amacıyla kamulaştırılmasının mümkün olmadığından bahisle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmişse de, gerekli plan değişikliği yapılarak anılan eksikliğin giderilmesi mümkün olduğundan söz konusu eksikliğin işlemleri sakatlamayacağı sonucuna varılmaktadır.

Bu durumda, bölgede bulunan mevcut trafo merkezlerinin eski ve kapasitesinin düşük olması, yer darlığı nedeniyle kapasitelerinin yükseltilememesi, gerilim düşümü nedeniyle vatandaşların elektronik cihazlarının zarar görmesi, bölgede sık ve uzun süreli elektrik kesintilerinin yaşanması nedeniyle dava konusu taşınmazın trafo binası yapımı amacıyla kamulaştırılmasında kamu yararı bulunmakla birlikte, acele kamulaştırma yapılmasını gerektiren nedenlerin ve "acelelik hali"nin somut olarak ortaya konulması gerektiğinden,

2942 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırma yapılabilmesi için gerekli olan "acelelik hali"nin gerçekleşip gerçekleşmediğinin tespiti amacıyla yapılacak bilirkişi incelemesi sonucunda karar verilmesi gerekirken eksik inceleme sonucu verilen kararda hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, Daire kararının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.