Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2023/2101 K.2023/2678

1-... 2-... 3-... 4-... VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALILAR): 1-... 2-... İletim AŞ. VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

Danıştay Altıncı Dairesinin 04/04/2023 tarih ve E:2022/1238, K:2023/3348 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Türkiye Elektrik İletim AŞ. Genel Müdürlüğüne ait "154 kv Mihmandar-İncirlik-Ceyhan-1 Enerji İletim Hattı (EİH) Projesi" kapsamında, ekli haritada gösterilen güzergaha isabet eden taşınmazlarda direk yerlerinin mülkiyet şeklinde, iletken salınım gabarisinin ise irtifak hakkı kurulmak suretiyle adıgeçen Genel Müdürlük tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 06/02/2021 tarih ve 31387 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 05/02/2021 tarih ve 3512 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Türkiye Elektrik İletim AŞ. Yönetim Kurulunun... tarih ve... sayılı kamu yararı kararının, ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... ada ... parsel sayılı taşınmaz yönünden iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 04/04/2023 tarih ve E:2022/1238, K:2023/3348 sayılı kararıyla; Davalı idarelerin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiş, Anayasa'nın 35.ve 46. maddeleri; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Ek 1 No'lu Protokolü'nün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesi; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 1., 3. ve 27. maddeleri; 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 19. ve 20/1 maddelerine yer verilerek, Türkiye Elektrik İletim AŞ. Yönetim Kurulunun 27/02/2019 tarih ve 5-85 sayılı kamu yararı kararının uyuşmazlık konusu taşınmaza ilişkin kısmı yönünden;

2942 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar Devlet ve kamu tüzelkişilerince kamulaştırılabilecek olup, kamulaştırma yapılabilmesi için ya ilgili idare tarafından kamu yararı kararının alınması,

ya da onaylı imar planı veya ilgili Bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak bir hizmet olmasının gerektiği, 3194 sayılı İmar Kanunu hükümleri uyarınca, herhangi bir sahanın, her ölçekteki plan esaslarına, bulunduğu bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılmamasının ve arazi kullanımı ile yapılaşmada sadece imar planları kararlarına uyulmasının zorunlu olduğu, taşınmazın, imar planında tahsis edildiği amaç doğrultusunda kullanılması zorunlu olduğundan, taşınmazın imar planında yer alan kullanım kararı dışındaki bir amaçla kamulaştırılmasının mümkün olmadığı,

Dosyanın incelenmesinden; dava konusu TEİAŞ Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulunun... tarih ve... sayılı kararıyla. "154 kV Mihmandar - İncirlik - Ceyhan-1 EİH" güzergahına isabet eden taşınmazlardan özel mülkiyete ait olanların 2942 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca kamulaştırılabilmesi amacıyla kamu yararı kararının alındığı, ... tarih ve ... sayılı ...

Belediye Meclisince hazırlanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında davaya konu taşınmaz üzerinde enerji iletim hattı gösteriminin bulunduğu, davacılar tarafından, anılan uygulama imar planı değişikliğinin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin E:... sayılı dosyasında istinaf incelemesinin devam ettiği,

Davaya konu EİH projesinin, yapımı devam eden Mihmandar GIS'in iletim sistemine irtibatını sağlayacak hat olduğu, ... ili şehir merkezinin güney bölgesindeki yüklerin karşılanabilmesi ve arıza durumlarında ... ili şehir merkezi için alternatif besleme noktası olmasından dolayı talep edildiği, Mihmandar GIS'in iletim sistemine bağlantısını sağlayacak olan davaya konu EİH'nin önem ve aciliyet arz ettiği, söz konusu projenin tamamlanması ile ... şehir merkezinin güney bölgesindeki mevcut ve artan yük taleplerinin karşılanmasının amaçlandığının anlaşıldığı,

Bu durumda; dava konusu TEİAŞ Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla davaya konu taşınmaz için kamu yararı kararının alındığı, ... tarih ve ... sayılı ... Belediye Meclisince hazırlanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında davaya konu taşınmaz üzerinde enerji iletim hattı gösteriminin bulunduğu, dolayısıyla davaya konu kamu yararı kararının, 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yer alan taşınmazın kullanım kararıyla uyumlu olduğu,

davaya konu EİH projesinin, yapımı devam eden Mihmandar GIS'in iletim sistemine bağlantısının gerçekleştirilmesi suretiyle ülke ekonomisine kazandırılmasının ve somut olayda olduğu gibi ülkemizin enerji ihtiyacının hızla artış göstermesi ve üretilen enerjinin tüketim noktalarına kaliteli, hızlı ve güvenli şekilde ulaştırılmasında gecikmeye yol açılmamasının hedeflenmiş olması ve artan enerji ihtiyacının karşılanabilmesi,

kesintisiz ve sürekli bir enerjinin devam ettirilebilmesi için davaya konu iletim hattının yapılmasında, enerjide dışa bağımlılığın azaltılmasında ve ülkemiz içerisinden enerji temininde kamu yararının bulunduğu sonucuna varıldığından, dava konusu ... tarih ve ... sayılı işlem ile anılan taşınmaza ilişkin alınan kamu yararı kararında hukuka aykırılık görülmediği,

05/02/2021 tarih ve 3512 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın uyuşmazlık konusu taşınmaza ilişkin kısmı yönünden;

Özel mülkiyet hakkının korunması gereken temel insan hakları arasında öngörüldüğü, anayasa ve uluslararası sözleşmelerde mülkiyet hakkını korumaya yönelik düzenlemelere yer verildiği, bu düzenlemelerde mülkiyet hakkına müdahalelerin olabileceğinin öngörüldüğü, ancak bu müdahalelerde kamu yararı gerekçesi, kanuni düzenleme gereği ve ölçülülük yada orantılılık gibi uluslararası hukukun genel ilkelerinin varlığının dikkate alınması gerektiği, aksi durumda müdahalenin mülkiyet hakkı ihlaline neden olacağının kabul edildiği, nitekim Anayasa Mahkemesi kararları ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarıyla da bu hususların açık bir şekilde ortaya konulduğu,

Anayasa’nın 35. maddesinin ikinci fıkrasında mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerin Kanunda öngörülmesi gereğinin ifade edildiği, acele kamulaştırma usulünün idareye kamulaştırma işlemlerinin neticelenmesini beklemeden kamulaştırılan taşınmaza el koyma imkânı tanıyan olağanüstü bir kamulaştırma usulü olduğu,

Bu çerçevede, 2942 sayılı Kanunun 27. maddesi incelendiğinde, kamulaştırma işlemlerinde öngörülen yöntemlerin bir kısmının uygulanmayarak taşınmaza acele el konulabilmesi yolu istisnai olarak başvurulabilecek bir yöntem olarak düzenlendiğinden, madde hükmü ile acele kamulaştırmada olağan kamulaştırmaya oranla özel koşulların varlığının arandığı ve üç durumda acele kamulaştırma yolu ile taşınmaza el konulmasına olanak tanındığı, anılan hüküm uyarınca taşınmazların bir an önce kullanılmasına ihtiyaç duyulan, kamu düzenine ilişkin olarak acelelik halinin bulunduğu durumlarda Cumhurbaşkanınca, taşınmazların acele kamulaştırılmasına karar verilebildiği,

Acele kamulaştırma istisnai bir yöntem olduğundan, olağan kamulaştırma gerekçeleri dışında aceleliğin varlığına dair şartlarının ortaya konulması gerektiği,

Acelelik koşulunun kamu düzenine ilişkin olması gerektiği ve kamu yararının ise, olağan kamulaştırma usulü ile sağlanması amaçlanan kamu yararından farklı olarak, acele kamulaştırma yapılmasını gerektiren, aceleliği zorunlu kılan bir yarar olduğu,

Uyuşmazlıkta; davaya konu taşınmazın acele kamulaştırılmasına yönelik şartların oluşup oluşmadığı, yani acelelik durumunun bulunup bulunmadığı yönünden bir değerlendirme yapılması gerektiği,

2942 sayılı Kanun'un 3. maddesinde, Cumhurbaşkanınca kabul olunan, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskan projelerinin gerçekleştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla yapılacak kamulaştırmalarda, kamulaştırma yöntemi konusunda özel bir düzenleme getirildiği,

Davaya konu EİH projesinin, yapımı devam eden Mihmandar GIS'in iletim sistemine irtibatını sağlayacak hat olduğu, ... ili şehir merkezinin güney bölgesindeki yüklerin karşılanabilmesi ve arıza durumlarında ... ili şehir merkezi için alternatif besleme noktası olmasından dolayı talep edildiği, Mihmandar GIS'in iletim sistemine bağlantısını sağlayacak olan davaya konu EİH'nin önem ve aciliyet arz ettiği, söz konusu projenin tamamlanması ile ... şehir merkezinin güney bölgesindeki mevcut ve artan yük taleplerinin karşılanmasının amaçlandığı,

Bu durumda; davaya konu EİH projesinin, yapımı devam eden ... GIS'in iletim sistemine bağlantısının gecikmeye yol açılmadan gerçekleştirilmesi suretiyle ülke ekonomisine kazandırılmasının hedeflenmiş olması ve artan enerji ihtiyacının karşılanabilmesi, kesintisiz ve sürekli bir enerjinin devam ettirilebilmesi için davaya konu iletim hattının yapılmasında aciliyet bulunduğu, ülke kaynaklarının sınırlı olduğu ve enerji ihtiyacının arttığı gözetilerek üretim santralinin ürettiği enerjinin sisteme bağlantısının zorunlu ve iletim hattının bir an önce yapılabilmesinde acelelik hali bulunduğu sonucuna varıldığından, dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı'nda da hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davacılar tarafından, söz konusu bölgede ve de günün şartlarında acele kamulaştırma yapılabilecek koşulların bulunmadığı, bölgede talep eden herkese enerji sağlanabildiği, kimsenin enerjisiz bırakılmadığı, acele kamulaştırmayı gerektirecek olağanüstü koşulların bulunmadığı, 2021 yılı Nisan-Mayıs aylarında ek masrafların karşılanması durumunda güzergahın değiştirilebileceği teklifi yapılmasının durumun idarenin keyfiyetine bırakıldığının ve acelelik halinin olmadığının açık göstergesi olduğu; güzergâh üzerinde bulunan kamusal alanlara öncelik verilmesi gerekirken, güzergahın özel şahısların taşınmazları üzerinden geçirilmesinde kamu yararının bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davalı idareler tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesi uyarınca gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.