Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2023/2365 K.2024/639

Dava konusu istem: 16/08/2022 tarih ve 31925 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 03/04/2023 tarih ve E:2022/5368, K:2023/1689 sayılı kararıyla;

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davalarının idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı; "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendinde, dava dilekçesinin, davacının dava açma ehliyeti olup olmadığı yönünden inceleneceği; "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, davacının, iptali istenen işlem yönünden dava açma ehliyetinin bulunmadığı anlaşıldığında davanın reddine karar verileceği hükümlerine yer verildiği,

İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte, her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören kanun koyucunun, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak getirdiği,

İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerektiği,

Bununla birlikte, iptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek yanlı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin, ancak bu idari işlemle doğrudan, meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü gerektiği, aksi halde, her idari işlemle dolaylı da olsa bir menfaat ilgisi kurulmak suretiyle dava açılmasını kabul etmenin, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması şartının ihlali sonucunu doğuracağı,

13/02/2018 tarih ve 30331 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmeliğin "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Yönetmelik; gerçek veya tüzel kişi tacirler ile esnaf ve sanatkârların ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti faaliyetlerini, yetki belgesinin verilmesi,

yenilenmesi ve iptaline ilişkin usul ve esasları, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal eden işletmelerin yükümlülükleri ile toplu iş yeri ve taşıt pazarlarında aranan şartları, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretinde ödeme yöntemlerini ve Bakanlık, yetkili idare ve diğer ilgili kurum ve kuruluşların ikinci elmotorlu kara taşıtı ticaretine ilişkin görev, yetki ve sorumluluklarını kapsar." kuralına.

"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde, "yetki belgesi"nin, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal edilebilmesi için ticari işletmeler ile esnaf ve sanatkâr işletmeleri adına düzenlenen belgeyi ifade ettiği.

"Yetki belgesi" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasında, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretinin yetki belgesine sahip işletmeler tarafından yapılacağı, bir takvim yılı içinde doğrudan veya aracılık yapılmak suretiyle gerçekleştirilen üçten fazla ikinci el motorlu kara taşıtı satışının, aksi Bakanlıkça tespit edilmedikçe ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti kabul edileceği.

2. fıkrasında, yetki belgesinin ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal eden işletmenin bulunduğu yerdeki il müdürlüğü tarafından Bilgi Sistemi üzerinden verileceği, yenileneceği ve iptal edileceği.

3. fıkrasında, ticari işletme adına düzenlenen yetki belgesinde asgari olarak, MERSİS numarası ve MERSİS’e kayıtlı işletme adı ve adres ile ticaret unvanına; esnaf ve sanatkâr işletmesi adına düzenlenen yetki belgesinde ise ESBİS’e kayıtlı işletme adı ve adresi ile işletme sahibinin adı, soyadı ve T.C. kimlik numarasına veya yabancı kimlik numarasına yer verileceğinin kurala bağlandığı. 6. maddesinde, yetki belgesi verilmesinde aranan şartların

sayıldığı. "Yetki belgesinin verilmesi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, yetki belgesi başvurusunun, yetki belgesi verilmesinde aranan şartların taşındığını gösteren belgeler ile birlikte Bilgi Sistemi üzerinden yapılacağı. 2. fıkrasında, il müdürlüğünce, ilgili kurum ve kuruluşların elektronik bilgi sistemlerinden sağlanabilen belgelerin bu sistemlerden temin edileceği ve işletme adına elektronik ortamda oluşturulan dosyada diğer başvuru evrakı ile birlikte saklanacağı.

3. fıkrasında, yetki belgesi verilmesinde aranan şartları taşıdığı anlaşılan işletmelere, başvuru tarihinden itibaren on gün içinde yetki belgesi verileceği, yetki belgesi başvurusu reddedilen işletmelere bu durumun gerekçesi ile birlikte Bilgi Sistemi üzerinden bildirileceğinin kural altına alındığı.

Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında da, "Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal eden işletmelerin, 31/8/2020 tarihine kadar durumlarını bu Yönetmelikteki şartlara uygun hale getirerek yetki belgesi almaları gerekir." düzenlemesine yer verildiği,

Aynı Yönetmeliğe, dava konusu Yönetmelikle eklenen Geçici 2. maddede ise, "(1) İkinci el kara taşıtı ticaretiyle iştigal edenler, otomobil ve arazi taşıtlarının pazarlanmasını veya satışını ilk tescil tarihinden itibaren altı ay ve altı bin kilometre geçmedikçe 1/7/2023 tarihinden önce doğrudan veya dolaylı olarak yapamaz. Bakanlık, bu tarihi altı aya kadar uzatmaya yetkilidir. (2) İkinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal edenler adına bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tescil edilen otomobil ve arazi taşıtlarının 15/9/2022 tarihine kadar pazarlanması veya satılması halinde birinci fıkra uygulanmaz. " kuralının yer aldığı,

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretinin, işletmenin bulunduğu yerdeki il müdürlüğü tarafından İkinci El Motorlu Kara Taşıtı Bilgi Sistemi (İETTS) üzerinden yapılan başvuru üzerine, Yönetmeliğin 6. maddesinde yer alan şartları haiz olduğunun anlaşılması halinde işletme adına düzenlenecek yetki belgesi ile yapılmasının mümkün olduğu,

dolayısıyla, adına yetki belgesi düzenlenmeyen işletmelerin, ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti yapmaları hukuken mümkün olmadığı gibi, her nasılsa söz konusu yetki belgesi bulunmaksızın anılan faaliyeti -hukuka aykırı olarak- icra eden işletmelerin ikinci el motorlu kara taşıtı alanına yönelik düzenlemeler nedeniyle menfaatinin ihlal edildiğinin kabul edilmesi ve hukuken korunmasının da mümkün olmadığı,

Uyuşmazlıkta, dava konusu düzenleme ile getirilen sınırlamanın yetki belgesini haiz olan ikinci el kara taşıtı ticaretiyle iştigal eden işletmelere yönelik olduğu,

Dairelerinin 29/11/2022 tarihli ara kararıyla, dava dilekçesinin dava açma ehliyeti yönünden incelenebilmesini teminen, davacının dava konusu Yönetmelik kapsamında yetki belgesi alarak ticari faaliyette bulunduğunu veya faaliyete geçmek üzere yetki belgesi başvurusu yaptığını gösteren bilgi ve belgelerin dosyaya sunulmasının istenilmesine karar verildiği, davacı tarafından ara kararına verilen cevabi yazıda, şirketin anılan konuda münferit bir yetki belgesini haiz olmadığı,

şirketin 13/08/2010 tarih ve 7628 sayılı Ticaret Sicili Gazetesinde tescil ve ilan olunan kuruluş sözleşmesinde yer alan kuruluş amaç ve konularından birinin de araç alım-satımı olduğu, dolayısıyla şirket uhdesinde ayrıca bir yetki belgesi bulunması şartının aranamayacağının belirtildiği, ayrıca davalı idarenin savunma dilekçesinde, davacı şirketin ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti yetki belgesi sahibi olmadığının ifade edildiği,

Bu durumda, yetki belgesini haiz ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti işiyle iştigal eden işletmeler için 01/07/2023 tarihine kadar öngörülen "ilk tescil tarihinden itibaren altı ay ve altı bin kilometre dolmadıkça" pazarlama ve satış yapılamayacağına yönelik kuralı ve bu yasağın istisnasını düzenleyen dava konusu Yönetmeliğin, yetki belgesi bulunmadığından hukuken ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti işiyle iştigal etmesi mümkün olmayan davacı şirketi kapsamadığı açık olup, davacı şirketin söz konusu düzenlemenin iptalini istemede kişisel, güncel ve meşru menfaatinin olmadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, araç alım ve satımının şirketin faaliyet konuları arasında yer aldığı, ticari hayatın gerekleri doğrultusunda zaman zaman araç alım ve satımı yapıldığı, dava konusu Yönetmeliğin menfaatlerini ihlal etmesi sebebiyle bakılan davada subjektif dava ehliyetlerinin bulunduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, Danıştay Onuncu Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.