Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2023/841 K.2024/3497

Dava konusu istem: 31/10/2020 tarih ve 31290 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği'nin.

"Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (m), (ö), (p), (r), (s) bentlerinin, "Orman bitkisi fidan üretici belgesi verilmesine dair şartlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "en az bir meslek mensubu çalıştırdığına dair sigorta bildirimi belgesi veya sahibinin meslek mensubu olduğuna dair belge" ifadesinin, (ç) bendinde yer alan "serbest ormancılık bürosundan danışmanlık hizmeti aldığına ilişkin sözleşme veya sahibinin meslek mensubu olduğuna dair belge" ifadesinin, (d) bendinde yer alan "(c) ve (ç) bentlerinde yazılı işletme sahiplerinin,

5531 sayılı Kanuna göre Orman Mühendisleri Odasınca verilmiş vizeli ruhsat belgesi" ifadesinin, "Orman bitkisi tohum işleyici belgesi verilmesine dair şartlar ve donanım" başlıklı 8.maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan "ormancılık bürosunca düzenlenmiş" ifadesinin, "Orman bitkisi;

fidan üretici, tohum üretici, fidan ve tohum üretici, tohumluk üretici, tohum işleyici, tohum bayilerinin denetlenmesi" başlıklı 13. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "serbest yeminli ormancılık bürolarına denetlettirilebilir" ifadesinin, 2. fıkrasında yer alan "kayıt belgesi sahibinin bu Yönetmelik hükümlerinde belirtilen şartları taşımadığının tespit edilmesi halinde eksiklikler", "eksikliklerin devamı durumunda ilgiliye ait belge iptal edilir" ifadelerinin, 3. fıkrasının tamamının,

"Orman bitki pasaportu sistemine kayıtlı tohumluk üreticilerinin yükümlülükleri" başlıklı 17. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "5531 sayılı Kanuna göre ruhsatlı bir meslek mensubu olarak yetkili orman mühendisini görevlendirmek" ifadesinin, 2 numaralı ekinde yer alan Taahhütname'nin 11. maddesinin, "Orman Ağaç, Ağaçcık ve Florası Tohumluklarına ait Liste" başlıklı Ek 5'in, 16. maddesinin 1. fıkrasındaki "Ek-5'te listelenmiş olan" ifadesinin ve 2. fıkrasının (ç) bendinin (Dairece sehven yazılmadığı anlaşılmıştır.), 17. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendindeki "Ek-5'te listelenmiş olan" ifadesinin,

20. maddesinin 2. ve 3. fıkralarındaki "Ek-5'te listelenmiş olan" ifadesi ile 4. fıkrasındaki "Ek-5'te yer alan" ifadesinin, 22. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendindeki "Ek- 5'te listelenmiş olan" ifadesi ile 2. fıkrasının (b) bendindeki "Ek-5'te listeli" ifadesinin iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 02/12/2022 tarih ve E:2020/7829, K:2022/7120 sayılı kararıyla;

Anayasa'nın 124. ve 169. maddesine, 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 67. ve 103. maddesine, 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu'nun 1., 2., 8., 16. ve 40. maddesine, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun 17. ve 31. maddesine, 5531 sayılı Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanun'un 4. ve 5. maddesine, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Peyzaj Mimarları Odası Serbest Peyzaj Mimarlık Müşavirlik Hizmetleri Uygulama, Meslekî Denetim, Büroların Tescili ve Asgarî Ücret Yönetmeliği

'nin 5. maddesinin 1. fıkrasına ve 16. maddesine, Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin (b) ve (c) bendine atıf yapılıp Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlanmasına Dair Yönetmeliğin 4. maddesinde yer alan süs bitkisi tanımına yer verilerek,

Anayasa'nın 124. maddesi ve normlar hiyerarşisi bağlamında, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve bu hükümlerin uygulamaya geçirilmesinin amaçlandığı,

Atıf yapılan mevzuata göre orman ağaç, ağaççık ve florasına ait tohumlukların standartlara uygun olarak üretilmesi, satılması, gerçek veya tüzel kişilerin yetkilendirilmesi, denetlenmesi gerektiği ve bu hususta davalı idarenin yetkili olduğu ve orman bitki pasaportuna ilişkin usul ve esasların yönetmelik ile belirleneceği,

Davacı tarafından dava konusu Yönetmelik ekinde yer alan listedeki 184 adet bitki taksonunun çoğunlukla yabancı yurtlu bitkilerden oluştuğu ve bunların "orman bitkisi" olarak nitelendirilemeyeceği iddia edilse de ağaç ya da ağaççıkların egzotik yani yabancı orijinli olmasının, orman bitkisi olma özelliğini ortadan kaldırmayacağı gibi bunların bir çoğunun Ülkemizde de çeşitli amaçlarla yetiştirildiği,

Bununla birlikte; bazı bitki türlerinin yetiştiği ortamın toprak yapısı hakkında gösterge olma özelliği taşıdığı, dolayısıyla gerektiğinde süs bitkileri olarak da kullanılabilen müşir bitkisi özelliğini taşıyan orman ekosisteminin odunsu ve otsu bitkilerinin, süs bitkisi olarak kullanılmasının; bu bitkilerin orman bitkisi olma vasfını ortadan kaldırmayacağı,

Bu durumda orman bitkilerine yönelik düzenleme yapıldığı anlaşılan bahse konu Yönetmeliğin dava konusu hükümlerinde üst hukuk normlarına aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı,

Öte yandan, davacı tarafından dava konusu Yönetmelik doğrultusunda yetkilendirilerek belgelendirilen gerçek veya tüzel kişilerin faaliyet alanı ile ilgili 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu gereği alt birliğe üye olmak zorunda olduğu iddia edilmiş ise de, 5553 sayılı Kanun'un orman bitki türlerine ilişkin hükümler başlıklı 40. maddesinde, orman bitki türlerine ilişkin olarak genetik kaynakların kaydı, tohumlukların üretilmesi, sertifikasyonu, ticareti ve piyasa denetimi iş ve işlemleri bir protokol çerçevesinde Çevre ve Orman Bakanlığına devredildiği düzenlendiğinden orman bitki türlerine ilişkin alt birliğe üye olma zorunluluğunun bulunmadığı,

Davalı idarenin ormanlık alanların korunması ve genişletilmesi açısından tedbirler alabileceği ve bu hususta düzenlemeler yapabileceğinin açık olup Devlete ait fidanlıklarla diğer fidanlıklarda kullanılacak veya orman yetiştirmek maksadıyla ekilecek orman ağacı tohumlarının, orman idaresinin kontrolünün belirlenmesine ilişkin dava konusu düzenlemede üst hukuk normlarına ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, dava konusu Yönetmeliğin 5 numaralı ekinde yer alan 184 bitki taksonu içerisinde yabancı yurtlu (çöl bitkisi gibi) bitkiler bulunduğu, bitki listesindeki türlerin tamamı "orman bitkisi" olmamasına rağmen bilimsel dayanaktan yoksun şekilde orman bitkisi olarak yayınlandığı, Yönetmeliğin davaya konu maddelerinin göndermesi ile de bu listeye dair her türlü yetki orman mühendislerine verilerek peyzaj mimarları ile süs bitkileri üreticileri (SÜS-BİR) alt birliği üyesi meslek mensuplarının haklarının ihlal edildiği, dava konusu Yönetmelik'le getirilen düzenlemelerin peyzaj mimarlarının yetkisini kullanmasını engellediği, bilirkişi incelemesi yapılmaksızın verilen kararın maddi gerçeği yansıtmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, Yönetmeliğin yasal dayanaklarına uygun şekilde düzenlendiği, floranın orman ekosisteminde yer alan tüm bitkileri kapsadığı, orman bitki türlerine ilişkin olarak yapılacak iş ve işlemlerin Orman Genel Müdürlüğü tarafından yapılacağının ve orman bitki türlerinin orman mühendisliğinin mesleki uzmanlık alanı olduğunun mevzuatta açıkça düzenlendiği, peyzaj mimarlarının orman bitkileri ile ilgili dava konusu düzenlemede belirtilen iş ve işlemlerde hak sahibi olduğu iddiasının hukuki dayanaktan yoksun olduğu, orman mühendislerine kanun ve yönetmeliklerle verilen hak ve yetkilerin kullanılmasının engellenmesi amacıyla açılan başka davaların da reddedildiği belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.