Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2024/1087 K.2025/759

Dava konusu istem: ... Asliye Ceza Mahkemesinin E:..., K:... sayılı kararı ile verilen 1.352.484,00 TL adli para cezasının infaz edilmeyen 1.242.984,00 TL'lik kısmının tahsili amacıyla düzenlenen ... tarih ve ... takip no'lu ödeme emrinin iptali iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; bir kamu alacağının tahsili amacıyla cebren tahsil yolunun türlerinden birisi olan "âmme borçlusunun borcuna yetecek miktardaki mallarının haczedilerek paraya çevrilmesi"nin ilk aşamasını oluşturan ödeme emrinin tanzim ve tebliğ edilebilmesi için, cebren tahsil işlemlerine konu edilen kamu alacağının özel kanunlarında belli edilen vadesinde veya hususi kanunlarında ödeme zamanı tespit edilmemiş amme alacaklarının Maliye Vekaletince belirtilecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay içinde ödenmemiş olması gerektiği,

bir kamu alacağının vadesinde ödenmediğinden bahsedilebilmesi için de, kamu alacağının tahakkuk ettirilmesine ilişkin işlemin usûlüne uygun olarak ilgilisine tebliğ edilerek ödeme müddetinin başlatılmış olması ve başlayan ödeme müddeti içinde kamu alacağının ilgilinin rızasıyla ödenmemiş olması gerektiği, dava konusu ödeme emri içeriği bakiye kalan adli para cezası tebliğ ve tahakkuk aşamasından geçmediğinden, kesinleşmiş bir amme alacağından söz edilemeyeceği anlaşıldığından dava konusu ödeme emrinde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 04/10/2023 tarih ve E:2023/4632, K:2023/5087 sayılı kararıyla; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Adli Para Cezası" başlıklı 52. maddesi, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un "Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılacak işlemler" başlıklı 20. maddesinin 3. fıkrası, "Adlî para cezasının infazı" başlıklı 106. maddesi, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un "Ödeme zamanı ve önce ödeme" başlıklı 37. maddesi, "Ödeme emri" başlıklı 55. maddesi ve "Ödeme emrine itiraz" başlıklı 58. maddesine yer verilerek;

Aktarılan mevzuat gereği, ceza mahkemeleri tarafından hükmedilen adli para cezalarının infazının Cumhuriyet Başsavcılıklarınca yapılacağı, Cumhuriyet Savcısı tarafından düzenlenen adli para cezasına ilişkin ödeme emrinin 5275 sayılı Kanun'un 20. maddesinin 3. fıkrası uyarınca ilgiliye tebliğ edileceği, 5275 sayılı Kanun'un 106. maddesine göre ise.

Cumhuriyet Savcısı tarafından düzenlenen bu ödeme emrinin tebliğinden itibaren 30 gün içinde adli para cezasının ödenmesi gerektiği, yani Kanun'un tebliğden itibaren 30 günlük vade tarihi düzenlediği, vade tarihinde ödenmeyen adli para cezalarının ise süresi üç yılı geçmemek üzere hapis cezasına veya hükümlünün kamuya yararlı bir işte çalıştırılması tedbirine çevrilebileceği, infaz edilen hapis cezasının veya kamuya yararlı bir işte çalıştırılmanın süresinin hükmedilen adli para cezasını tamamıyla karşılamaması halinde, bakiye kalan tutarın tahsili için ilamın Cumhuriyet Başsavcılığınca mahallin en büyük mal memuruna verileceği,

geriye kalan adli para cezasının bu makamlarca 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a göre tahsil edileceği;

Dava konusu uyuşmazlıkta; davacı hakkında ...

Asliye Ceza Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile hükmedilen 1.352.484,00-TL adli para cezasının infazı amacıyla ilamın Van Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildiği, anılan Başsavcılık tarafından ... tarih ve ... ilamat numaralı para cezası ödeme emrinin 25/04/2016 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, ancak 30 gün içerisinde adli para cezasının ödenmediği, davacının adli para cezasını bu sürede ödememesi üzerine Başsavcılığın ... tarih ve ... sayılı kararı ile adli para cezasının 1095 gün hapis cezasına çevrilerek 2190 saat kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verildiği,

yasa maddesi gereği adli para cezasından çevrilen hapis cezasının, davacının 1095 gün (3 yıl) kamuya yararlı bir işte çalıştırılarak infaz edilmesi neticesinde 1.242.984,00-TL bakiye adli para cezasının kaldığı, Van Cumhuriyet Başsavcılığı İlamat ve İnfaz Bürosunun 19/02/2018 tarihli yazısı ile bakiye kalan adli para cezasının 6183 sayılı Kanun'a göre tahsil edilmesinin istenildiği, bunun üzerine tebliğ ve tahakkuk edilerek ödenmeyen kamu alacağının tahsili amacıyla Tatvan Vergi Dairesi Müdürlüğünce ... tarih ve ... takip no'lu ödeme emrinin düzenlendiği;

Bu durumda, 6183 sayılı Kanun'un 37. maddesinde belirtilen hususi kanunlarında ödeme zamanı tespit edilmemiş amme alacakları yönünden bir aylık süre verilmesi gerektiği, bakılan uyuşmazlıkta ise 5275 sayılı Kanun'un 106. maddesinde Cumhuriyet Savcısı tarafından tebliğ edilen ödeme emrinin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde adli para cezasının ödenmesi gerektiği belirtilerek ödeme zamanının tespit edildiği görüldüğünden, bakiye adli para cezasının vadesinde ödenmemesi üzerine ilamın Van Cumhuriyet Başsavcılığınca Tatvan Vergi Dairesine gönderilmesi üzerine düzenlenen dava konusu ödeme emrinin mevzuata ve hukuka uygun olduğu gerekçesiyle ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; her ne kadar, Danıştay Onuncu Dairesinin bozma kararında, uyuşmazlıkta, 5275 sayılı Yasa'nın 106.maddesinde Cumhuriyet Savcısı tarafından tebliğ edilen ödeme emrinin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde adli para cezasının ödenmesi gerektiği belirtilerek ödeme zamanının tespit edildiği ve dolayısıyla işlemin hukuka uygun olduğu ifade edilmiş ise de, sözkonusu 5275 sayılı Yasa'nın 106.maddesinde, adil para cezalarının ilk tahsil usulünde Cumhuriyet Savcılarına yetki verildiği,

aynı maddenin devamında, adli para cezasından çevrilerek infaz edilen hapsin veya kamuya yararlı işte çalışma süresinin adli para cezasını karşılamaması durumunda kalan kısmın 6183 sayılı Yasa uyarınca tahsil edileceğinin belirtildiği;

Bu bağlamda, uyuşmazlığa konu olan ödeme emrindeki alacağın ilk tahsil usulüne göre niteliğinin (tahsilin tabi olduğu mevzuat hükmü, tahsil edilecek miktar) değiştiği, en son haliyle tahsil edilecek miktarla ilgili davacıya herhangi bir tahakkuk işleminin tebliğ edilmediği, dolayısıyla Mahkeme kararının hüküm ve gerekçe yönünden hukuka uygun olduğu sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, bakiye adli para cezası için tahakkuk fişi düzenlendiği ancak 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun "tebliğ esasları" başlıklı 93. maddesinde tahakkuk fişinin tebliğine ilişkin bir hüküm bulunmadığından tebliğ edilmediği, dava konusu ödeme emrinin mevzuata uygun olarak düzenlendiği ve tebliğ edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı hakkında ...

Asliye Ceza Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile 1.352.484,00-TL adli para cezasına hükmedilmiş, davacının adli para cezasını ödememesi üzerine Van Cumhuriyet Başsavcılığının ... tarih ve ... sayılı kararı ile adli para cezasının hapis cezasına çevrilmesi ve hükümlünün kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verilmiş, davacının 1095 gün kamuya yararlı bir işte çalıştırılması neticesinde bir gün karşılığı 100,00 TL kabul edilerek yapılan hesaplama sonucu adli para cezasının 109.500,00 TL'lik kısmı infaz edilmiş, 1.242.984,00-TL bakiye adli para cezası kalmış,

Van Cumhuriyet Başsavcılığı İlamat ve İnfaz Bürosunun 19/02/2018 tarihli yazısı ile bakiye kalan adli para cezasının 6183 sayılı Kanun'a göre tahsil edilmesi istenilmiş, Tatvan Vergi Dairesi Müdürlüğünce ... tarih ve ... takip no'lu ödeme emrinin düzenlenmesi üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Adli Para Cezası" başlıklı 52. maddesinde, "(1) Adlî para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.

(2) En az yirmi ve en fazla yüz Türk Lirası olan bir gün karşılığı adlî para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri göz önünde bulundurularak takdir edilir.

(3) Kararda, adlî para cezasının belirlenmesinde esas alınan tam gün sayısı ile bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilir.

(4) Hakim, ekonomik ve şahsi hallerini göz önünde bulundurarak, kişiye adlî para cezasını ödemesi için hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıldan fazla olmamak üzere mehil verebileceği gibi, bu cezanın belirli taksitler halinde ödenmesine de karar verebilir. Taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz. Kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi halinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adlî para cezasının hapse çevrileceği belirtilir." hükmüne yer verilmiştir.

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un "Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılacak işlemler" başlıklı 20. maddesinin, 3. fıkrasında, "(3) Çağrı kâğıdı, hükümde gösterilen adrese tebliğ edilir. Hükümlü, adres değişikliklerini mahkemeye veya Cumhuriyet Başsavcılığına bildirmekle yükümlüdür. Aksi hâlde hükümde gösterilen adreste yapılan tebligat geçerlidir." hükmüne,

Anılan Kanun'un "Adlî para cezasının infazı" başlıklı 106. maddesinde," (1) Adlî para cezası, Türk Ceza Kanununun 52 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen usule göre tayin olunacak bir miktar paranın Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.

(2) Adlî para cezasını içeren ilâm Cumhuriyet Başsavcılığına verilir. Cumhuriyet savcısı otuz gün içinde adlî para cezasının ödenmesi için hükümlüye 20 nci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca bir ödeme emri tebliğ eder.

(3) Hükümlü, tebliğ olunan ödeme emri üzerine belli süre içinde adli para cezasını ödemezse, Cumhuriyet savcısının kararı ile ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı hapis cezasına çevrilerek, hükümlünün iki saat çalışması karşılığı bir gün olmak üzere kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verilir. Günlük çalışma süresi, en az iki saat ve en fazla sekiz saat olacak şekilde denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenir. Hükümlünün, hakkında hazırlanan programa ve denetimli serbestlik görevlilerinin bu kapsamdaki uyarı ve önerilerine uymaması hâlinde, çalıştığı günler hapis cezasından mahsup edilerek kalan kısmın tamamı açık ceza infaz kurumunda yerine getirilir.

(4) Çocuklar hakkında hükmedilen adlî para cezasının ödenmemesi hâlinde, bu ceza hapse çevrilemez. Bu takdirde onbirinci fıkra hükmü uygulanır.

(5) Adlî para cezasının hapse çevrileceği mahkeme ilâmında yazılı olmasa bile üçüncü fıkra hükmü Cumhuriyet Başsavcılığınca uygulanır.

(6) Hükümde, adlî para cezası takside bağlanmamış ise, bir aylık süre içinde adlî para cezasının üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine geri kalan kısmının birer ay ara ile iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir. İlk taksidin süresinde ödenmemesi hâlinde, verilen ikinci takside ilişkin izin hükümsüz kalır.

(7) Adlî para cezası yerine çektirilen hapis süresi üç yılı geçemez. Birden fazla hükümle adlî para cezalarına mahkûmiyet hâlinde bu süre beş yılı geçemez.

(8) Hükümlü, hapis yattığı veya kamuya yararlı işte çalıştığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen parayı öderse hapisten çıkartılır veya kamuya yararlı işte çalıştırılma sona erer.

(işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle) (9) Adlî para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve bunun infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. Hapse çevrilmiş olmasına rağmen hak yoksunlukları bakımından esas alınacak olan adlî para cezasıdır.

(11) İnfaz edilen hapsin veya kamuya yararlı işte çalışmanın süresi, adlî para cezasını tamamıyla karşılamamış olursa, geri kalan adlî para cezasının tahsili için ilâm, Cumhuriyet Başsavcılığınca mahallin en büyük mal memuruna verilir. Bu makamlarca 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre kalan adlî para cezası tahsil edilir." hükmüne yer verilmiştir.

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un "Ödeme zamanı ve önce ödeme" başlıklı 37. maddesinde, amme alacaklarının hususi kanunlarında belli edilen zamanlarda ödeneceği, hususi kanunlarında ödeme zamanı tespit edilmemiş amme alacaklarının Maliye Bakanlığınca belirtilecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay içinde ödeneceği, bu ödeme müddetinin son gününün amme alacağının vadesi günü olduğu kuralına yer verilmiş;

Söz konusu Kanun'un "Ödeme emri" başlıklı 55. maddesinde, “Amme alacağını vadesinde ödemeyenlere, 15 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları lüzumu bir ödeme emri ile tebliğ olunur.” hükmü yer almış;

Anılan Kanun'un "Ödeme emrine itiraz" başlıklı 58. maddesinde ise, kendisine ödeme emri tebliğ olunan şahsın, böyle bir borcu olmadığı veya borcu kısmen ödediği veya borcun zaman aşımına uğradığı iddialarıyla tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde itirazda bulunabileceği hükme bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Adli para cezalarının tahsili usulü ile ilgili olarak, yukarıda aktarılan mevzuat uyarınca; ceza mahkemeleri tarafından hükmedilen adli para cezalarının infazının Cumhuriyet Başsavcılıklarınca yapılacağı, Cumhuriyet Savcısı tarafından düzenlenen adli para cezasına ilişkin ödeme emrinin 5275 sayılı Kanun'un 20. maddesinin 3. fıkrası uyarınca ilgiliye tebliğ edileceği, 5275 sayılı Kanun'un 106. maddesine göre ise.

Cumhuriyet Savcısı tarafından düzenlenen bu ödeme emrinin tebliğinden itibaren 30 gün içinde adli para cezasının ödenmesi gerektiği, diğer bir ifadeyle, Kanun'un tebliğden itibaren 30 günlük vade tarihi düzenlediği, vade tarihinde ödenmeyen adli para cezalarının ise süresi üç yılı geçmemek üzere hapis cezasına veya hükümlünün kamuya yararlı bir işte çalıştırılması tedbirine çevrilebileceği, infaz edilen hapis cezasının veya kamuya yararlı bir işte çalıştırılmanın süresinin hükmedilen adli para cezasını tamamıyla karşılamaması halinde,

bakiye kalan tutarın tahsili için ilamın Cumhuriyet Başsavcılığınca mahallin en büyük mal memuruna verileceği, geriye kalan adli para cezasının bu makamlarca 6183 sayılı Kanun'a göre tahsil edileceği anlaşılmaktadır.

Dava konusu uyuşmazlıkta; davacı hakkında ...

Asliye Ceza Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile hükmedilen 1.352.484,00-TL adli para cezasının infazı amacıyla ilamın Van Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildiği, Van Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ... tarih ve ... ilamat numaralı para cezası ödeme emrinin 25/04/2016 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, ancak 30 gün içerisinde adli para cezasının ödenmemesi üzerine Van Cumhuriyet Başsavcılığının ... tarih ve ... sayılı kararı ile adli para cezasının 1095 gün hapis cezasına çevrilerek 2190 saat kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verildiği,

ilgili Kanun maddesi gereği adli para cezasından çevrilen hapis cezasının, davacının (3 yıl) 1095 gün kamuya yararlı bir işte çalıştırılarak infaz edilmesi neticesinde 1.242.984,00-TL bakiye adli para cezasının kaldığı, Van Cumhuriyet Başsavcılığı İlamat ve İnfaz Bürosunun 19/02/2018 tarihli yazısı ile bakiye kalan adli para cezasının 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilmesinin istenildiği, bunun üzerine tebliğ ve tahakkuk edilerek ödenmeyen kamu alacağının tahsili amacıyla Tatvan Vergi Dairesi Müdürlüğünce ... tarih ve ... takip no'lu ödeme emrinin düzenlendiği görülmektedir.

6183 sayılı Kanun'un 37. maddesinde belirtildiği üzere, hususi kanunlarında ödeme zamanı tespit edilmemiş amme alacakları yönünden bir aylık süre verilmesi gerektiği açık olmakla birlikte, bakılan uyuşmazlıkta 5275 sayılı Kanun'un 106. maddesinde Cumhuriyet Savcısı tarafından tebliğ edilen ödeme emrinin, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde adli para cezasının ödenmesi gerektiği belirtilerek, ödeme zamanının tespit edildiği anlaşılmaktadır. Bahse konu ödeme zamanı, adli para cezasının tamamına yönelik olduğundan, bakiye adli para cezası için, alacağın tamamından ayrı bir ödeme zamanı belirlenmesi gerekliliğinden söz edilemeyecektir. Kaldı ki bir alacağın bakiyesinden söz edilebilmesi için bahse konu alacağın tahakkuk etmiş olması gerektiği konusunda da tereddüt bulunmamaktadır.

Diğer yandan, 5275 sayılı Kanun'un 106. maddesinin 11. fıkrasında düzenlenen; infaz edilen hapsin veya kamuya yararlı işte çalışmanın süresinin, adlî para cezasını tamamıyla karşılamamış olması halinde, geri kalan adlî para cezasının tahsili için ilâmın, Cumhuriyet Başsavcılığınca mahallin en büyük mal memuruna verileceği ve bu makamlarca 6183 sayılı Kanun'a göre kalan adlî para cezası tahsil edileceği yönündeki hükmün, bakiye adli para cezasının yeniden bir ödeme zamanı belirlenmek suretiyle muhatabına bildirilmesi ve yalnızca söz konusu ödeme zamanı içinde bakiye adli para cezasının ödenmemesi halinde muhataba ödeme emri gönderilebileceğine yönelik bir kural içermediği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, bakiye adli para cezasının vadesinde ödenmemesi üzerine ilamın Van Cumhuriyet Başsavcılığınca Tatvan Vergi Dairesine gönderilmesi üzerine düzenlenen dava konusu ödeme emrinde mevzuata ve hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.