Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2024/1359 K.2024/2441

1- ... 2- ... 3- ... VEKİLİ: Av. ...

II-(DAVALILAR)

1- ... Bakanlığı

VEKİLİ

Huk. Müş. ...

2- ... Bakanlığı

VEKİLİ

Daire Başkanı Huk. Müş. ...

İSTEMİN KONUSU

Danıştay Dördüncü Dairesinin 25/12/2023 tarih ve E:2023/9398, K:2023/7355 sayılı kararının davalı idarelerden İçişleri Bakanlığı tarafından yargılama gideri ve vekalet ücreti yönünden, diğer davalı Kültür ve Turizm Bakanlığı ile davacı tarafından ise esastan temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: İçişleri Bakanlığının "Bazı Faaliyetler için PCR Testi Zorunluluğu" konulu 20/08/2021 tarih ve 13441 sayılı Genelgesi'nin, Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı "PCR Testi" konulu işleminin ve Ankara Devlet Klasik Türk Müziği Korosu Genel Müdürlüğünün aşılı olmayan kişilerden haftada iki kez PCR testi istenilmesine ilişkin işleminin iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Dördüncü Dairesinin 25/12/2023 tarih ve E:2023/9398, K:2023/7355 sayılı kararıyla;

Dava açıldıktan sonra dava konusu Genelge'nin davalı idare tarafından 15/01/2022 tarihi itibarıyla uygulamadan kaldırıldığının görüldüğü,

Bu durumda, dava konusu işlem yürürlükten kaldırıldığından, konusuz kalan davanın esası hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmadığı,

Öte yandan, dava konusu işlemin davalı idarece dava açıldıktan sonra ortadan kaldırıldığı dikkate alındığında, yargılama giderlerinin davanın açılmasına sebebiyet veren davalı idare üzerinde bırakılması gerektiği gerekçesiyle,

Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, 446,40-TL yargılama giderinin ve karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 17.100,00-TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacılara verilmesine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davacılar tarafından, dava konusu düzenlemelerin uygulamaya konuldukları tarihten uygulamanın sona erdiği güne kadar mağduriyetlerine sebep olduğu, haftada iki kez vücut bütünlüğüne müdahaleye maruz bırakıldıkları, test sonucu çıkana kadar ise çalışmaktan yoksun bırakıldıkları, provalara alınmadıkları, PCR testi zorunluluğunun ancak kanun ile getirilmesinin mümkün olduğu, düzenlemenin yürürlükten kalkmış olmasının yaşanan mağduriyetleri gidermediği, haksız uygulamanın etkilerinin hukuk aleminde doğduğu ve devam ettiği ileri sürülmektedir.

Davalı idarelerden İçişleri Bakanlığı tarafından, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 331. maddesi uyarınca davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hallerde, hâkimin, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre yargılama giderini takdir edeceğinin düzenlendiği, somut uyuşmazlıkta ise herhangi bir haklılık değerlendirmesi yapılmaksızın konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verildiğinden Daire kararının aleyhlerine hükmedilen yargılama gideri ve vekalet ücretine ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

Davalı idarelerden Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından, dava konusu dayanak işlem olan İçişleri Bakanlığının 20/08/2021 tarih ve 13441 sayılı Genel Yazısı, ... tarih ve ... sayılı yazısı ile bunlara dayanılarak yürürlüğe konulan ... tarih ve ... sayılı işlemin 15/02/2022 tarihi itibarıyla uygulamadan kaldırılmış olmasının, hukuka aykırı olan bir işlemin geri alınması şeklinde gerçekleştirilmediği,

Covid-19 pandemisi nedeniyle, halkın sağlığını korumak ve hastalığın yayılmasını önlemek için gerekli tedbirleri yürürlüğe koyan bu düzenlemelerin, yürürlüğe konulmalarını gerektiren sebeplerin ortadan kalkması ya da hafiflemesi nedeniyle uygulamadan kaldırıldığı, yani idarenin yaptığı işlemi geri alması veya bu işlemin iptal edilmesi gibi bir durumun söz konusu olmadığı, bu işlemlerin, güncel koşullar gözetilerek, ileriye etkili olarak ortadan kaldırıldığı,

bu bakımdan, 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinin atfıyla uygulanması gereken 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 331. maddesinde yer alan davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hallerde, yargılamaya devam edilerek, davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre yargılama giderlerine hükmedilmesi gerektiği, ayrıca alınan tedbirlerin hem sanatçıların hem de seyircilerin en temel hakkı olan yaşam hakkını korumaya yönelik olduğu dikkate alınarak işin esasına girilerek davanın reddi yönünde karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davacılar tarafından, davalıların temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır. Davalı idareler tarafından, davacıların temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Koronavirüs (Covid-19) salgınının toplum sağlığı ve kamu düzeni açısından oluşturduğu risklerin asgari seviyeye düşürülmesi için salgınla mücadele sürecinin temel prensipleri olan temizlik, maske ve mesafe kurallarının yanı sıra salgınla mücadelede en güçlü unsurun gönüllülük esasına göre yürütülen aşılama faaliyeti olduğu gerekçesi ile 19/08/2021 tarihinde toplanan Cumhurbaşkanlığı Kabinesinde, salgının ülkemizdeki seyri, aşılama faaliyetinde kat edilen mesafe,

yerli aşı geliştirilmesine yönelik çalışmalar ve aşılama faaliyetine yönelik toplumun bazı kesimlerinde gözlenen tereddüt konuları Sağlık Bakanlığı ve Koronavirüs Bilim Kurulunun tavsiyeleri göz önünde bulundurularak birtakım tedbirlerin hayata geçirilmesine karar verilmiş, bu kapsamda İçişleri Bakanlığının "Bazı Faaliyetler için PCR Testi Zorunluluğu" konulu 20/08/2021 tarih ve 13441 sayılı Genelgesi yürürlüğe konulmuş,

akabinde Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı "PCR Testi" konulu işlemi ve Ankara Devlet Klasik Türk Müziği Korosu Genel Müdürlüğünün aşılı olmayan kişilerden haftada iki kez PCR testi istenilmesine ilişkin işlemi tesis edilmiş, bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinde iptal davası; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı oldukları ileri sürülen idari işlemlerin iptalleri amacıyla menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan dava olarak tanımlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Hukuk devletinin özünü; devletin hukuka bağlılığı, devlet organlarının hukukun içinde kalarak işlem ve eylemler yapabilmesi oluşturmaktadır. Anayasal bir ilke olarak, devletin tüm faaliyetlerinin yargısal denetime açık olması hukuk devletinin vazgeçilmez bir niteliği olup; yargı denetimi, hukuk devleti ilkesinin en önemli unsurlarından biridir. Şu kadar ki, yargısal denetim resen yapılan bir denetim olmayıp, usulüne uygun bir başvuru koşuluna bağlıdır.

Bir idari işlemden dolayı iptal davası açılabilmesi için, iptali istenilen idari işlem ile davacının bir menfaat ilişkisinin bulunması yeterli görülmekte olup; gerek doktrin, gerekse içtihatlar, dava açmaya yetecek bir menfaat ilişkisinden söz edilebilmesi için bu ilişkinin meşru, davacıyı etkileyecek bir biçimde kişisel ve güncel olması gerektiğinde birleşmektedirler.

Dava konusu düzenlemenin Koronavirüs salgını sürecine ilişkin olarak tesis edildiği ve salgının yayılmasının engellenmesine yönelik birtakım tedbirler içerdiği, Koronavirüs salgınının yayılmasını önlemek amacıyla alınan tedbirlerin salgının sona ermesi ile birlikte ortadan kalktığı/kaldırıldığı (tedbirlerin süreli olması halinde kendiliğinden, süreli olmaması halinde ise salgının sona ermesi ile) anlaşılmaktadır.

Bu yönüyle, söz konusu düzenlemelerin daha tesis edilirken dahi belirli bir süre veya salgın süresince uygulanıp salgının sona ermesi ile ortadan kalkacağı/kaldırılacağı açık olduğundan, bu nitelikteki düzenlemelerin dava açıldıktan sonra sona ermesi halinde davanın konusuz kaldığını söylemek mümkün değildir. Aksi bir yorum, belirli bir süre uygulanarak yürürlükte kalan ve kişiler üzerinde birtakım etki ve sonuçlar doğuran düzenlemelerin hukuki denetim dışında bırakılması anlamına gelecektir ki, bu durumun hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmayacağı açıktır.

Bu nedenle, yukarıdaki açıklamalar dikkate alınarak ve davacı ve davalı idarelerden Kültür ve Turizm Bakanlığının iddiaları gözetilerek inceleme yapılmak suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

Dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına yönelik Daire kararı bozulduğundan ve Dairesince işin esası hakkında yeniden bir karar verileceğinden davalı idarenin yargılama gideri ve vekalet ücreti yönünden temyiz istemi hakkında bu aşamada bir değerlendirme yapılmamıştır.

KARŞI OY

X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Dördüncü Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz istemlerinin reddi ile temyize konu kararın onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.

KARŞI OY

XX- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Dördüncü Dairesince verilen kararın yargılama gideri ve vekalet ücretine ilişkin kısmı dışında kalan davanın konusuz kaldığı gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun olduğu, davacı tarafından ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, davacının temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın haklılık tespiti yapılmaksızın yargılama giderinin ve vekalet ücretinin davalı idare üzerinde bırakılmasına ilişkin bölümü dışında kalan kısmının onanması gerektiği oyuyla, kararın bu kısmına katılmıyoruz.