Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2025/2152 K.2025/2546

Dava konusu istem: Noterlik görevini yürütmekte iken 15/03/2017 tarihinde yaş haddinden emekliye ayrılan davacı tarafından, grup sağlık sigortası prim ödemelerinin tamamının Türkiye Noterler Birliği tarafından karşılanması istemiyle yapılan 15/09/2023 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin ve bu işlemin dayanağı olan on yıldan az görev yapan emekli noterin sigorta primlerinin oransal ödenmesine ilişkin Türkiye Noterler Birliğinin 52. Olağan Kongresi'nde alınan 10 no'lu karar ile bu kararın uygulanmasına karar veren Türkiye Noterler Birliği Yönetim Kurulunun 19/06/2023 tarihli kararının iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 18/06/2025 tarih ve E:2023/6090, K:2025/5853 sayılı kararıyla;

Davalı idarenin usule yönelik itirazları yerinde görülmeyerek işin esasına geçilmiş,

Anayasa'nın 124 ve 135. maddesi, 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 56, 163, 165, 166, 167, 178, 189. maddeleri belirtilerek;

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri kapsamında, meslek mensupları arasında birlik ve yardımlaşmayı sağlamak, noterlerin genel menfaatlerini ve meslekin ahlâk, düzen ve geleneklerini korumak üzere, katılımı isteğe bağlı olarak yapılan özel grup sağlık sigortası prim ödeme koşullarını belirleme hususunun Türkiye Noterler Birliğinin yetkisinde olduğu ve bu kapsamda kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olan davalı idare tarafından, düzenlemeler yapılabileceği ve kararlar alınabileceği hususunda kuşku bulunmadığı;

Bu açıklamalar ışığında uyuşmazlığa bakıldığında, davalı idarenin dava konusu alandaki düzenleme yetkisinin ve bu yetkinin hukuka uygun olarak kullanılıp kullanılmadığının irdelenmesi gerektiği;

Davalı Birlik tarafından, Danıştay Sekizinci Dairesinin 12/10/2022 tarih ve E:2019/896, K:2022/5576 sayılı iptal kararı sonrasında, takdir yetkisi kapsamında dava konusu kararın alındığının görüldüğü;

Ancak Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 06/03/2024 tarih ve E:2023/224, K:2024/481 sayılı kararında, on yıllık süre şartını sağlamayan emekli noterlerin grup sağlık sigorta primlerinin de ödenmesi halinde Birliğe getireceği yükün Birlik bütçesince kaldırılamayacağının, ayrıca takdir yetkisi kapsamında belirlenen on yıllık sürenin hangi nesnel verilere dayanılarak tespit edildiğinin davalı idarece somut verilerle ortaya konulamadığı gerekçesiyle yukarıda belirtilen iptal kararının onanmasına karar verildiği;

Bu itibarla, Birlik nezdindeki emekli noter sayısı ile emekli noterlerden hizmet süresi on yılın altında kalanların sayısı, hizmet süresine göre ödenecek prim oranına ilişkin belirlemenin Birliğin gelirine oranla Birlik bütçesine getireceği yük hususlarını içeren somut ve objektif veriler ile bilgi ve belgeler ortaya konulmaksızın belirlenen dava konusu kademelendirme sistemini içeren Türkiye Noterler Birliği kararları ile bu kararlar uyarınca davacının grup sağlık sigortası prim ödemelerinin tamamının Birlik tarafından ödenmesi isteminin zımnen reddine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle iptallerine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, mevzuat uyarınca noterlerin sosyal hizmetlerden faydalanmaları konusunda tedbir almakla görevli oldukları, uyuşmazlık konusu grup sağlık sigortasının yasal bir zorunluluğa bağlı olmayıp isteğe bağlı olarak yapılan bir özel sigorta olduğu, nitekim mevzuatta Birliğe grup sağlık sigortası ödemesi yapması konusunda bir görev verilmediği, bu kapsamda ihtiyari bir sigortanın prim ödeme yöntemlerinin belirlenmesi noktasında da takdir yetkilerinin bulunduğu,

yargı kararları doğrultusunda noterlerin görev süreleri esas alınarak kademeli bir şekilde prim oranlarının bir kısmının Birlik tarafından karşılanması şeklinde ve Birlik mensubu noterlerin sayısı da dikkate alındığında bütçeye gelecek yükün önüne geçilmesi amacıyla dava konusu kararların alındığı, meslektaşlarına destek olmak amacıyla Birliğin gücü oranında, takdir yetkisini, ihtiyari olan bu sigorta primlerini on yıldan az süreyle görev yapan noterler açısından oransal ödeme yapmak şeklinde kullanıldığı, bu anlamda dava konusu kararlarda hukuka aykırılık bulunmadığı,

kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu olan Birlik kararları hakkında yerindelik denetimi yapılarak iptal kararı verilmesinde hukuki isabet bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Türkiye Noterler Birliğinin 41. Kongresinde alınan 153 no'lu karar ile noterlik mesleğine 10 yıl hizmet verdikten sonra yaş haddinden emekli olan noterlerin ve mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek meslekten ayrılan noterlerden 31/12/2012 tarihi itibarıyla 65 yaş ve üzerinde olan noterlerin primlerinin Birlikçe ödeneceği kararlaştırılmıştır.

Bu kapsamda, 17/12/2012 tarihli Yönetim Kurulu toplantısında,

1-Mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek yaş haddinden emekli olan noterlerin grup sağlık sigortasına dahil edilmesine ve primlerinin Birlikçe ödenmesine,

2-Mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek meslekten ayrılan noterlerden 31/12/2012 tarihi itibarıyla 65 yaş ve üzerinde olan noterlerin grup sağlık sigortasına dahil edilerek primlerinin Birlikçe ödenmesine karar verilmiştir.

Hizmet süresi 9 yıl 11 ay 13 gün olan davacı tarafından, anılan kararın iptali istemiyle dava açılmış, bu davada, Danıştay Sekizinci Dairesinin 12/10/2022 tarih ve E:2019/896, K:2022/5576 sayılı kararı ile belli bir süre hizmeti olanların sigortasının belli bir yüzdesinin Birlik tarafından karşılanması suretiyle kademeli bir sistem öngörülerek düzenleme yapılmasının hakkaniyete ve üyelerin hak ve menfaatlerinin korunması amacının gerçekleştirilmesine matuf nitelikte olacağı,

hizmet süresi belirlenirken kurum bütçesinin yük altında bırakılmamasının amaçlanmakla birlikte bu yönde yapılmış teknik bir raporun da dava dosyasına sunulmadığı gerekçesiyle söz konusu Yönetim Kurulu kararının iptaline karar verilmiş, davalı Birliğin temyiz başvurusu üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 06/03/2024 tarih ve E:2023/224, K:2024/481 sayılı kararı ile bu kararın gerekçeli olarak onanmasına karar verilmiştir.

Söz konusu iptal kararı sonrasında meslekte 10 yıldan az görev yaparak emekli olan noterlerin sağlık sigorta primlerinin ne şekilde ödeneceği hususu Türkiye Noterler Birliği 52. Olağan Kongresinde görüşülerek alınan 10 no'lu karar ile 10 yıldan az görev yapan emekli noterlerin talep etmeleri halinde;

- 0-5 yıl arası hizmet süresi bulunan ve emekli olarak ayrılan noterlerin, primlerinin tamamını kendileri ödemek koşuluyla grup sağlık sigortasına dahil olabilecekleri,

- 5-6 yıl arası hizmet süresi bulunan ve emekli olarak ayrılan noterler yönünden %5,

- 6-7 yıl arası hizmet süresi bulunan ve emekli olarak ayrılan noterler yönünden %10,

- 7-8 yıl arası hizmet süresi bulunan ve emekli olarak ayrılan noterler yönünden %15,

- 8-9 yıl arası hizmet süresi bulunan ve emekli olarak ayrılan noterler yönünden %20,

- 9-10 yıl arası hizmet süresi bulunan ve emekli olarak ayrılan Noterler yönünden %25 oranındaki prim tutarlarının Birlik tarafından, kalan prim tutarının ise noterler tarafından karşılanmasına karar verilmiştir.

19/06/2023 tarihli Yönetim Kurulu toplantısında yeni dönem poliçe/sözleşmelerinde 52. Olağan Kongre kararının uygulanması yönünde karar alınmıştır.

Davacı tarafından, 20/09/2023 tarihinde kayda giren dilekçe ile primin tamamının Birlik tarafından ödenmesi istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın, 124. maddesinde. Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri, hangi yönetmeliklerin Resmi Gazete'de yayımlanacağının kanunda belirtileceği, "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları" başlıklı 135. maddesinde ise;

kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşlarının, belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleri olduğu hükme bağlanmıştır.

1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun "Yaş tahdidi" başlıklı 56. maddesinde;

"Noterler 65 yaşını tamamladıklarında, yaş tahdidine tabi tutulurlar. Yaşın hesabında Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun hükümleri kıyasen uygulanır.",

"Üyelik" başlıklı 165. maddesinde;

"Noterler, Türkiye Noterler Birliğinin tabii üyeleridir. Yaş tahdidine tabi tutulan noterler, Birliğin fahri üyesi olurlar." düzenlemelerine yer verilmiş; 163. maddesinde, noterlik mesleğinin amaçlarına uygun bir şekilde görülmesini, mesleğin gelişmesini ve meslektaşlar arasında birlik ve yardımlaşmayı sağlamak üzere, kamu kurumu niteliğinde ve tüzel kişiliğe sahip, Türkiye Noterler Birliği kurulacağı, 167. maddesinde ise, Türkiye Noterler Birliğinin organlarının Türkiye Noterler Birliği Başkanı, Türkiye Noterler Birliği Başkanlık Divanı, Türkiye Noterler Birliği Yönetim Kurulu, Türkiye Noterler Birliği Disiplin Kurulu, Türkiye Noterler Birliği Kongresi ve Noter odaları olduğu düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olan davalı idare tarafından, Anayasa'nın 124. maddesi uyarınca düzenlemeler yapılabileceği ve kararlar alınabileceği açıktır.

Bu kapsamda, davalı Birlik tarafından, yukarıda belirtilen yargı kararları ile Birlik bütçesinin verdiği imkanlar dikkate alınarak on yıldan az süre hizmet veren noterlerin grup sağlık sigorta primlerinin kademeli şekilde ödenmesi yönünde uygulamaya gidildiği anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta davacı tarafından, on yıldan az süreyle hizmet vermiş olsa da grup sağlık sigortası primlerinin tamamının Birlik tarafından karşılanması gerektiği ileri sürülmektedir.

Grup sağlık sigortası, davalı Birlik tarafından yaptırılan, zorunlu olmayan, noterlerin serbest iradeleri ile dahil oldukları bir sigorta türüdür.

Davalı Birlik tarafından yetkili kurullarınca alınan kararlar ile üyesi olan noterlerin grup sağlık sigortası primleri ödenmektedir.

1512 sayılı Kanun'un yukarıda metinlerine yer verilen hükümleri uyarınca davalı Birlik tarafından mesleğin gelişmesini ve meslektaşlar arasında birlik ve yardımlaşmayı sağlamak üzere kararlar alınabileceği tabiidir. Nitekim, bu amaçla mevzuatta kendisine böyle bir görev verilmemesine rağmen, noterlerin serbest iradesi ile dahil oldukları grup sağlık sigortası primlerinin Birlik tarafından ödenmesi şeklinde karar alındığı görülmektedir.

Ancak davalı Birlik tarafından, böyle bir ödemenin bütçesine getireceği yük dikkate alınarak önce on yıldan az süreli hizmet veren noterlerin primlerinin tamamının ilgili noter tarafından karşılanmasına karar verilmiş, bu kararın yargı kararıyla iptali üzerine dava konusu karar ile on yıldan az süre hizmet veren noterler açısından kademeli olarak primlerin ödenmesi kurala bağlanmıştır. Örneğin davacı gibi 9-10 yıl arası hizmeti olan noterin priminin %75'inin kendisi, %25'inin ise Birlik tarafından ödenmesi şeklinde kural belirlenmiştir.

Davalı Birlik tarafından, yargı kararları sonrasında, takdir yetkisi kapsamında dava konusu kararların alındığı, bu yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında, hukuka aykırı şekilde, subjektif ve keyfi amaçlar doğrultusunda kullandığına ilişkin olarak dosya içeriğinde herhangi bir somut bilgi ve belge bulunmadığı, ayrıca dava konusu kararda yıl bazında ayrıma gidilerek hakkaniyete uygun düzenleme yapıldığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, dava konusu Birlik kararları ile davacının prim ödemelerinin tamamının Birlik tarafından yapılması yönündeki başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, davanın reddine karar verilmesi gerekirken dava konusu kararlar ile zımni ret işleminin iptali yolundaki Daire kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.