HMK 198. madde nedir?
HMK 198, hâkimin delilleri değerlendirme biçimini düzenler. Maddeye göre kanuni istisnalar dışında hâkim delilleri serbestçe değerlendirir. Bu, delillerin serbestçe (vicdani) değerlendirilmesi ilkesini ifade eder.
Kapsamı
- Kural: hâkim, önüne gelen delilleri serbestçe değerlendirir ve vicdani kanaatine göre sonuca ulaşır,
- İstisna: kanunun belirli hâllerde öngördüğü bağlayıcı delil kuralları (örneğin senetle ispat zorunluluğu, kesin deliller) saklıdır,
- Serbest değerlendirme, hâkimin keyfiliği anlamına gelmez; gerekçeli ve mantıklı bir değerlendirmeyi gerektirir.
İstisnalarla ilişkisi
Serbest değerlendirme ilkesinin başlıca istisnası, kesin delillerdir. Örneğin senetle ispat zorunluluğu (HMK 200) bulunan hâllerde hâkim, senedin aksini takdiren kabul edemez. İspat hakkı HMK 189, ispat yükü ise HMK 190 ile düzenlenmiştir.