HMK 31. Madde: Hâkimin Davayı Aydınlatma Ödevi

Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında taraflara açıklama yaptırabilir, soru sorabilir ve delil gösterilmesini isteyebilir.

HMK 31. madde nedir?

HMK 31, hâkimin davayı aydınlatma ödevini düzenler. Bu ödev, hâkimin uyuşmazlığın gerçek yönünü ortaya çıkarmak için taraflarla iletişim kurmasını sağlar; taraf yerine geçip iddia veya savunma oluşturmak anlamına gelmez.

Kapsamı

Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında taraflara:

Açıklama yaptırabilir,
Soru sorabilir,
Delil gösterilmesini isteyebilir.

Neden önemli?

Aydınlatma ödevi, tarafların hukuki dinlenilme hakkının (HMK 27) tamamlayıcısıdır. Hâkim, bir eksikliği veya çelişkiyi tarafın haberi olmadan aleyhine sonuç doğuracak biçimde kullanamaz; önce tarafa açıklama imkânı tanır. Böylece adil ve gerçeğe uygun bir karar hedeflenir.

Resmi kaynak: Madde metni

Sık Sorulan Sorular

Hâkimin davayı aydınlatma ödevi nedir?

HMK 31 uyarınca hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlarda taraflara açıklama yaptırabilir, soru sorabilir ve delil gösterilmesini isteyebilir.

Hâkim taraf yerine iddia veya delil oluşturabilir mi?

Hayır. Aydınlatma ödevi hâkimin taraf yerine geçmesi değil, mevcut belirsizlik ve çelişkileri gidermesi içindir. Hâkim yalnızca açıklama isteyebilir, soru sorabilir ve delil gösterilmesini talep edebilir.