Ankara 1. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2022/508 K.2024/164

Endüstriyel Tasarımın Hükümsüzlüğü

DAVA TARİHİ : 23/12/2022

KARAR TARİHİ : 29/02/2024

KARARIN

YAZILDIĞI TARİH : 24/04/2024

Mahkememizde görülmekte olan Endüstriyel Tasarımla İlgili Kurum Kararının İptali, Endüstriyel Tasarımın Hükümsüzlüğü davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesiyle; davacının mobilya sektöründe iştigal ettiğini, hak sahibi tescillerinin bulunduğunu, davalı şirketin 26.03.2022 tarihinde ... başvuru numarası ile tescil başvurusunda bulunduğunu, bu başvurunun .... sıra numaralı tasarımlarına müvekkilce itirazda bulunulduğunu, .... sayılı kararı ile ... sayılı tescilin tesciline karar verildiğini, dava konusu ... sayılı tasarımın başvuru tarihi itibari ile yeni ve ayırt edici olmadığını, davalı tasarımının müvekkile ait .... numaralı tasarımların aynısı olduğunu,

... tarafından daha evvel .... nolu tasarım başvurusuna itiraz edildiğini ve bu itirazın ... tarafından kabul edildiğini, .... nolu tasarım başvurusunda bulunan ile davalı şirketin irtibatlı olduğunu, davalının tasarıma konu edilen kullanımlarının müvekkil tarafından tecavüz davasına (....

D.İş) konu edildiğini ve bilirkişi ve mahkeme tarafından tasarımların benzer kabul edildiğini belirterek davanın kabulünü ve ... ... sayılı kararın iptali ile ... sayılı tescilin hükümsüzlüğü ve sicilden terkinine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesiyle, verilen Kurum kararının usul ve yasaya uygun olduğunu belirterek; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı şirket vekili cevap dilekçesiyle; .... sayılı kararın hukuka uygun olduğunu, davacı tasarımlarının zaten kamuca bilinen tasarımlar olduğunu ve haksız şekilde tekel olmaya çalıştığını, mevcut davanın kötü niyetle açıldığını, müvekkil tasarımında yer alan enine çizgilerin tasarıma yenilik kattığını belirterek; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

YARGILAMA

Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; davalı başvurusuna davacı tarafından yapılan itirazın kısmen reddi akabinde davacı tarafından yapılan itirazın reddiyle ilgili verilen ... kararının yerinde olup olmadığı iptal şartlarının oluşup oluşmadığı, tescil edilen ..... kod numaralı tasarımın hükümsüzlük koşullarının oluşup oluşmadığı noktalarında toplandığı anlaşılmıştır.

Davanın açılmasını müteakip tarafların dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, sundukları deliller alınmış, tescil ve başvuru dosyaları getirtilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, taraflar sulhe teşvik olunmuş, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmasını müteakip taraf vekillerine tahkikat ve yargılamının geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş; sözlü iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

...'den celbedilen işlem dosyasının tetkikinden; davalı şirketin 26/03/2022 tarihli, ... sıra numaralı “mobilya ayağı” ürünlerini konu alan çoklu tasarım tescil başvurusu, 25/04/2022 tarihli ve ... nolu Resmi Tasarımlar Bülteninde yayımlandığı, yayına davacı tarafından 27/04/2022 tarihinde itiraz edildiği, davacı tarafından yapılan itiraz başvuru sahibine bildirilmiş ve itirazla ilgili görüşleri talep edildiği, akabinde itiraz, ... ... tarafından değerlendirilerek davaya konu edilen ... sayılı kararla “İtirazın kısmen kabulüne ve ... sıra numaralı tasarımın tescilinin hükümsüzlüğüne ve ... sıra numaralı tasarımın tescilinin devamına ” şeklinde karar verildiği, eldeki davanın 60 günlük yasal süre içerisinde tarihinde açıldığı anlaşılmış, işin esasına girilmiştir.

.... D.İş dosyası kapsamında alınan 29.04.2022 tarihli Bilirkişi raporunda neticten “Rapor kapsamında; tespit talep eden tarafa ait ... ve .... numaralı tasarım tescil içerikleri incelenmiş olup; Karşı tarafa ait "...." adresinde yerinde inceleme yapmak üzere 18.04.2022 tarihinde gidilmesi sonucu iş yerinde tespite konu olabilecek 2 tasarımın bulunduğu, Tespit talep eden tarafa ait ... numaralı tescil içeriğindeki ... nolu tasarım ve ... numaralı tescil içeriğindeki 1 numaralı tasarım ile karşılaştırılan karşı tarafa ait tasarımların genel izlenim itibarıyla benzer olarak algılandığı, detayda yapılan farklılıkların aynı tasarımın versiyonlarıymış gibi algılanmasına yol açtığı,” ifadelerine yer verildiği görülmüştür.

Mahkememizce dosya kapsamında bilirkişilerden rapor ve ek rapor alınmıştır.

Bilirkişi kurulunca düzenlenen RAPORDA ve EK RAPORDA özetle: davalıya ait ... nolu tasarımın Davacıya ait ... numaralı tasarım karşısında ayırt edici olduğu ancak yenilik vasfına haiz olmadığı, davalıya ait ... nolu tasarımın davacıya ait ... numaralı tasarım karşısında yenilik ve ayırt edicilik vasfına sahip olduğu, takdirin mahkemeye ait olduğu, bildirilmiştir.

Bilirkişi raporlarında her iki tarafın iddia ve savunmasının kapsamı, taraf delilleri, marka kapsamları dikkate alınarak düzelendiği, hüküm kurmaya yeterli incelemenin yapıldığı, raporların usul ve yasaya aykırı yönünün bulunmadığı, hukuki değerlendirme nihai olarak mahkememizce yapılacağından yeniden rapor alınmasını gerektirir yön bulunmadığı anlaşılmıştır.

GEREKÇE

Tescilli bir tasarımın sağladığı korumanın kapsamı ve sınırları 10.01.2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile düzenlenmiştir.

“Yenilik ve ayırt edicilik” başlığı altında düzenlenen 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 56. maddesi;

"Tasarım yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması şartıyla bu Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunur.

Birleşik ürünün parçasının tasarımı, aşağıdaki şartları taşıyorsa yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir:

a) Parça birleşik ürüne takıldığında, birleşik ürünün normal kullanımında görünür durumda olmalıdır.

b) Parçanın görünür durumda olan özellikleri, yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını karşılamalıdır.

Bu maddede yer alan normal kullanım; bakım, servis veya onarım işleri hariç olmak üzere, son kullanıcı tarafından kullanımı ifade eder.

Bir tasarımın aynısı;

a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce,

b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce,

dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir.

Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim;

a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce,

b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce,

kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.

Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır." şeklindedir.

Aynı Kanun'un "Kamuya sunma" başlıklı 57. maddesi ise;

"Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz.

Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez." şeklindedir.

6769 sayılı SMK'nın 58. maddesine göre tasarım sahibi, kendi tasarımına kıyasla ayırt edici niteliğe sahip olmayan tasarımlara karşı bu kanundan doğan haklarını kullanabilir. Koruma kapsamının değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.

Bir tasarımın yeni olabilmesi için, onun aynısının, tescil tarihinden evvel dünyanın her hangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gerekmektedir. Tasarımların aynı olup olmadığının tespiti için yapılacak benzerlik testinde; aynı izlenimi uyandırma, aynı etkiyi yapma, karıştırılma tehlikesi veya olasılığı incelenemez. Bunlar ikinci aşamaya yani ayırt edicilik tetkikine aittir.

Tasarımın yeniliği yoktur diyebilmek için, hükümsüzlüğü istenilen tasarımın, önceden kamuya sunulan (faydalı model, marka ve) tasarım belgelerindeki tasarımlar ile aynı olması şarttır. Terkini talep edilen tasarım öncekinden sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilecektir. Yenilik önceki tasarıma göre belirlenecektir. Aynı kabul edilmeye engel olamayan küçük ayrıntılarda farklılık hâkimin takdirine göre belirlenecektir.

Burada şu ölçü verilebilir; fark, aynı olmayı ortadan kaldırmıyor, mevcut önceki tasarım görünümünü sürdürüyor, fark sadece mevcut görünüme, yani mevcut tasarıma ek, onda bir değişiklik, ondan bir sapma niteliği taşıyorsa, yani farklılık o (mevcut tasarım) esas alınarak ondan hareketle yapılmışsa küçüktür. Bunun dışında kalan farklar ise büyüktür. Yenilik ne özgünlük, ne eşsizlik, ne estetiğe sahip bulunma, ne de estetiğin ve kalitenin basamağıdır.

Başvurusu yapılan bir tasarım yenilik testini geçebilirse ikinci olarak ayırt edicilik incelemesine tâbî tutulur. Bu test bir kıyaslama incelemesidir. Bir tasarımın ayırt ediciliğe sahip bulunması demek, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile kıyaslanan tasarımın böyle bir kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasında belirgin bir farklılık bulunması demektir.

Bilgilenmiş kullanıcı ise, tasarımı kullanarak bilgi sahibi olmuş, tasarımı tanıyan, deneyim sahibi kullanıcı demektir. Bilgilenmiş kullanıcı ara veya nihaî tüketicidir. Ancak asla bir uzman değildir. Mahkememiz de bilgilenmiş kullanıcı konumunda bulunan ilgililerin katılımıyla oluşturulmuş bilirkişi heyetinden mütalâa almıştır.

Kıyaslama, tescili istenen tasarım ile kıyaslanan tasarımların tam karşılaştırılması ve değerlendirilmesidir. Ayırt edici niteliğin incelenme ve değerlendirilmesinde, birbirleri ile kıyaslanan tasarımların ilke olarak farklılıklarından çok ortak özelliklerinin değerlendirilmesine ağırlık verilmesini ve tasarımcının tasarımı geliştirme açısından ne kadar seçenek özgürlüğüne sahip olduğunun göz önüne alınmasını emredici bir ifadeyle istemiştir. Bilgilenmiş kullanıcının fark edebileceği değişiklikler ise daima göz önünde tutulmalıdır.

Seçenek özgürlüğü ibaresiyle kastedilen, tasarımcıya tasarımına ayırt edicilik vermesi için bir serbest hareket alanının bulunmasıdır. Bunun değerlendirilmesi nesnel olup kişiden kişiye değişmez. Bu nesnel değerlendirmede tekdüze özellik ve nitelikler göz önünde tutulur. Bazı biçimler (=görünümler) nesnenin işlevine sıkı surette bağımlıdırlar. Böyle tasarımlarda tasarımcının hareket alanı pek dardır. Meselâ, bir otomobilin, ütünün ve şişenin şekli gibi.

Her otomobil, ütü ve şişe birbirine benzer. Ayırt edicilik için tasarımcının muhakkak nesnenin işlevine ters düşen tasarımlar geliştirmesi beklenemez. Dolayısıyla işlevin yerine getirilebilmesi için zorunlu olan alan dışında yapılabilecek olan tasarımların korunması mümkün olabilecektir. Seçenek özgürlüğünün hiç bulunmadığı hâllerde ise tasarım zaten korunamaz.

Bu açıklamalar ışığında somut olay incelendiğinde;

Davacı Tasarımları Davalıya Ait Tasarım

.... sayılı tasarım ... .... nolu tasarım .... nolu tasarım ... sayılı tasarım .... nolu tasarım

Benimsenen bilirkişi raporlarında da ifade olunduğu üzere;

Somut olaya konu tasarım mobilya ayaklarıdır. Mobilya ayağı, mobilyaların alt kısmına monte edilen ve mobilyanın yere temas eden bölümüdür. Mobilya ayağı, mobilyaların dengeli bir şekilde durmasını sağlar ve aynı zamanda zeminle temasını azaltarak mobilyanın yüzeyine zarar gelmesini önler. Mobilya ayağı, mobilya tasarımında önemli bir unsurdur ve mobilyaların işlevselliği ve estetiği üzerinde etkili olabilir. Mobilya seçimi yaparken, mobilya ayağının kullanım amacını ve mobilya ile uyumunu göz önünde bulundurmak önemlidir. Bu açıdan bakıldığında somut olay için bilgilenmiş kullanıcı bu tür ürünlerin satıldığı aksesuar mağaza reyon görevlileri ile mobilyalarına ait ayakları değiştirmek için ürün seçenekleri arasında arayışta olan nihai tüketiciler olabilmektedir.

Somut olaya konu mobilya ayakları daha ziyade tasarımın bağlanma biçimi açısından genellikle TV ünitesi, büfe kimi zaman kanepe gibi ürünlerde kullanılan mobilya ayaklarıdır. Bu tür ayaklar, masa ve sandalye ayaklarından farklı olarak daha az yüksekliğe sahip ayaklardır. Ahşap, metal veya kompozit olabilmektedir. Somut olaya konu ayak tasarımları belirli büyüklükte kürelerin azalan çapta lineer şekilde sıralanması ile oluşturulmuştur. ... olarak da kimi zaman tanımlanan bu tarz özellikle ahşap masa ayaklarında torna imalatına elverişliliği açısından sıklıkla kullanılan bir formdur.

Buna ilişkin örnekler incelendiğinde küre kullanımı estetik kaygılar açısından yaygındır. Mobilyanın zemine mümkün mertebe noktasal basması amacı ile bu tür ayaklarda kürelerin göreceli şekilde küçültülmesi ile bitişe yakın küre formundan vazgeçerek ayağın ayak formu ile tamamlanması mümkündür. Yukarıdaki örneklerden görüleceği üzere küre sayısı, büyüklüklerin dizilimi, kürelerin birleşim şekilleri ile küreler arası farklı kesitlerin kullanımı bu tür ayaklar için sınırsız seçenek özgürlüğü sağlayabilmektedir.

Mutlak yenilik incelemesinde somut olaya konu tasarımlar temel alınarak metal döküm genelde küçük mobilya ayakları olmuştur.

Yenilik kriterini düzenleyen 56. maddenin 4. fıkrası uyarınca; bir tasarımın aynısı, tescilli tasarım için rüçhan veya başvuru tarihinden önce tescilsiz tasarım için ise tasarımın kamuya sunulduğu tarihten önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamışsa o tasarım yeni kabul edilir. “Bir tasarımın aynısı” kavramından ne anlaşılması gerektiği anılan 4’üncü fıkranın son cümlesinde açıklanmış bulunmaktadır. Buna göre; küçük ayrıntılarda farklılık gösteren tasarımlar dahi “aynı” kabul edilir. Madde hükmüne göre yenilik değerlendirmesinde temel alınan kriter mutlak yenilik, yani dünyada yenilik ilkesidir. Bu doğrultuda mutlak yenilik yönünden yapılan incelemede ise davaya konu tasarımlara ait başvuru tarihi olan 26.03.2022 tarihi öncesi esas alınmalıdır.

Yaygın internet arama motorlarında yaptığımız incelemede arama tarihi 23.03.2022 öncesine ayarlandığında furniture leg, furniture feet gibi anahtar kelimeler ve metal gibi ekler üzerinden arama yapılmış, bu aramada davalı tasarımına denk gelinmemiş olup aynı zamanda davacı tasarımının harcı alem olduğuna dair bir neticeye ulaşılamamış, daha odak bir arama için taraf tescilleri görsel arama motoruna yüklenerek arama devam ettirilmiş;

davacıya ait ... nolu tasarıma benzer en eski kaydın ... sosyal medya hesabında olduğu ve tarihinin ... nolu tasarımın başvuru tarihinden (31.08.202) sonrasına işaret eden 14.12.2021 tarihli olduğu tespit edilebilmiştir. ... nolu tasarımın başvuru tarihinden öncesine işaret eden ve davacı tasarımına benzer bir kayıta denk gelinmemiş, seçenek özgürlüğü kısmında belirtildiği üzere ahşap ve farklı örnekler olmasına karşın, gerek bağlantı detayı gerekse ölçü ve malzeme açısından davacı tasarımının harcı alem olduğuna dair bir kanaat oluşmamıştır.

Zira davalı tarafından harcı alemlik konusunda sunulan mobilya ayaklarının ölçü olarak masa/sehpa ayakları oldukları, malzeme ve kullanım nedeniyle farklı bağlantı detayına sahip olduğu tespit edilmiştir.

Davalıya ait ... nolu tasarıma benzer en eski kayıtın ... satış sitesinde olduğu, yüklenme tarihi bilinmeyen görsele ait başvuru tarihinden sonrasına tekabül eden 27.09.2022 tarihli yorum olduğu; ... arama motoru üzerinden yapılan aramada mobilya ayağı anahtar kelimesi üzerinden 662 adet kayda denk gelindiği, 26.03.2022 öncesi tasarımlar incelendiğinde davalı yeniliğini kıracak daha sonra değerlendirilecek davacı tasarımları hariç tasarımlara denk gelinmediği, ... (....) ve Avrupa Topluluk Tasarım Tescili (....) veri tabanlarında ilgili anahtar kelimeleri ile benzer tasarımlar araştırılmış, ... veri tabanında 30 adet tasarıma rastlandığı,

bu tasarımlar incelendiğinde, başvuru tarihi itibariyle davalıya ait tasarımlar ile kıyaslanabilecek benzerlikte tasarıma rastlanmamıştır. Avrupa Topluluk Tasarım Tescili veri tabanında karşılaştırmaya esas tasarıma rastlanmamıştır.

Tüm dosya kapsamına göre;

Davalıya ait ... nolu tasarım ile Davacıya ait .... nolu tasarımın karşılaştırıldığında; her iki tasarımın temel form olarak aynı sayıda (8) kürenin, aynı şekilde zemine doğru benzer çaplarda küçülerek sıralandığı, en üstteki küreye merkezden aynı bağlantı ile montaj tablasının bağlandığı ve montaj tablasının da aynı forma sahip olduğu görülmektedir. Her iki tasarım genel form itibari ile aynıdır. Tasarımlar arasında tek fark sıralı küreler üzerinde enine çizgilerdir.

Küre sayısı, büyüklük farklılıklar, sıralama yapısı, büyüklüklerin dizilimi, kürelerin birleşim şekilleri ile küreler arası farklı kesitlerin kullanımı gibi geniş seçenek özgürlüğü düşünüldüğünde sonraki tarihli davalı tasarımının önceki tarihli davacı tasarımının, bilgilenmiş kullanıcı gözünden ilk izlenim olarak davacı tasarımının bir versiyonu olarak algılanacağı düşünülmektedir.

Bu açıdan bakıldığında davalı tasarımı farklı olarak değil ancak versiyon olarak ayırt edici algılanacağı düşünülmektedir. Genel form benzerliğinin baskınlığı nedeni ile tasarımlar arası var olan enine çizgi farkının minör (tali) bir fark olduğu iki tasarımının birbirinden bağımsız tasarımlar olmayacağı anlaşılmıştır.

Davalıya ait ... nolu tasarım ile Davacıya ait .... numaralı tasarımın karşılaştırıldığında; taraf tasarımları karşılaştırıldığında her iki tasarımın temel form olarak üstte aynı sayıda (3) kürenin kullanıldığı kürelerin aynı şekilde zemine doğru benzer çaplarda küçülerek sıralandığı, davacı tasarımın 3. küreden itibaren kesik koni şeklinde zemine doğru ilerlediği, davalı tasarımın zemine 5 küre halinde devam ettiği, en üstteki küreye merkezden aynı bağlantı ile montaj tablasının bağlandığı ve montaj tablasının da aynı forma sahip olduğu görülmektedir.

Her iki tasarım genel form itibari üstte aynı, 3 sıra küreden itibaren farklıdır. Bununla beraber davalı tasarımında sıralı küreler üzerinde enine çizgiler bulunmaktadır. Genel formda oluşan farklılık bu çizgiler ile desteklenmektedir. Bu meyanda, genel form farklılığı zaten tasarımları farklılaştırırken, çizgi farklı bu farklılaşmayı arttırmaktadır. Davalı tasarımı seçenek özgürlüğü kapsamında genel form itibari ile farklılaştırmayı üretmiştir.

Dolayısıyla sonraki tarihli davalı tasarımının önceki tarihli davacı tasarımının, bilgilenmiş kullanıcı gözünden ilk izlenim olarak farklı ve ayırt edici olarak algılanacağı anlaşılmıştır.

Neticteten davalıya ait ... nolu tasarımın davacıya ait ... numaralı tasarım karşısında ayırt edici olduğu ancak yenilik vasfına haiz olmadığı, davalıya ait ... nolu tasarımın davacıya ait .... numaralı tasarım karşısında yenilik ve ayırt edicilik vasfına sahip olduğu anlaşılmış, açıklanan nedenlerle aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

MASRAF DÖKÜMÜ

İLK MASRAF : 172,90-TL

GİDER AVANSI :6.133,50-TL

TOPLAM :6.306,40-TL