Ankara 12. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2019/352 K.2026/95

...

DAVA

Kıymetli Evrak (Çek) İstirdatı

DAVA TARİHİ : 04/07/2019

KARAR TARİHİ : 06/02/2026

G. KARAR YAZIM TARİHİ : 23/02/2026

Mahkememizde açılan Kıymetli Evrak (Çek)İstirdatı davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Müvekkili ile ... arasında, müvekkilinin müteahhitliğini yaptığı..." projesinin, alüminyum pencere ve kapı imalatı ve montajı için "Taşeronluk Sözleşmesi" imzaladığını. Bu sözleşme uyarınca verilen avansın teminatı için, ...'nın çekleri müvekkiline teslim ettiğini.

Bu çekler arasında ... ya keşide edilip, ... tarafından ciro edilerek, 18/02/2009 tarihli tutanakla müvekkiline teslim edilen dava konusu ... numaralı, 335.000,00TL bedelli çekinde bulunduğunu. Söz konusu çekin keşide tarihinin boş olarak teslim edildiğini. Bu çekin de aralarında bulunduğu tutanakla teslim alınan15 adet çekin kaybolduğunu.İş bu çeklerin iptali için ... Esas sayılı dosyasında dava açtıklarını. Bu davaya çeki elinde bulunduran davalı...'un müdahil olduğunu.

Mahkemesince istirdat davasının açmak için kendilerine süre verdiğini belirterek, davalının çeki kötüniyetli olarak iktisap ettiğini, zira çekin keşidecisi olan ... şirketinin 24/01/2014 tarihinde ticaret sicilinden terkin edildiği halde, davalının çeke sonradan 10/01/2019 keşide tarihini yazdırarak,... Esas sayılı dosyası ile takibe koyduğunu. Tasfiye edilmiş bir şirketin çek keşide etmesinin mümkün olmadığını, bu durumun davalının kötüniyetini açıkça gösterdiğini.

Davalı ile müvekkilinin yada ...'nın hiçbir ticari ilişkisinin bulunmadığını. Çekin çalındığı düşüncesiyle davalı hakkında ... soruşturma sayılı dosyası ile suç duyurusunda bulunduklarını. TTK'nın 792. maddesi uyarınca çeki kötüniyetle iktisap eden davalının iadeyle yükümlü olduğunu belirterek, dava konusu çekin istirdatı ile müvekkili şirkete iadesini ve müvekkilinin yetkili hamil olduğunun tespitine karar verilmesinin talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle. Müvekkilinin çekin yetkili hamili olduğunu. Davacının adının çek üzerinde hiçbir sıfatla yer almadığını. Lehtar ... tarafından beyaz ciro ile ciro edilen çekin, teslimle el değiştirebildiğini ve müvekkilinin çeki elinde bulundurup bankaya ibraz ettiğini. Davacının, ... ile arasındaki sözleşme ilişkisinin TTK'nın 687. maddesi uyarınca şahsi def'i niteliğinde olup, iyi niyetli hamil olan müvekkiline karşı ileri sürülemeyeceğini.

Basiretli bir tacir olan davacının, çekin çalındığını veya kaybolduğunu iddia etmesine rağmen, icra takibinden önce zayi davası açmamasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu. Müvekkilinin çeki iyi niyetli olarak iktisap ettiğini, kötüniyetin davacı tarafça ispatlanması gerektiğini. Keşideci şirketin tasfiye edilmiş olmasını müvekkilinin bilmesinin beklenemeyeceğini. Zira kendisinin lehtar ...'nın cirosuna güvendiğini, bankanın dahi ibrazda bu yönde bir şerh düşmediğini.

Davanın amacının müvekkilinin alacağını tahsil etmesini engellemek olduğunu, davacının iddialarının çelişkili ve kötüniyetli olduğunu belirterek, davanın reddi ile davacı aleyhine çek bedelinin %20'sinden az olmamak üzere kötüniyet tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.

İhbar olunana dilekçe tebliğ edildiği halde ihbara karşı cevap verilmemiştir.

DELİLLER, DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, TTK'nın 792. maddesi gereğince çek istirdadı istemlerine ilişkindir.

Davacı vekili delil olarak; ... A.Ş. ile imzalanan taşeronluk sözleşmesine, 24/04/ 2008 Tarihli ve 18/12/2009 tarihli çek teslim tutanağı ve fotokopilerine, icra dosyasına, ... sayılı soruşturma dosyasına, ticaret sicil gazetesine, müvekkili şirket ile ... nın ticari defterlerine, bilirkişi incelemesi ve tanık beyanına, davalı vekili ise; takip konusu çeke, takip dosyasına, .... Sayılı dosyasına, müvekkilinin... dosyasına verdiği 16/08/2019 tarihli ifadesine, çeke ilişkin banka kayıtlarına, bilirkişi incelemesi, keşif, tanık ve yemin deliline dayanmıştır.

.... Aleyhinde, çeke dayalı kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takipte, 335. 000,00TL asıl alacak ve 13.067,29TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 348.067,29TL nin tahsili istemiyle 18/03/2019 tarihinde takibe geçildiği, takibin derdest olduğu ve herhangi bir tahsilatın bulunmadığı, görülmüştür.

Takip ve dava konusu çek incelendiğinde;..., lehtarının ... ... Olan, 10/01/2019 keşide tarihli ve 335.000,00TL bedelli olduğu, çek arkasında ilk cironun lehtara ait beyaz ciro olduğu ve daha sonra... un beyaz cirosu ile 10/01/2019 tarihinde bankaya ibraz edildiği ve karşılığı olmadığına dair şerhin yer aldığı, anlaşılmıştır.

... tarafından hasımsız olarak işbu dava konusu çekinde aralarında bulunduğu 15 adet çeke ilişkin zayi nedeniyle iptal davası açıldığı. ... davaya müdahale talebinde bulunarak, çek üzerinde hak sahibi olduğu ve çeki takibe koyduğunu iddia ettiği. Bu nedenle davanın reddinin talep ettiği. Mahkemece bu çeke ilişkin olarak davacıya istirdat davası açması için süre ve bilahare bu çeke ilişkin olarak davanın konusuz kaldığından karar verildiği, görülmüştür.

... tarafından, takip alacaklısı... aleyhinde, takip konusu çekteki imzanın müvekkili şirket yetkilisine ait olmadığı, çekin teminat amaçlı olarak 18/02/2009 tarihinde, takip ve dava dışı ... ...İle imzalanan protokol kapsamında verildiğini, ancak iş bitiminde çekin iadesi gerekirken çekin iade edilmediği belirtilerek; imza ve borca itiraz edildiği.

Mahkemece imza incelemesi yaparak takibin durdurulmasına karar verildiği, ... takip konusu çekle ilgili imza itirazı ile birlikte, itirazı ile çelişmeyen itiraz sebeplerini bildirebileceğini, ancak dilekçesinde çekin teminat olarak verildiği sırada boş olarak verildiğini iddia edilmeden, çekte lehtar sıfatıyla yer alan davacı borçlunun, cirosu olmaksızın çekin dava dışı şirkete teminat amaçlı verilmesini hayatın olan akışına aykırı olduğunu, davacı borçlunun imza itirazıyla birlikte çekin teminat için verildiği, iddiasının çeliştiği gerekçesiyle, karar kaldırılarak,

davanın reddine karar verildiği ve Yargıtay'da onanarak 25/03/2024 tarihinde kesinleştiği, anlaşılmıştır.

...

Ye tutanakla teslim edildiğini, çeklerin teslim edildikten sonra iş yerinde bulunmadığı, çekler üzerindeki keşide tarihinde oynama yapılarak, bir tanesinin şüpheli... tarafından 2019 yılında icra takibine konu edildiği belirtilerek şikayetçi olunduğu. ...'deki işlerinin takibi için ...'ın çalıştığı ve kendisine vekalet verildiğini, ancak çalıştığı süre içinde yaptığı mali ve idari usulsüzlük nedeniyle 2009 tarihinde işine son verildiğinin belirtildiği, şüpheli olarak...'un ifadesinde.

2006-2008 tarihleri arası ...'de iş yaptığını, bu arada ... İnş. Proje müdürü olan ... ile tanıştığını. Yine ... İnşaatın orada taşeron olarak iş yaptığını bildiğini.

Kendisinin de orada işler yaptığını, işlerini sonlandırdığında malzemeleri Türkiye'ye getirmek yerine görüştüğü ...'ın teklifi üzerine, malzemelerini sattığını ve karşılığında da söz konusu çeki 2018 yılının ekim ayında teslim aldığını, davacı ve davalıyla irtibatlı kişi tarafından beyaz cirolu çekin, malzeme karşılığı teslim ettiğini, iyi niyetli hamil olduğunu. ... şirketinin cirosuna güvenerek çeki kabul ettiğini belirttiği, savcılıkça yapılan kovuşturma neticesinde, kamu davası açılmasına yeterli ve inandırıcı nitelikte delil bulunmadığına bahisle,

kovuşturmaya yer olmadığına dair 08/09/2025 tarihli kararın verildiği ve 27/12/2025 tarihinde kesinleştiği, görülmüştür.

Davacının, söz konusu çeki keşide yeri - tarihi boş ve beyaz cirolu olarak, lehtarla aralarında yapılan taşeronluk sözleşmesi gereğince teminat olarak aldığı iddiasına dayanak yaptığı ve ...Yapının da diğer dosya kapsamı beyanlarında kabul ettiği, 18/02/2009 tarihli "teminat verilen çekler tutanağı" başlıklı belge incelendiğinde; dava konusu çekinde aralarında bulunduğu toplam 3.000.000, 00 USD bedelli 15 adet çekin, ... ...projesiyle" ilgili olarak, ... İnş... A.Ş.

Ye verilen avans karşılığı, teminat çekleri olduğu. Yapılan iş teslimatları karşılığında, hak ediş tutarları mukabilinde iade edileceğinin belirlendiği. İşbu tutanağın ekinde, keşidecisi ... Olan ve miktarları (işbu çekin 335.000TL) yazılı, ancak keşide tarihi ve keşide yeri boş olanan çeklerin teslim edildiği, ancak takibe konu çekte ilk cironun lehdar ait beyaz ciro oluğu, anlaşılmıştır.

6102 sayılı TTK nın 789. Maddesinde;" ... Hamiline yazılı ciro beyaz ciro hükmündedir....", aynı Kanunun 790. Maddesinde;"Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve bir birine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. ... Bir beyaz ciroyu diğer bir beyaz ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır" , yine 792. maddesinde.

"Çek herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilen bir çek söz konusu olup da, hamil hakkını, 790.maddesine göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle hükümlüdür." düzenlemesi bulunmaktadır.

Yukarıda yazılı yasal düzenleme kapsamında, çeki iktisap edenini iktisap anında ciro silsilesinde görünüş itibari ile kopukluk olup olmadığını inceleme yükümlülüğü olup, bunun dışında bir yükümlülüğü bulunmadığı. Muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisap edenin şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracağı, ancak maddi hukuk anlamında hak sahipliği için, çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerektiği, aksi takdirde açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur olacağı anlaşılmaktadır. Söz konusu davada davacının, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispatlaması gerekmektedir.

... tarih ve sayılı kararında.

TTK ' nun 792. maddesinde belirtilen kötü niyetin, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda olmak, ağır kusurun ise, senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade ettiğini, aynı maddede ki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresinin, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade ettiği belirtilmiştir.

Ayrıca çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmilin iyiniyetinin korunacağı, ayrıca çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak, yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfetinin, davacıya ait olduğu ve anılan olguların tanık dâhil her türlü delille kanıtlanabileceği, belirtilmiştir.

Tüm dosya kapsamı, dava, cevap, davacı ile ihbar olunan arasındaki taşeronluk sözleşmesi ile çek teslim tutanağı, ... soruşturma dosyasında davacının eski proje müdürü ... ve davalı... beyanları, yine davalının ... sunduğu müdahale dilekçesindeki beyanları ile çekin lehtarının icra takibine karşı itiraz sonrası ... kararı ve ...dairesi kaldırma kararı, çekin kısmen boş olarak davacıya teslimine ilişkin belge ve bilgiler hep birlikte değerlendirildiğinde; takip konusu çekin, dava dışı keşidecisi şirketin, ihbar olunan ....

A.Ş. Lehine düzenlediği, çekin lehtarının beyaz cirosu ile taşeronluk sözleşmesi kapsamında verilen avansın teminatı amacıyla davacı ...

Şirketine teslim edildiği, davacı ... şirketinin, taşeron sözleşmesi kapsamı işin yapıldığı ...' deki proje müdürünün ... ın işine son verildiği, keşideci şirketin 24/01/2014 tarihinde tasfiye kapanışla terkin edildiği, davalının işbu çeki, davacının çalışanı ...'dan, satığı malzemeler karşılığı olarak 2018 yılında aldığı iddiasına karşın, çeki aldığı çalışan ...'ın bu tarihte davacının çalışanı olmadığı gibi mal satım ve teslimine ilişkin bilgi ve belge sunmadığı, yani bu iddiasının ispata yarar belge sunmadığı, çekin davacıya tesminden yaklaşık 9 yıllık süre geçtikten ve de keşideci şirketin 2014 yılında tasfiyeli kapanışından sonra,

çeke 10/01/2019 keşide tarihi yazılarak, beyaz ciro yapılarak bankaya ibraz edildiği nazara alındığından, çekin önceki hamilin elinde rızası olmadan çıktığı ve davalının çeki edimesinde kötü niyetli ve de ağır kusurlu olduğu kabul edilmiştir.

Davacının, bankaya ibraz edilen çek üzerinde cirosunun yer almadığı, ancak sunduğu belgelerde ve de lehtar ... şirketinin gerek savcılık, gerekse icra hukuk dairesindeki beyanları ile taşeronluk sözleşmesi kapsamında verilen avansın teminatı olarak, beyaz cirolu olarak teslim aldığı ve yetkili hamil olduğu, buna karşın davalının, çeki davacının çalışanında ve satılan malzeme karşılığı teslim aldığına yönelik iddiasını ispata yarar mal teslimi ve satımına ilişkin belge sunulmadığı, bu şekilde iyi niyetli yetkili hamil olduğu hususunda dosya kapsamında bilgi ve belge bulunmadığı görülmüştür.

Bu durumda, davalının, muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandırdığı, ancak çeki iktisabında kötü niyeti vede ağır kusurunun bulunduğundan maddi hukuk anlamında hak sahipliğini kazanamadığı, TTK’nın 792. maddesi uyarınca iş bu istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur olduğu anlaşılmakla, davanın kabulü yönünde aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

....