Ankara 12. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2021/314 K.2023/415

T.C. ... 12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2021/314 Esas - 2023/415 T.C. ... 12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2021/314

KARAR NO : 2023/415

TÜRK MİLLETİ ADINA

KARAR

DAVA

Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 27/05/2021

KARAR TARİHİ : 07/07/2023

GEREKÇELİ KARARIN

YAZILDIĞI TARİH : 19/07/2023

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİDÜŞÜNÜLD Ü

TALEP

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

Müvekkil şirket ile ...Makine arasında; müvekkil şirket bünyesinde yeni kurulan Kırma-Eleme tesisinde her bir istasyon için çalışmalar esnasında oluşan tozun toplanması ve indirgenmesine ilişkin Toz Kontrol Sisteminin komple imalatı, kurulması ve devreye alınması işinin tekniğe uygun yapılması amacıyla sözleşme akdedildiğini, sözleşmenin eki olan ve taraflarca imzalanan teknik şartnamenin “Performans Değeri” başlıklı 5. maddesinde ...Makine tarafından taahhüt edildiği üzere;

"tesiste, toz tutumu yapılacak noktalarda oluşan tozun en az %95'i tutulacaktır" denildiğini, ancak söz konusu sistemin kurulmasından sonra bahsi geçen sistemin hiçbir zaman tam randımanlı çalışmadığını, teknik şartnamede taahhüt edildiği gibi tozun %95'inin tutulmasının sağlanamadığını, bu hususun müvekkil şirket tarafından ...Makine'ye defalarca sözlü ve yazılı olarak bildirildiğini, hatta bu konuda davalı tarafından gerekli çalışmalar yapıldığını, ancak sistemin bir türlü gerekli düzeyde çalıştırılamadığını, bu defa müvekkil şirket ile ...Makine arasında 09/04/2019 tarihli protokol imzalandığını,

yine söz konusu protokolde tozun %90'ının emilmesinin sağlanacağı karşı tarafça taahhüt edildiğini, ancak yapılan testlerde toz emişinin halen bu düzeyde olmadığının görüldüğünü ileri sürerek sözleşmeden döndüklerinin kabulü ile toz tutum sisteminin tesisten sökülmesine, ödenen 171.100,00 TL'nin temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsili ile taraflarına iadesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle: Davacı yanın ihtarnamede sözleşmenin feshedildiğini belirtirken açmış olduğu davada sözleşmeden döndüklerinin kabulünü talep ettiğini, iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerde fesih ve sözleşmeden dönme kurumlarının sonuçları ve talep edilebilir zararları bakımından farkları bulunduğunu, davacı yanın belirttiği gibi gizli bir ayıbın bulunmadığını, müvekkili şirket tarafından toz kontrol sistemi sorunsuz ve eksiksiz bir şekilde kurulduğunu ve kullanıma ilişkin gereken bilgilendirmelerin davacı yana yapıldığını beyanla haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın reddini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı taraf üzerinde bırakılmasını talep etmiştir.

HUKUKİNİTELENDİRME - GEREKÇE

Dava, taraflar arasında akdedilen Toz Kontrol Sisteminin imalatı, kurulması ve devreye alınması işi ile ilgili sözleşme ve bu sözleşmeye bağlı olarak düzenlenen 09/04/2019 tarihli protokol uyarınca Toz Kontrol Sisteminin anlaşma koşullarına göre imal edilip edilmediği, usulünce ayıp ihbarında bulunulup bulunulmadığı, sistemdeki arızanın imalattan mı yoksa kullanım hatasından mı kaynaklandığı, buna göre Toz Kontrol Sisteminin iadesi ile yapılan ödemenin istirdadı koşullarının bulunup bulunmadığının belirlenmesi ve sistemin davalıya iadesi ile ödenen paranın davalıdan tahsili istemine ilişkindir.

Taraflar arasında düzenlenen tarihsiz sözleşme ve 09/04/2019 tarihli protokol dosya içerisine alınmış, ... Sulh Hukuk Mahkemesinni 2020/3 D.İş dosyası Uyap üzerinden getirtilmiş, ... ... tarih 07878 yevmiye no'lu ihtarnamesi tebliğ şerhi ile birlikte getirtilmiş, talimat yoluyla ... Asliye Hukuk Mahkemesince iki kez keşif yapılarak bilirkişi heyet raporu ve ek rapor aldırılmıştır.

... Sulh Hukuk Mahkemesinin 2020/3 D.İş dosyasında Makine Mühendisi Bilirkişiden aldırılan Raporda; "Tespite konu Eti-Krom Şirketi Kırma-Eleme Tesisindeki Toz Emme Filtre Ünitesi başında yapılan incelemeler neticesinde; A) ...makine tarafından yapılan toz emme ünitesinin protokolde taahhüt edildiği gibi %90 gibi bir performans ile çalışmıyor olduğu,

B) Kırma-Eleme sisteminde yapılan filtre devrede iken ve devre dışıyken yapılan beslemelerde oluşan tozumalar arasında dikkate değer bir farkın bulunmadığı, bu durumun dosyada mevcut ölçüm raporunda da %65 olarak belirtilmiş olduğu,

C) Taahhüt edilen performanstan çok uzak değerlerde çalışan sistemin ayıplı olduğu,

D) Bu ayıbın kullanılmadan fark edilemeyecek bir ayıp olması nedeniyle "gizli ayıp" olarak nitelendirilebileceği, kanaatine varıldığı" bildirilmiştir.

Talimat yoluyla ve keşif sonucu bilirkişiler Makine Mühendisi ... ve İş Güvenliği Uzmanı ...'den aldırılan 02/02/2022 tarihli bilirkişi raporunda özetle; "... A.Ş. Kırma eleme tesislerinde yapılan incelemede; ...Makine tarafından kurulduğu iddia edilen toz emme sisteminin, tozu toplamak ve yayılımını önlemek amacı ile yapılan, kuru sistem, torbalı filtre jet-pulse sistemi olduğu görüldü.İlk olarak ilgili tesis aktif halde çalışırken ve toz emme sisteminin çalışmadığı haliyle gözlemlenerek çıkan toz oranına bakıldı. Ardından iş komple durdurulup tekrar başlatıldı ve aynı anda dosya içeriğinde şikayete konu toz tutma ünitesi devreye sokularak, besleme yapılması, çıkan toz oranının ve toz tutma sisteminin emme verimliliğinin gözlemlenmesi yapıldı.

Yapılan bu gözlem ve değerlendirmelerde; Kırma Tesisinin özellikle üstü kapalı olan, malzemenin döküldüğü iç kısmında, kırıcılar çevresinde, Filitre baca çıkışında ve bunun dışında da tüm tesis genelinde kusura muhattap toz kontrol sisteminin çalışmadığı ve çalıştığı hali arasında çok da bir fark olmadığı; Toz kontrol sistemi çalıştığında dahi işletmede ortadan kalkmayan ve toplanamayan yüksek bir toz miktarı olduğu gözlemlendi.

Gözlemlere dayalı olarak yapılan incelemem neticesinde ... A.Ş. Kırma ve Eleme tesislerinde, ...Makine A.Ş. tarafından yapımı gerçekleştirilen ve performansı oransal olaraktaahhüt edilen toz kontrol sisteminin, hali hazırda taahhüt edilen oranın oldukça altında çalıştığı ve efektif iş görmediği kanaatine varılmıştır.

Buna karşın toz kontrol sisteminin rakamsal performansı ile ilgili tam bir teknik sonuca varılması ve tarafların tesis işleyişinde gerekli teknik sorumluluklarını gerçekleştirme durumunun anlaşılması için;tarafsız bir Çevre iş güvenliği ölçüm labaratuarından,

*Dosya içeriğinde mevcut ihtarnamede belirtilen, Teknik Şartnamenin ”Performans Değeri” başlıklı 5.maddesinde taahhüt edilen “Tesiste toz tutulumu yapılacak noktalarda oluşan tozun en az 495 oranında tutulacağı” ibaresine istinaden ölçüm yapılması,

*Dosya içeriğinde ... A.Ş. sahasında ...Makine ŞTİ. Tarafından imal edilmiş bulunan toz tutma tesisinde görülen aksaklıklarla ilgili olarak taraflar arasında düzenlenen ve imza edilen 09.04.2019 tarihli Protokoldeki şartların gerçekleşip gerçekleşmediğine dair ,(filitre kolektöründe minumum hava basıncı, kompresör hava debisi,filtre torbalarının kontrolü ve değişimi vb. tutanak ve belgeler)var ise ilgili belgelere bakılması

*Teknik Şartname 13. Madde teslim alma şartlarına göre gerekliliği imza edilmiş, performans test sonucu belgesine bakılması,

14. Madde gereği tüm malzemelerin üretim hatalarına karşın 2 yıl garantili olması ve bu sürede davacının herhangi bir malzeme talebi bulunup bulunmadığına dair belgelere bakılması kusurlu ürün ve/veya kusurlu kullanım varlığının anlaşılması açısından yol gösterici olacağı" rapor edilmiştir.

Talimat yoluyla davacının defterlerinin incelenmesi için SMMM Bilirkişi ... 'den aldırılan 08/02/2022 tarihli bilirkişi raporunda özetle; "Davacı şirketin davalı şirketten 171.100,00 TL bedelindeki makineyi 2017 yılında satın alarak borçlanmış olduğu,

171.100,00 TL borcun 58.000,00 TL sinin 23.11.2017 tarihinde, 111.547.67 TL sinin 14.12.2017 tarihinde Denizbank Anadolu Kurumsal şubesinden havale yoluyla alacaklı davalı şirket adına ödendiği, bakiye 1.552,33TL nin ise davacı şirketin davalıya vermiş olduğü teslim ve hizmetlere karşılık düzenlenen 30.11.2017 tarih 1.056,02 TL meblağlı ve 11.12.2017 tarih 496.31 TL tutarındaki fatura bedellerinin borca mahsubu neticesi hesabın 2017 yılı içerisinde tasfiye edilmiş olduğu,

Taraflar arasında 2018-2019-2020 yılları içerisinde herhangi bir işlem hareketinin bulunmadığı" rapor edilmiştir.

Yeniden keşif yapılarak hazırlanan Bilirkişiler Makine Mühendisi ... ve İş Güvenliği Uzmanı ...'den aldırılan 24/10/2022 tarihli bilirkişi EK raporunda özetle; "... A.Ş. Kırma eleme tesislerinde yapılan incelemede; ...Makine tarafından kurulduğu iddia edilen toz emme sisteminin, tozu toplamak ve yayılımını önlemek amacı ile yapılan, kuru sistem, torbalı filtre jet-pulse sistemi olduğu görüldü. İlk olarak ilgili tesis malzeme olmadan boş halde çalıştırıldı, bu haliyle ortam şartları gözlendi, ikinci aşamada malzeme dökülerek fakat toz emme sistemi devre dışı tutularak tesis ortamındaki toz miktarı izlendi, son aşamada malzeme dökülerek ve toz emme sistemi çalıştırılarak davaya konu ortam şartları ve toz tutma sisteminin emme performansı göz ile kıyaslama yapıldı.

Yapılan bu gözlem ve değerlendirmelerde;

Kırma Tesisinin özellikle üstü kapalı olan ana ünitesinde, malzemenin döküldüğü iç kısmında, kırıcılar çevresinde, Filtre baca çıkışında ve bunun dışında da tüm tesis genelinde işletme aktif çalışırken tozu emmek, toplamak ve çalışanlara, çevreye vb. verilecek zararları önleme amaçlı, kusura muhatap toz kontrol sisteminin yeterli performans ile çalışmadığı; devreye sokulduğu hali ile devre dışı olduğu hali arasında sözleşmede taahhüt edildiği kadar ve/veya amaca uygun olacak kadar bir fark olmadığı; Toz kontrol sistemi çalıştığında dahi işletmede ortadan kalkmayan ve toplanamayan yüksek bir toz miktarı olduğu gözlemlendi.

Gözlemlere dayalı olarak yapılan inceleme neticesinde ... A.Ş. Kırma ve Eleme tesislerinde, ...Makine A.Ş. tarafından yapımı gerçekleştirilen ve performansı oransal olarak taahhüt edilen toz kontrol sisteminin, hali hazırda taahhüt edilen oranın oldukça altında çalıştığı ve efektif iş görmediği kanaatine varılmıştır.

Buna karşın toz kontrol sisteminin rakamsal performansı ile ilgili tam bir teknik sonuca varılması ve tarafların tesis işleyişinde gerekli teknik sorumluluklarını gerçekleştirme durumunun anlaşılması için; tarafsız bir Çevre iş güvenliği ölçüm laboratuvarı tarafınca,

*Dosya içeriğinde ... A.Ş. sahasında ...Makine ŞTİ. Tarafından imal edilmiş bulunan toz tutma tesisinde görülen aksaklıklarla ilgili olarak taraflar arasında düzenlenen ve imza edilen 09.04.2019 tarihli Protokoldeki şartların gerçekleşip gerçekleşmediğine dair ,(filtre kolektöründe minumum hava basıncı, kompresör hava debisi, filtre torbalarının kontrolü ve değişimi vb. Tutanak ve belgeler) var ise ilgili belgelere bakılması,

*İşletmedeki ilgili sistemin performansındaki yetersizliğin sebebinin anlaşılması amacı ile; Toz torba ve başlıklarının değişim ve bakım periyodik muayene dosyalarına bakılması,

*Dosya içeriğinde mevcut ihtarnamede belirtilen, Teknik Şartnamenin ”Performans Değeri” başlıklı 5.maddesinde taahhüt edilen “Tesiste toz tutulumu yapılacak noktalarda oluşan tozun en az 95 oranında tutulacağı” ibaresine istinaden cihazlarla ölçüm yapılması,

*Teknik Şartname 13. Madde teslim alma şartlarına göre gerekliliği imza edilmiş, performans test sonucu belgesine bakılması,

14. Madde gereği tüm malzemelerin üretim hatalarına karşın 2 yıl garantili olması ve bu sürede davacının herhangi bir malzeme talebi bulunup bulunmadığına dair belgelere bakılması kusurlu ürün ve/veya kusurlu kullanım varlığının anlaşılması açısından yol gösterici olacağı kanaati oluştuğu" rapor edilmiştir.

Eser sözleşmesi, taraflarına haklar sağlayan ve borçlar yükleyen tam iki taraflı iş görme akdidir. Ana edim olarak yüklenici, yapımını üstlendiği eseri sözleşmeye, eklerine, teknik ve sanatsal ilkeler ile amacına uygun imal edip iş sahibine teslim, iş sahibi de kararlaştırılan bedeli ödemekle yükümlüdür. Yüklenici teslimi, iş sahibi de bedeli ödediğini ispat etmelidir.

6098 sayılı TBK'nın 474. maddesi hükmüne göre iş sahibi, eserin tesliminden sonra, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz (makul süre içerisinde) eseri gözden geçirmek ve ayıplar varsa, buna uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek zorundadır. Aynı Kanun 472/son maddesinde deayıbın gizli olup sonradan ortaya çıkması halinde, gecikmeksizin (derhal) ayıbı yükleniciye bildirmek durumunda olduğu, aksi halde eseri olduğu gibi kabul etmiş sayılacağı düzenlenmiştir.

Bu hükümler gereğince gerek açık gerek gizli ayıplarda iş sahibinin ihbar zorunluluğu bulunmakta ise de yüklenici eserdeki işçilik, malzeme ve yapımla ilgili açık ve gizli ayıplardan dolayı sorumluluğu garanti ettiği süre için önceden kabul ettiğinden yüklenici lehine olan iş sahibinin ihbar zorunluluğunu aramaktan vazgeçtiği ve garanti süresi içinde ortaya çıkan bu ayıpları ücretsiz olarak gidermeyi sözleşme tarihinde peşinen kabul ve taahhüt ettiği kabul edilmektedir.

İş sahibi ihbar zorunluluğu olmaksızın garanti süresi içinde ortaya çıkan açık ve gizli ayıplarla ilgili zamanaşımı süresi içinde seçimlik haklarını kullanarak yükleniciden ayıpların giderilmesini talep edebileceği gibi, aleyhine dava açabilecek ve iş bedelini ayıp giderim bedeli miktarınca ödemekten kaçınabilecektir. Ayıplı halde davacının seçimlik hakkı, TBK'nın 475. maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

Toplanan delillere ve tüm dosya kapsamına göre.

Bilirkişi raporları, dosya içeriği, taraflar arasındaki yazışmalar, D.İş dosyasındaki tespitler, mahkeme dışında yaptırılan laboratuvar ölçümleri ve davalının dava konusu sistemin kurulumundan itibaren sürekli sistemi rantabl hale getirmeye çalıştığına ilişkin müdahaleleri bütün olarak değerlendirildiğinde, sözleşme konusu "Toz Kontrol Sistemindeki" imalattan kaynaklı gizli ayıp şeklinde arıza bulunduğu, ayıbın kullanılmakla ortaya çıktığından gizli ayıp niteliğinde olduğu, ayıp ihbarının süresinde yapıldığı,

her ne kadar toz kontrol sisteminin bağımsız bir Çevre İş Güvenliği Ölçüm Laboratuvarında ölçüm yapılması için ara kararı kurulmuş ise de sistemdeki ayıbın bilirkişilerce yapılan gözlemle bile tespit edilebilecek boyutta olduğu, sistemdeki ayıbın çok küçük ve laboratuvar testleriyle ortaya çıkabilecek boyutta olmaması,

sözleşme ve protokolde belirlenen %95 ve %90 oranında toz emiliminin sağlamadığının çok açık belli olması ve usul ekonomisi de gözetilerek bu ara karardan vazgeçilerek mevcut delillerle davacı davasını ispatlamış olması nedeniyle davacı tarafça yapılan 171.100,00 TL ödemenin istirdadının talep edilebileceği anlaşılmakla ve mahkememizce de bu yönde kanaat edinilmekle temerrüt tarihi olan 25/02/2020 tarihten itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline toz kontrol sisteminin masrafı davalı tarafça karşılanmak suretiyle sökülerek davalıya iadesi,

taraflar arasındaki sözleşmenin feshi yönünde davanın kabulü cihetine gidilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.