Ankara 2. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2021/162 K.2022/120

Davacı vekili tarafından davalılar aleyhine açılan Endüstriyel Tasarım YİDK Kararının İptali, Hükümsüzlük davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dilekçeleriyle özetle, davalı ... tarafından, tasarım tescil için başvuruda bulunulan ve 353 sayılı Endüstriyel Tasarım Bülteninde yayımlanmış olan ... ürünler ile ilgili olarak müvekkili tarafından 6769 sayılı kanun gereği itirazda bulunulduğunu, davalı tarafın tasarım tescil belgesi almak için başvuruda bulunduğu “Kahvaltılık” adlı ürünlerin müvekkilinin büyük emek, zaman ve para harcayarak oluşturmuş olduğu ve daha önceden tasarım tescil belgesi aldığı... no’lu ürünlerin birebir kopyası olması nedeni ile müvekkili tarafından itiraz edildiğini,

itiraz üzerine davalı TÜRKPATENT tarafından yapılan inceleme sonucunda itirazlarının; “davalı tarafından tasarım tescil başvurunda bulunan ürünlerin, müvekkiline ait tasarım tescil belgesi almış ürünler ile yapılan karşılaştırmalı inceleme sonucunda, davalı tarafın ürünlerinin, bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel izlenim itibari ile müvekkilinin ürünlerinden farklı olduğu ve bu sebeple davalıya ait ürünlerin yeni ve ayırt edici nitelikte olduğu” gerekçesi ile itirazlarının reddedildiğini, davalı TÜRKPATENT tarafından verilen bu kararın dosya kapsamına ve hukuka aykırı bir karar olduğunu, iptalinin gerektiğini, davalı tarafın,

tasarım tescil belgesi almak istediği ürünlerin müvekkilinin tasarımlarının aynısı olduğunu, davalı TÜRKPATENT tarafından her ne kadar davalı tarafın tasarım tescil müracaatında bulunduğu ürünler ile tasarım tescil belgesi müvekkiline ait ürünler arasında genel izlenim itibari ile farklılık bulunduğu ve bu sebeple davalı tarafın tasarımlarının yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu belirtilmiş ise de bunun doğru bir tespit olmadığını, her iki ürün birbiri ile karşılaştırıldığında ürünlerin birebir aynı olduğunu, davalı tarafın tasarımda yaptığı ufak farklıların tasarımlarına yeni ve özgün bir tasarım haline getirmediğini,

müvekkilinin tasarımın bir varyasyonu niteliğinde olduğunu, müvekkiline ait 2020/06830-9 no’lu tasarım ile davalı tarafından başvurusu yapılan 2020/08181-1 no’lu ürün tasarımı kıyaslandığında müvekkilinin tasarım tescil belgesi aldığı ürünün 4 adet kare kap ve 1 adet dikdörtgen kaptan oluşan bir takım olduğunun görüleceğini, birden fazla üründe yine bir dikdörtgen tepsi içine belli bir biçimde tepsiye yerleştirilerek tasarım tescil belgesi aldığının görüleceğini,

davalı tarafından benzer şekilde 4 adet kare kap ve 1 adet dikdörtgen kaptan oluşan ürünlerin yine bir dikdörtgen tepsi içinde aynı şekilde konumlandırılmış şekilde tasarım tescil başvurunda bulunulduğunun görüleceğini, müvekkili tarafından kare kapların kapağının bir kenarı iç kısma doğru geniş (U) formunda tasarlandığını, dikdörtgen kapın kapağının ise bir kapalı şekilde tasarlandığını, davalı tarafın tasarımı incelendiğinde, kapların tıpkı müvekkilinin tasarımında olduğu üzere kare kaplarda (U) formunda, dikdörtgen kapın ise kapalı şekilde tasarlandığını,

müvekkili tarafından söz konusu kapların bir dikdörtgen tepsi içinde kare kapları ikiye ayırarak tepsinin sağ ve sol kenarlarına ikişer adet şeklinde konumlandırdığını, ortaya dikdörtgen kap yerleştirildiğini, davalı tarafından da kapların aynı şekilde tepsi içine yerleştirildiğini, davalının müvekkilinin tasarımları ile bire bir aynı olmaması için kendi kaplarının kenar kısımlarını biraz daha farklı bir şekilde tasarladığını, ürünleri içine koyduğu tepsinin kenarlarına birer kulp yerleştirdiğini, bu iki ufak farklılık dışında her iki tasarımın birebir aynı olduğunu,

söz konusu ufak farklılıkların davalı tarafın ürünlerini tamamen yeni ve bağımsız bir ürün tasarımı olarak kabul edilmesi için yeterli olmadığını, davalı tarafın ürünlerinin müvekkilinin ürünlerinin bir varyasyonu olarak değerlendirileceğini, bu ufak değişikliklerin davalı tarafın ürününü yeni ve bağımsız bir tasarım haline getirmesinin mümkün olmadığını, müvekkiline ait 2020/06830-1 no’lu tasarım ile davalı tarafından başvuruda bulunan 2020/08181-2 no’lu üründe birbiri ile karşılaştırıldığında, müvekkiline ait ürünlerin 4 adet kare forumda kap ve 2 adet dikdörtgen formunda kap olduğu kapların kapak kısımlarının kapalı formda olduğunu,

bu kapların dikdörtgen bir tepsi içinde belli bir şekilde konumlandırılıp tasarım tescil belgesi aldığının görüleceğini, davalı tarafından tasarım tescil belgesi alınmak istenen ürünlerinde 4 adet kare formunda kap ve 2 adet dikdörtgen formunda kap olduğunu, kapların kapak kısımlarının kapalı formda olduğunu, bu kapların da yine dikdörtgen bir tepsi üzerinde kaplar aynı şekilde dikdörtgen tepsi içinde aynı şekilde konumlandırılarak tescil başvurusunda bulunulduğunu, davalı tasarımındaki ufak farkların ise yine diğer tasarımda olduğu gibi, kapların kenarlarındaki farklılık ve tepsi kenarlarındaki kulplar olduğunu,

bu iki ufak farklılığın davalı tarafın ürünlerini yeni ve bağımsız bir tasarım haline getirmekten uzak olduğunu, davalı tarafın ürünlerinin müvekkilinin ürünlerinin bir varyasyonu olarak değerlendirileceğini, her iki ürün tasarımlarının kullanıcılar üzerinde bıraktığı genel izlenimin aynı olduğunu, TÜRKPATENT tarafından, “müvekkilinin yaptığı itiraz davalı tarafın ürünleri ile müvekkilinin ürünleri arasında bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel izlenim itibari ile farklı olduğu gerekçesi” ile ret edildiğini, müvekkili firmanın uzun yıllardan beri züccaciye sektöründe faaliyette bulunan ve sektörünün büyük ve öncü firmalarından biri olduğunu,

müvekkili firmanın büyük yatırım emek ve zaman ve para harcayarak oluşturduğu ürünlerin müşteriler tarafından aranan ve talep edilen ürünler olduğunu, davalının da aynı sektörde ve müvekkili ile aynı ticaret merkezinde faaliyette bulunan bir firma olduğunu, her iki firmanın hitap ettiği müşteri kitlesinin dolayısıyla aynı olduğunu, davalı tarafın müvekkili firmanın tanınmışlığından faydalanarak ve onunla iltibas oluşturacak şekilde müvekkilinin tasarımlarını kopyalayarak dava konusu ürünleri başta müvekkili şirketin kendi müşterileri olmak üzere tüm müşteri çevresine hitap edecek şekilde piyasaya sunarak sattığını,

dava konusu ürünlerin tasarımlarının “kahvaltılık” seti olduğunu, davalı tarafın seçenek özgürlüğünün çok fazla olmasına rağmen davalı tarafın müvekkilinin her iki tasarımının aynısını ufak farklıklar yaparak kısa bir süre içinde tescil başvurusunda bulunmasının davalının söz konusu tasarımları müvekkilden görerek kopyaladığını ve kötü niyetli davrandığının ve haksız bir kazanç peşinde olduğunun en önemli kanıtı olduğunu, davalı tarafın tasarımlarındaki bu ufak farklılıkların bilgilenmiş kullanıcı nezdinde ayırt ediciliği sağlamayan küçük detaylar olduğunu,

müvekkiline ait tescilli tasarımlar ile davalıya ait tasarımlar bütünsel olarak kıyaslandığında davalıya ait tasarımların, bilgilenmiş kullanıcının algıladığı form bütünlüğü açısından ayırt edici özellikler taşımadığını, davalının tasarımının müvekkilinin tasarımına ayniyet derecesinde benzediğini, davalının tasarımlarındaki farklıların belirgin farklılıktan ziyade ufak çapta farklıklar olduğunu, söz konusu tasarımlara yeni bir ürün kimliği kazandırmaktan çok uzak olduğunu, davalının tasarımlarındaki ufak farklılıkların genel görünüme olan etkisi ve katkısı nazara alındığında her iki tasarım arasında belirgin bir farklılığın olmadığını,

davalı tarafın tasarımına eklediği kulp formu ile kapların kenar kısımların daha kıvrımlı formun tali derecedeki farklar olduğunu, bu farkların davalının tasarımlarına yeni ve farklı bir ürün kimliği kazandırmadığını, bu hali ile davalı tarafın tasarımlarının müvekkilinin ürünlerinin bir varyasyonu niteliğinde olduğunu, müvekkili tarafından tüketicinin tercihine, kullanıma ve ihtiyacına göre iki ayrı şekilde kahvaltılık formunun tasarlandığını, bunlardan birinde kahvaltılık formunda bulunan kare kapların kapaklarında (U) formunda ağızlık kısmının bulunduğunu,

diğer kahvaltılık tasarımında ise kare kapların kapaklarının kapalı şekilde tasarlandığını, her iki tasarımda da tasarımın bir parçasını oluşturan kare ve dikdörtgen kapların tasarımın bir parçası olan tepsi üzerinde belli bir şekilde konumlandırıldığını, müvekkilinin yine tüketicilerin gözüne hoş gelmesi bakımından bir tasarım faaliyetinde bulunduğunu, müvekkilinin tasarımlarının tescil kazandığını, davalı tarafın müvekkilinin tepsi ve kare ve dikdörtgen kaplarını ayniyet derecesinde benzerini yaptığını,

söz konusu kapları yüzlerce seçenek özgürlüğü bulunmasına rağmen müvekkilinin tasarımlarında olduğu gibi tepsi üzerinde tıpa tıp aynı şekilde konumlandırdığını, yerleştirerek tasarım başvurunda bulunduğunu, dava konusu tasarımların hedef kitlesinin aynı olması ve aralarında ayniyet derecesinde benzerlik bulunması sebebi ile davalı tarafın tasarımlarının bu hali ile tescil kazanması halinde müvekkilinin firmanın tasarımlarının devamı veya çeşidi gibi algılanacağını,

bu durumun haksız rekabet hükümlerinde aykırılık teşkil edeceğini iddia ile Türk Patent ve Marka Kurumu YİDK'nun 20.04.2021 tarih ve 2021/T-316 sayılı kararının iptali ile davalı tarafın 2020/08181/ (1) ve (2) no’lu tasarımlarının hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı kurum vekili cevap dilekçesi ile özetle; itiraza konu 2020 08181/1, 2 sıra numaralı tasarımlar ile itiraza gerekçe olarak gösterilen 2020 06830/1, 2020 06830/9 sıra numaralı tasarımların ve muteriz tarafından önceki tarihte piyasaya sürülen ürün görsellerinin bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel izlenim itibariyle farklı olduğunu, 2020 08181/1, 2 sıra numaralı tasarımların itiraza gerekçe olarak gösterilen 2020 06830/1, 2020 06830/9 sıra numaralı tasarımlar ile muteriz tarafından önceki tarihte piyasaya sürülen ürün görselleri karşısında yeni ve ayırt edici olduğunu, davaya konu 2020 08181/1,

2 sıra numaralı tasarımlar ile itiraza gerekçe olarak gösterilen 2020 06830/1, 2020 06830/9 sıra numaralı tasarımların ve davacı tarafından önceki tarihte piyasaya sürülen ürün görsellerinin bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel izlenim itibariyle farklı olduğunu, bu nedenle 2020 08181/1, 2 sıra numaralı tasarımların itiraza gerekçe olarak gösterilen 2020 06830/1, 2020 06830/9 sıra numaralı tasarımlar ile davacı tarafından önceki tarihte piyasaya sürülen ürün görselleri karşısında yeni ve ayırt edici olduğunu ifade ederek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Diğer davalı vekili cevap dilekçesi ile özetle ; müvekkiline ait 2020/08181 (1 ve 2) sayılı tasarımlar ile davacıya ait 2020/06830-1 ve 2020/06830-9 sayılı tasarımlar karşılaştırıldığında müvekkilin ürün tasarımlarının bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel izleniminin farklı olduğunu, müvekkilinin tasarımlarının yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğunu, müvekkilinin 2020/08181 (1 ve 2) sayılı tasarımının davacının 2020/06830 (1, 9) sayılı tasarımlarının tamamen birbirlerinden farklı olduklarını, anılan ürün tasarımlarının bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin farklı olduğunu,

müvekkilinin tasarımının davacının tasarımından belirgin şekilde farklı olduğunu, müvekkilinin söz konusu tasarımında seçenek özgürlüğü doğrultusunda tasarımında kulp formunu kullandığını, anılan kaplarda kıvrımlı şeklin kullanımını öne çıkardığını, müvekkilinin davacıya ait tasarımdan farklılık taşıyan tasarımın konumlandırılması şeklinin de açık bir biçimde farklılık gösterdiğini, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde müvekkilinin tescilli tasarımı ile davacının tasarımı arasında ayniyet/benzerlik bulunmadığının ilk bakışta tespit edilebilecek nitelikte olduğunu ifade ederek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davanın açılmasını müteakip yargılamaya katılan tarafların dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, sundukları deliller alınmış, tescil ve başvuru dosyaları ile alâkalı kayıtları getirtilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, taraflar sulhe teşvik olunmuş, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, bilirkişi raporu alınmış, tahkikat icra olunmasını müteakip, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yazı İşleri Yönetmeliği'nin 41/2. maddesi hükmü de gözetilerek taraf vekillerine tahkikat ve yargılamının geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş; sözlü iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

GEREKÇE

Davacı ve davalılar arasındaki uyuşmazlık, davacı iddiaları karşısında YİDK kararının yerinde olup olmadığı, Hükümsüzlük şartlarının oluşup oluşmadığı noktasında toplanmaktadır.

DEĞERLENDİRMELER

YASAL DÜZENLEMELER

Ayırt ediciliğe ilişkin olarak değinilmesi gereken husus, “Bilgilenmiş kullanıcı” kavramıdır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 56/5 hükmü uyarınca; Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir. Öğretide, bilgilenmiş kullanıcının bir uzmanı ifade etmediği; ortalama bir tüketiciden daha üst düzeydeki bir ara veya nihai tüketici olarak anlaşılması gerektiği ifade edilmiştir.

Aynı maddede (56/6); "Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınacağı hükme bağlanmıştır.

“Seçenek özgürlüğü” kavramı ile ilgili olarak, koruma dışı hallerin değerlendirildiği 58. maddede; “Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri.” ifadesi yer almaktadır. Aynı maddeye göre, “Tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün, başka bir ürüne mekanik olarak monte edilmesi veya bağlanması için belirli biçim ve boyutlarda üretilmesi zorunlu ürünlerin görünüm özellikleri.” koruma kapsamı dışında kalmaktadır.

Uygulamada hemen her davada seçenek özgürlüğünün bulunmadığı bir savunma olarak ileri sürülmektedir. Sözgelimi, bir koltuğun koltuk gibi, bir tencerenin ise tencere gibi olması gerekmesi bunların seçenek özgürlüğü sunmadığı anlamına gelmez. Günümüzde her bir ürün için birbirinden farklı tasarımlar sunmak mümkündür.

Yukarıda belirtildiği gibi, bir tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olabilmesi için, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile diğer bir tasarımın böyle bir kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasında belirgin bir fark olması gerekir.

Bilgilenmiş kullanıcı, kıyaslama yaparken ayrıntılar içerisinde boğulmamalı, iki tasarımın kendisinde uyandırdığı genel izlenime dikkat etmelidir. Bir tasarım diğerinden ayrıntıda bir çok farklılık içerse dahi, eğer genel izlenim benzerlik arz ediyorsa, söz konusu tasarım korunmayacaktır.

Ankara FSHHM’nin bir ilamında yenilik ve ayırt edicilik kavramları şu şekilde açıklanmıştır. ‘’Aynı olup olmadığının tespiti için yapılacak benzerlik testinde; aynı izlenimi uyandırma, aynı etkiyi yapma, karıştırılma tehlikesi veya olasılığı incelenmez.

Bunlar ikinci aşama olan ayırt edicilik tespitine aittir… /// burada şu ölçü verilebilir ‘’ fark, aynı olmayı ortadan kaldırmıyor, mevcut önceki tasarım görünümünü sürdürüyor, fark sadece mevcut görünüme, yani mevcut tasarıma ek, onda bir değişiklik, onda bir sapma niteliği taşıyorsa, yani farklılık o mevcut tasarım esas alınarak, ondan hareketle yapılmışsa’’ küçüktür. Bunun dışında kalan farklar ise büyüktür.

Benzerlik, ‘’ küçük ayrıntılarda farklılık gösterme seviyesine dahi ulaşamayacak ‘’ seviyede ise, aynılık seviyesindedir. Zira aralarındaki fark, aynı olmayı ortadan kaldırmamakta, sonraki tasarımın mevcut önceki tasarımın görünüşünü aynen sürdürmektedir. Fark, sadece önceki tarihli tasarımın mevcut görünümüne göre ondan ebat olarak bir sapma niteliği taşımaktadır.

Sonraki başvurunun konusu olan tasarımın, önceki esas alınarak, ondan hareketle yapılıp oluşturulduğu çok açık düzeydedir. ‘’ denilmektedir.

SEÇENEK ÖZGÜRLÜĞÜ

Kahvaltı seti tasarımını şekillendiren kriterler arasında, depolama alanlarıyla olan ilişkisinin zorunlu tuttuğu boyutlar, malzemenin olanak sağladığı form, içereceği gıdanın özellikleri, ergonomi, moda olan diğer tasarımlar ve üretim kolaylığı gelmektedir. İnternette yapılan arama sonucu çıkan tasarım örneklerindeki çeşitlilik dava konusu kahvaltı seti tasarımında seçenek özgürlüğünün geniş olduğunu göstermektedir.

BİLGİLENMİŞ KULLANICI

Bilgilenmiş kullanıcı, söz konusu tasarımı havı ürünün doğası ve görünümü hakkında bilgi sahibi olan ve daha önce o ürünü belli bir süre kullanmış, başka bir deyişle ürün hakkında deneyimi olan kişidir. Bu kişi bir tasarım uzmanı olmayıp, bilgilenmiş bir kullanıcıdır. Ürünün türüne göre bilgilenmiş kullanıcı, nihai tüketici olabileceği gibi ara tüketici de olabilir. Örneğin, bir mobilya takımı için ev hanımı, nihai tüketici olarak bilgilenmiş kullanıcı olabileceği gibi, otomobil yağını değiştirmeye yarayan bir huni için oto tamircisi de ara tüketici sıfatıyla bilgilenmiş kullanıcı kategorisine girecektir.

Dava konusu kahvaltı seti olup, bu ürünü satın almak isteyen kişilerin bilgilenmiş kullanıcı olduğu,

Karşılaştırmalar

Tasarımlar karşılaştırılırken tüm benzerlik ve farklılıkları saptanacaktır. Tasarımın bilgilenmiş kullanıcı gözündeki genel izlenimini, Gestalt Psikolojisi doğrultusunda ele almak doğru bir yaklaşım olacaktır. “Bütün kendisini oluşturan parçaların bir araya gelmesinden farklı bir şeydir.” tasarımın, öncekilerden tamamen farklı olmasını beklemek yerinde bir davranış değildir. Başka bir deyişle, tasarımın tüm özelliklerinin, öncekilerden farklı olması gerekmez.

... sıra numaralı tasarımda; keskin köşeli olmayan sehpa üzerinde yine keskin köşeli olmayan 5 adet kaptan oluşması, kapların aşağıya doğru indikçe ufalması, tüm kaplarda bulunan kenarları çıkıntılı kapaklar, kapların dördünün küçük olması ve tepsinin dış kenarında yer alması, büyük tek kabın tepsinin ortasında yer alması, küçük kapların kapaklarında kesilmiş elips şeklinde girintilerin olması ortak özelliklerdir. Aralarında 2020 08181/1 sıra numaralı tasarımda tepside bulunan kulp, kap ve tepsinin köşelerindeki dairelerin ortasında bulunan girinti, uzun kabın dar kenarında da girintinin olması, kaplar arasındaki mesafenin daha az olması gibi farklılıklar mevcuttur.

Büyük benzerliklerin yanında farklılıkların, tasarımcının seçenek özgürlüğü de göz önünde bulundurulduğunda, davalının tasarımına yenilik ve ayırt edici nitelik kazandırmadığı, bu bağlamda mesnet tasarım karşısında... sayılı YİDK kararının iptali ve davalı tasarımının hükümsüzlük koşullarının oluştuğu,

2020 08181/2 sıra numaralı tasarım ile 2020 06830/1 sıra numaralı tasarımın karşılaştırılması

2020 08181/2 ve 2020 06830/1 sıra numaralı tasarımda; keskin köşeli olmayan sehpa üzerinde yine keskin köşeli olmayan 6 adet kaptan oluşması, kapların aşağıya doğru indikçe ufalması, tüm kaplarda bulunan kenarları çıkıntılı kapaklar, kapların dördünün küçük olması ve tepsinin dış kenarında yer alması, büyük iki kabın tepsinin ortasında yer alması ortak özelliklerdir. Aralarında 2020 08181/2 sıra numaralı tasarımda tepside bulunan kulp, kap ve tepsinin köşelerindeki dairelerin ortasında bulunan girinti, kaplar arasındaki mesafenin daha az olması gibi farklılıkların mevcut olduğu,

Tespit edilmiş olan büyük benzerliklerin yanında farklılıkların, tasarımcının seçenek özgürlüğü de göz önünde bulundurulduğunda, davalının tasarımına yenilik ve ayırt edici nitelik kazandırmadığı, bu bağlamda mesnet tasarım karşısında... sayılı YİDK kararının iptali ve davalı tasarımının hükümsüzlük koşullarının oluştuğu,

Davalıya ait 2020 08181/1 sıra numaralı tasarımın davacıya ait... ve 2 sıra numaralı tasarımların hükümsüzlüğü koşullarının oluştuğu sonuçlarına ulaşılmış aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.

MASRAF DÖKÜMÜ

İlk Masraf : 127,10.-TL Bilirkişi Ücreti :2.250,00.-TL

G.A : 93,00.-TL-

TOPLAM :2.470,10.-TL