Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2023/47 K.2024/88

Davacı vekili 27/01/2023 harç tarihli dava dilekçesiyle özetle: Davalı şahsın ... numarası ile yapmış olduğu tasarım başvurusu üzerine müvekkili tarafından ... nezdinde itiraz edildiğini, bahsi geçen tasarım tescilinin reddine karar verilmesinin talep edildiğini, .... ’nun (...) ... sayılı kararı ile itirazın reddine ve ... sıra numaralı tasarımın tescilinin devamına karar verildiğini, ancak alınan kararın hukuken hatalı olduğunu, dava konusu kalkan tasarımının kullanılmasında kamu sağlığının ve güvenliğinin ve dolayısıyla kamu yararının bulunduğunu,

karşı tarafın tasarım hakları nedeniyle söz konusu ürünün üretiminin engellenmesinin kamu yararına aykırı sonuçlar doğuracağını, somut olayda karşı tarafın fikri mülkiyet hakları ile kamu yararının çatışması halinin bulunduğunu, kamu yararının ön planda tutulması gerektiğini, karşı tarafa ait tasarımın ... (...) talepleri doğrultusunda yapılmış olup kendisine ait olmayan tasarımın tescilinden doğan haklar nedeniyle korunamayacağının sabit olduğunu ileri sürerek; ...numaralı tescilin iptali ve sicilden terkinini ile ... sayılı ... kararının iptalini arz ve talep etmiştir.

CEVAP

Davalı ... vekili dilekçe ve beyanında özetle: İtiraza ve davaya konu ... numaralı tasarım ile mesnet olarak gösterilen ... teknik şartnamesi, yurtdışı önceki tarihli patent ve faydalı model dokümanları ve önceki tarihli internet sitesi görsellerinin genel görünüm itibari ile farklı olduğunu, dava dilekçesi ekinde bulunan görsellerde tarih kaydı bulunmadığını, ... ile yapılan yazışmalar ve teknik çizimlerin şahıslar arasında olması sebebiyle kamuya sunmayı ispatlamadığını, bu nedenle davaya konu tasarımların itiraz gerekçeleri karşısında yeni ve ayırt edici olduğunu savunarak, davanın reddini talep etmiştir.

Davalı şirket vekili dilekçe ve beyanında özetle: Müvekkilinin uzun zamandır makine ve kalıp teknolojisi öğretmenliği yaptığını ve bu alanda çalışmalar yürüttüğünü, ...’nin şeffaf kalkan alımı yapacağına ilişkin bilgi edindiğini, bunun üzerine çalışmalarını ... yetkilisine ulaştırdığını, konu üzerine görüşme yapmak üzere ....’ya davet edildiğini, bu sürede yaptığı kalkan numunesinin bir gün süre ile ...’de bırakıldığını, istenilen revizyonların yapıldığını, teknik şartname için ilgili birimlere yardımcı olunduğunu, 2021 Temmuz ayında davalı tarafından geliştirilen kalkan numunesinin ...’ye bırakıldığını,

ancak 27.08.2021 tarihinde ihaleye çıkılmadan ... tarafından çeşitli firmalara teknik şartnamenin gönderildiğini, ihalenin 14.10.2021 tarihinde tamamlandığını, davacı şirketin bu ihaleyi kazandığını ve kendisine ait dönerli şeffaf kalkan isimli eseri üretmeye başladığını, kendisinin ihaleye çıkılacağından haberi ve bilgisi bulunmadığını, ürünün hazırlanacak şartnameye uyarlı olması adına spesifik özelliklerinin revize edildiği, ürünün ilk olarak kendisi tarafından ortaya çıkarıldığı ve ...’nin ürün hakkında hiçbir şekilde hak sahipliği talebinde bulunmadığını, dava dilekçesinde sunulan görsellerin hangi internet sitelerinden alındığı,

tasarım sahibinin kimler olduğunun ve görsellerin hangi tarihte indirildiğinin belli olmadığını, ... şartnamesindeki görsellerin bizzat kendisi tarafından teslim edilen tasarım olduğunu, ... sayılı patentlerin, .... sayılı başvuruların, ... sayılı tasarımın dönebilen kalkan özelliği taşımadığını, ... ve ... sayılı tasarımlara ait kayıt bulunamadığını, alınan ... kararının hukuka uygun olduğunu savunarak, davanın reddini talep etmiştir.

MUHAKEME

HMK kapsamında "Yazılı Yargılama Usulü " uygulanmıştır.

UYUŞMAZLIĞIN TESPİTİ VE DİĞER HUSUSLAR

Dava; davalı başvurusu olan ... sayılı tasarım başvurusu ile ilgili olarak ... tarafından alınan ... sayılı ... kararının iptali ve ...numaralı tasarımın hükümsüzlüğü istemlerine ilişkindir.

Davanın açılmasıyla birlikte, tarafların karşılıklı dilekçeleri tebliğ olmuş, sundukları deliller toplanmış, dava konusu tasarıma ilişkin bilgi ve belgeler ...'dan celp edilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, hak düşürücü süre bakımından eksiklikler bulunmadığı tespit edilmiş, taraflar sulhe teşvik edilmiş, arabulucuya gitme hakları hatırlatılmış, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmuş,

06/08/2015 tarihli ve 29437 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 201/2 nci maddesi hükmü de gözetilerek, taraflara yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş, sözlü olarak iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, UYGULANACAK HÜKÜMLER ve

GEREKÇE

Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; davalı başvurusu olan ... sayılı tasarım başvurusunun yeni ve ayırt edici olup olmadığı, ... tarafından alınan ... sayılı iptali ve dava konusu tasarımın hükümsüzlüğünün gerekip gerekmediği noktasında olduğu anlaşılmıştır. İptali istenen ... karar tebliğ tarihinin 15/12/2022 olduğu, 27/01/2023 tarihinde açılan davanın, 5000 sayılı ... Vekilliği ile Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun'un 15/c maddesinde belirlenen iki aylık hak düşürücü süre içerisinde olduğu anlaşılmış ve işin esasına geçilmiştir.

.... 'in ... sayılı kararında; ".... sıra numaralı tasarımın itiraza gerekçe olarak gösterilen ... Teknik Şartnamesi, yurtdışı önceki tarihli patent ve faydalı model dokümanları, internet sitesi görselleri ve fotoğraflar, ... Teknik Şartnamesine göre muteriz tarafından yapılan teknik çizim ile kötüniyet gerekçesine dayanılarak reddedilmesi talebiyle yapılan itiraz incelenmiştir.

...

Yukarıdaki hükümler kapsamında ilk olarak muteriz tarafından ileri sürülen kötüniyet gerekçesi incelenmiştir. Bu kapsamda yapılan incelemede; itiraz sahibinin, itiraz ekinde başvuru sahibinin kötüniyetini ispatlar somut delilleri sunmadığı ve bu nedenle kötüniyet iddiasının ispatlanamadığı tespit edildiğinden söz konusu iddia kabul edilmemiştir.

Akabinde Kurum, yeni ve ayırt edici olmama iddiasını incelemiştir. Bu kapsamda yapılan inceleme ve değerlendirmede itiraza konu ... sıra numaralı tasarım ile itiraza gerekçe olarak gösterilen ... Teknik Şartnamesi, yurtdışı önceki tarihli patent ve faydalı model dokümanları ve önceki tarihli internet sitesi görsellerinin genel görünüm itibariyle farklı olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle itiraza konu ... sıra numaralı tasarımın bu itiraz gerekçelerine nazaran yeni ve ayırt edici olduğu düşünülmüştür.

Diğer taraftan itiraza gerekçe olarak gösterilen ve itiraz dilekçesinde EK-4’de belirtilen kalkan fotoğrafında tarih kaydı bulunmadığı tespit edildiği gibi ... Teknik Şartnamesine göre muteriz tarafından yapılan teknik çizimin kamuya sunmayı ispatlamadığı tespit edildiğinden bu gerekçeler açısından da itiraz kabul edilmemiş ve belirtilen nedenlerle itirazın reddi gerekmiştir.

KARAR

İtirazın reddine ve ... sıra numaralı tasarımın tescilinin devamına, oybirliği ile karar verilmiştir." şeklinde ifade edilmiştir.

.... , tasarım hukukuna ilişkin davalarda "mutlak yenilik" kriterinin belirlenmesi açısından bilirkişi incelemesini aradığından (.... , 14.12.2002 tarihli ve .... sayılı ilamı ve daha birçok emsal ilam), alanında uzman bilirkişi heyetinden alınan (mimarlık fakültesi endüstriyel tasarım bölümü öğretim üyesi, endüstriyel tasarımcı-marka ve patent vekili, marka ve patent vekili) rapor dosyaya kazandırılmış, denetlenebilir olduğundan hükme esas alınmıştır.

Bilirkişi raporunun sonuç kısmında özetle: "...Davalının ... tescil numaralı tasarımının ... 2021 tarihli şeffaf kalkan şartnamesindeki tanımlardan ve temsili çizimlerden ve Ek-8’de bulunan proje çizimlerinden farklı olduğu, davalının ... tescil numaralı tasarımının, ... numaralı patent başvurusunda, ... numaralı faydalı model dokümanında, ... numaralı faydalı model dokümanında ve ... numaralı patent dokümanında bulunan tasarımlardan farklı olduğu, davalının ... tescil numaralı tasarımının mutlak yenilik kriterini sağladığı ve ... tarafından alınan ... sayılı kararın iptalini gerektirecek şartların oluşmadığı" şeklinde görüş bildirilmiştir.

Bilirkişi ek raporunun sonuç kısmında; "...Heyetimize verilmiş olan görev kapsamında yeniden yapılan değerlendirmelerle tüm itirazlar cevaplanmış olup, kök rapordaki görüşlerimizin devam ettiği, ... sayılı kararının değişmesini gerektirecek bir durum oluşmadığı kanaatine varmış olduğumuzu takdiri Sayın Mahkemenize ait olmak üzere" şeklinde görüş bildirmişlerdir.

Bilindiği üzere tasarım, bir ürünün veya onun bir kısmının görmek veya dokunmak gibi insan duygularıyla fark edilen görünümüdür. Görünüm, ürünü veya onun üstündeki süslemeyi oluşturan çizgilerin, özel şekillerin, çevre çizgisinin, renklerin, biçimin ve/veya malzemenin sonucudur.

6769 sayılı SMK’nın 56. maddesinde tasarımın korunma koşulları düzenlenmiş olup, bir tasarımın tescili için yeni ve ayırt edici nitelikte olması gerektiği vurgulanmıştır. 6769 sayılı SMK’nın 56/f.4'e göre bir tasarımın “yeni” olması o tasarımın aynısının daha önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması anlamına gelir. Eğer herhangi iki tasarım arasında sadece küçük ayrıntıda farklılık varsa o tasarımlar aynı kabul edilir.

Yenilik değerlendirmesinde temel alınan kriter mutlak yenilik, yani dünyada yenilik ilkesidir. Yenilik mutlaktır; çünkü, tescili istenen tasarımın aynısının kamuya sunulması halinde, kamuya sunma eylemi Türkiye’de ya da dünyanın neresinde ne zaman yapılmış olursa olsun, yenilik ortadan kalkar. Bundan tescil başvurusunda bulunan tasarımcının haberinin bulunup bulunmaması önem arz etmez.

Ayırt edicilik kriterini düzenleyen SMK'nın 56/f.5, “Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b)Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.” Bir tasarımın ayırt edici nitelikleri o tasarıma has, yani sadece o tasarıma ait özelliklerdir.

Yine 56/5. maddeye göre tasarımlar arasındaki kıyaslamada ölçü "bilgilenmiş kullanıcı" dır. Bilgilenmiş kullanıcının tanımı SMK'da yer almamakla beraber, tasarımın ayırt ediciliğinde "ürün hakkında temel bilgilere sahip bir kişinin" yapacağı değerlendirme esas alınacaktır. Öğretide, bilgilenmiş kullanıcının bir uzmanı ifade etmediği; ortalama bir tüketiciden daha üst düzeydeki bir ara veya nihai tüketici olarak anlaşılması gerektiği ifade edilmiştir.

Aynı maddede (56/6); ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınacağı hükme bağlanmıştır. “Seçenek özgürlüğü” kavramı ile ilgili olarak, koruma dışı hallerin değerlendirildiği 58. maddede; “Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri.” ifadesi yer almaktadır. Aynı maddeye göre, “Tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün, başka bir ürüne mekanik olarak monte edilmesi veya bağlanması için belirli biçim ve boyutlarda üretilmesi zorunlu ürünlerin görünüm özellikleri.” koruma kapsamı dışında kalmaktadır.

Bilgilenmiş kullanıcı, kıyaslama yaparken ayrıntılar içerisinde boğulmamalı, iki tasarımın kendisinde uyandırdığı genel izlenime dikkat etmelidir. Bir tasarım diğerinden ayrıntıda bir çok farklılık içerse dahi, eğer genel izlenim benzerlik arz ediyorsa, söz konusu tasarım korunmayacaktır.

Belirtilen açıklamalar ışığında tarafların iddia ve savunmaları, tasarım tescil belgesi, ...'in ret kararına mesnet gösterilen dokümanlar, hukuki nitelendirme hariç maddi tespitler barındıran bilirkişi raporu ile tüm dosya kapsamına göre yapılan tespitler şu şekildedir:

TASARIMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI

Tasarımlar karşılaştırılırken tüm benzerlik ve farklılıkların saptanması önem arz eder. Değerlendirme ise tasarımın bilgilenmiş kullanıcı gözündeki genel izlenimi açısından yapılır. Genel izlenimi doktrinde "..." olarak tanımlanan doğrultuda ele almak doğru bir yaklaşım olacaktır ki buna göre “Bütün kendisini oluşturan parçaların bir araya gelmesinden farklı bir şeydir.” ....

] Unutulmamalıdır ki; tasarımın, öncekilerden tamamen farklı olmasını beklemek yerinde bir davranış değildir. Başka bir deyişle, tasarımın tüm özelliklerinin öncekilerden farklı olması gerekmez. Bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel izlenim itibariyle farklı olduğu değerlendirilen sonraki tasarım ayırt edici sayılır ve yenilik kriterini de sağlıyorsa tescili mümkündür.

Dava konusu edilen tasarım, toplumsal olaylarda güvenlik güçleri tarafından da kullanılan kalkan tasarımıdır. Tasarımların karşılaştırılması bakımından mesnet olarak gösterilen ve dava dilekçesinin (5-6 numaralı) ekinde sunulan görsellerin, detay, tarih ve kaynak bilgileri eksik olduğu için bilirkişi heyetince karşılaştırmaya konu edilmediği anlaşılmıştır. Söz konusu görsellerin çoğunun sıklıkla rastlanan dairesel kol dayanağı içeren kalkan ürünlerine ait olduğu görülmüştür.

Davalıya ait tasarımın, şeffaf malzemeden tam daire şeklinde kalkan olduğu, kalkan dış çeperi boyunca siyah çizgi ile çevrelendiği, merkezden 2/3 yarıçap uzaklığında kırmızı çizgi ile çevrelenen döner parça bulunduğu, merkezde rulman olduğu anlaşılan metal çember eleman eşit uzaklıkta dört noktadan kalkana sabitlendiği, dairesel yüzeyde metal çemberin iç çeperi hizasında ayrıca birbirine eşit uzaklıkta dört delik bulunduğu, döner yüzeyde, metal çemberin sağ ve sol taraflarında elle tutmaya ve kola sabitlemeye yarayan iki siyah doğrusal eleman bulunduğu,

bunlardan elle tutmaya yönelik eleman (el tutamağı) dörtgen kulp şeklindedir ve dairesel yüzeye vidalandığı, kolun gireceği elemanın (kolluk sapı) ise esnek bükümlü malzemeden yarım daire şeklinde yapıldığı, bu elemanın ise alt ucunda iki metal perçinle daire yüzeye tutturulduğu rapor edilmiştir.

Dosya kapsamında alınan bilirkişi raporuna göre:

...'nin 2021 tarihli ürün şartnamesinde tanımlanan ve temsili görünümü verilen ürün, şeffaf malzemeden tam daire kalkandır. Kalkanlar, üzerlerine uygulanan grafikler itibari ile (....) ... olarak adlandırılmıştır. Her iki tipte de dış çeper ve döner yüzeyde çember hatların uygulandığı, merkezde daire içinde kartal veya yıldız kullanıldığı görülmektedir. Kalkan parçaları, dış plaka, iç plaka, dönme sistemi, el tutamağı, kol dayanağı ve kolluk sapıdır. Kol dayanağının el tutamağı ve kolluk sapı arasında boydan boya yerleştirilmesi öngörülen dikdörtgen bir eleman olduğu anlaşılmaktadır. Şartname metninin 3.2.7 Kol Dayanağı başlığında bu parçanın özellikleri, malzeme, biçim, ölçü itibari ile tanımlanmıştır.

Dava dilekçesi Ek-8’de sunulan ... A.Ş.’ye ait 05.01.2021 tarihli şeffaf yuvarlak kalkan çiziminde kalkan dış çeperinin dairesel çizgi ile çevrelendiği, merkezde rulman olduğu anlaşılan dairesel parçanın eşit uzaklıkta dört noktadan kalkana sabitlendiği görülmektedir. Kalkanın arka yüzeyinde el tutamağı, kolluk sapı ve bu iki eleman arasında boydan boya yerleştirilmiş kol dayanağı parçası bulunmaktadır.

Bahse konu ürünlerin üçü de daireseldir ve merkezde dönmeyi sağlayan rulman kullanıldığı anlaşılmaktadır. Ancak kalkan ürünü için daire biçimi, genel bir nitelik olup dönerli yapının sağlanması için rulman kullanılması da teknik bir gerekliliktir. Bununla birlikte davalıya ait ... tescil numaralı tasarım, kol dayanağı parçasından yoksundur ve bu itibarla dava dilekçesi Ek-7’de sunulan ürün şartnamesindeki temsili çizimlerden ve Ek-8’de bulunan proje çizimlerinden farklı olduğu bildirilmiş, mahkememizde de aynı yönde kanaat oluşmuştur.

Dava dilekçesinde sunulan ... numaralı patent başvurusu, ... numaralı faydalı model dokümanı, ... numaralı faydalı model dokümanında bulunan görsellerin de dairesel yapıda kalkan olduğu anlaşılmaktadır. Bu tasarımların da ... şartnamesi ve Ek-8’deki görsellere benzer biçimde kol dayanağı içerdiği görülmektedir. ... numaralı patent dokümanında bulunan tasarımın ise döner yapıda olmakla birlikte dikdörtgen şeklinde olduğu ve yine kol dayanağı içerdiği görülmektedir. Bu itibarla ... tescil numaralı tasarımın, ... numaralı patent başvurusu, ... numaralı faydalı model dokümanı, ... numaralı faydalı model dokümanında ve ... numaralı patent dokümanında bulunan tasarımlardan farklı olduğu bildirilmiş, mahkememizde de aynı yönde kanaat oluşmuştur.

Seçenek Özgürlüğü Kapsamında Değerlendirme:

Kalkan, savaşçıların darbe ve ok-mermi gibi patlayıcı ve delici maddelerden korunmak için kullandıkları savunma elemanıdır. Tarih boyunca kalkanlarda daire şekli sıklıkla kullanılmıştır. Bu korungaçlar, genellikle kılıç gibi silahlar kullanırken boşta kalan elde tutulmuş, metal, ahşap, deri gibi malzemelerden yapılmıştır. Günümüzde kalkanlarda malzeme ve biçim muhteliftir; ürünler plastik veya metal olabilmekte, göz hizasında şeffaf pencereler bulundurabilmektedirler.

Daire biçimi, tarih boyunca ve günümüzde kalkan ürününde harcıalem niteliktedir ve sıklıkla kullanılmaktadır. Kalkanlar, dairenin yanı sıra dikdörtgen oval gibi farklı şekillerde olabilmektedir. Kalkanın yüzeyi genellikle gövdeyi koruma altına alacak şekilde içbükey olmakta, dış yüzey de işleme ve renk ile bezenebilmektedir. İç yüzeyde ise tutma amacıyla yerleştirilmiş detaylar bulunmaktadır.

Bilirkişi heyetince .... veri tabanında (....) yapılan araştırmada, “...” anahtar kelimesiyle 2.437 sonuca ulaşıldığının rapor edildiği anlaşılmıştır. Dava konusu polis kalkanı ürünü de biçim, malzeme, tutma detayları açısından değerlendirildiğinde, tasarımda seçenek özgürlüğünün geniş olduğu anlaşılmıştır (bknz: dosya kapsamında alınan kök rapor sayfa 12 ve 13'deki görseller).

Somut uyuşmazlığa konu tasarıma mutlak yenilik değerlendirmesi hususunda bakacak olursak; bilirkişi heyetince .... veri tabanında (....) yapılan araştırmada, “...” anahtar kelimesiyle 2.437 sonuca ulaşıldığının rapor edildiği anlaşılmıştır.

Bunlar arasında polis kalkanına denk gelen “shileld (arms)” başlığı altında tasarımların yanında oyuncak, koruyucu, kapak vb. kategorilerde ürünlerin de listelendiği, listede bulunan “kalkan” larda daire şeklinin ve diğer kalkan örnekleri şekillerinin benzerlerinin de kullanıldığının gözlendiği, söz konusu tasarımlardan 2010 yılında tescil edilen ... ve 2008 tarihinde tescil edilen ... numaralı örnekler, dava konusu ... tescil numaralı tasarıma şeffaf dairesel yapısı itibari ile benzediği rapor kapsamında belirtilmiş; ancak yine raporda daire biçiminin, kalkan ürünü için genel bir nitelik olduğu vurgusu yapılmıştır.

Bu tasarımların, ... tescil numaralı tasarımdan, el ve kola geçirilen kavisli elemanları orta eksende birleştiren ve kolu korumak amacıyla kalın tutulan siyah renkli dikdörtgen parça (kol dayanağı) itibari ile farklılaştığı görülmüştür. Esasen bu tasarımların, özellikle de ... tescil numaralı tasarımın ... şeffaf kalkan teknik şartnamesinde sunulan temsili çizimlerle ve ayrıca dava dosyasında Ek 5-6-8’de sunulan örneklerle benzer olduğu bilirkişi raporunda tespit edilmiştir.

Yukarıda izah edilen gerekçelerle; davalının ... tescil numaralı tasarımının ... 2021 tarihli şeffaf kalkan şartnamesindeki tanımlardan ve temsili çizimlerden ve Ek-8’de bulunan proje çizimlerinden farklı olduğu, davalının ... tescil numaralı tasarımının, ... numaralı patent başvurusunda, ... numaralı faydalı model dokümanında, ... numaralı faydalı model dokümanında ve ... numaralı patent dokümanında bulunan tasarımlardan farklı olduğu, davalının ... tescil numaralı tasarımının mutlak yenilik kriterini sağladığı ve ... tarafından alınan .... sayılı kararın iptalini ve tasarımın hükümsüzlüğünü gerektirecek şartların oluşmadığı anlaşıldığından, davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip ... · e-imzalı Hakim ... · e-imzalı