Ankara 4. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2019/171 K.2023/22

T.C. ... 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2019/171 Esas - 2023/22

TÜRK MİLLETİ ADINA YARGILAMA YAPMAYA VE HÜKÜM VERMEYE YETKİLİ

T.C. ... 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO

2019/171 Esas

KARAR NO : 2023/22

DAVA

Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 10/04/2019

KARAR TARİHİ : 11/01/2023

GEREKÇELİ KARARIN

YAZILDIĞI TARİH : 20/01/2023

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonucunda; Dosya incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

İDDİA VE İSTEK

Davacı vekili sunduğu dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ile davalı şirket arasında 30 yıldan beridir devam eden bayilik ilişkisi bulunduğunu, taraflar arasında imzalanan bayilik sözleşmesi gereğince müvekkili şirketin davalının Isparta ilinde bayiliğini yaptığını, devam eden bayilik ilişkisinde önceki yıllarda müvekkili bayi tarafından verilen traktör ve ekipmanlarına yönelik siparişlerine istinaden satışların yapıldığını ve karşılıklı faturaların düzenlenerek satış primlerinin tahakkuk ettirildiğini, 2017 yılında davalı şirketin taraflara arasındaki çalışma ilişkisini değiştirdiğini,

sipariş etmediği traktör ve ekipmanların baskı ile müvekkiline gönderilerek satış yapılmışcasına kesilen faturaların müvekkiline gönderildiğini ayrıca fatura tarihinden itibaren haksız ve yersiz şekilde yüksek faiz oranları uygulanarak müvekkilinin borçlandırıldığını, yine davalı tarafından müvekkilinin siparişlerinin çeşitli bahanelerle yerine getirilmediğini, bu nedenle müvekkilinin bayi olarak davalı tarafa borçlarını ödeyemez durumuna getirilmesi sonrasında keşide ettiği noter ihtarnamesi üzerine davalının bayilik sözleşmesini tek taraflı ve haksız şekilde feshettiğini,

fesih işlemi ile birlikte dava dilekçesinde ayırıcı bilgilerini belirttiği ve bayilik sözleşmesi teminatı olarak davalı tarafa verilen banka teminat mektuplarının da haksız yere nakde çevrildiğini beyanla taraflar arasındaki sözleşmenin aynen ifasına,

tedbiren Isparta ilinde dava sonuna kadar bayilik ilişkisinin oluşturulmasının engellenmesi ile sözleşmenin aynen ifası imkansız hale geldiği takdirde bilirkişiler tarafından tespit edilecek miktara yükseltilmek üzere fazlaya ilişkin talep hakları saklı kalmak kaydıyla müvekkili tarafından davalıya verilen banka teminat mektuplarından halen davalı uhdesinde bulunan teminat mektuplarının müvekkiline iadesine, müvekkiline banka teminat mektuplarının süresinde iade edilmemesi sebebiyle müvekkilinin uğradığı zararlara karşılık olarak 1.000,00-TL, davalı tarafından uygulanan ve sömürü niteliğindeki yüksek faizler nedeniyle 1.000,00-TL,

banka teminat mektuplarının haksız yere nakde çevrilmesi nedeniyle uğranılan zararlara karşılık 1.000,00-TL müvekkili tarafından oluşturulan portför nedeniyle 1.000,00-TL, bayilik sözleşmesinin haksız feshi sebebiyle 1.000,00-TL yoksun kalınan kâr kaybı ile müvekkili tarafından yurt dışına ihraç kaydıyla çalışılan ve müvekkiline tahakkuk ettirilmeyen prim alacakları tutarının 1.000,00-TL olmak üzere toplam 6.000,00-TL'nin davalıdan yargılama giderleri ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP VE SAVUNMA

Davalı vekili sunduğu cevap dilekçesinde özetle; açılan davada belirsiz alacak davasının yasal koşullarının mevcut olmadığını, taraflar arasındaki bayilik ilişkisi çerçevesinde düzenlenen faturalara müvekkili tarafından fatura tarihinden itibaren 7-105 gün arasında vade tanındığı, faizin bu süre geçtikten sonra ödeme yapılmaması halinde uygulandığını, müvekkili tarafından davacı bayii stok fazlası satış yapıldığı,

siparişlerinin davacıya sevk edilmediği ve satışı zor malların gönderildiği iddiasının gerçek dışı olduğunu, davacı tarafın tacir olarak basiretli davranması gerektiğini ve bayilik sözleşmesi nedeniyle gabin iddiasına dayanmasının mümkün olmadığını, davacının iddiasının aksine müvekkiline teminaten verdiği banka teminat mektuplarının iadesi için davacının müvekkiline herhangi bir borcunun kalmaması gerektiğini, ancak davacının bayi olarak müvekkiline vadesi gelen borçlarını ödemediği için noter ihtarnamesi keşide edildikten sonra banka teminat mektuplarının nakde çevrildiğini,

taraflar arasındaki sözleşmenin müvekkili tarafından haklı nedenle feshedilmesi nedeniyle davalının portför tazminatı talep hakkının bulunmadığını beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

-Taraflar arasında imzalanan hafif iş makineleri ve yedek parça bayilik sözleşmesi ile traktör ve diğer ekipman bayilik sözleşmeleri -Noter ihtarnameleri ve tebliğ belgeleri -Bilirkişi heyeti asıl ve ek raporları

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, bayilik sözleşmesinin haksız feshi nedeniyle sözleşmenin aynen ifası aksi takdirde terdiden haksız feshi nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen maddi zararın tazmini, yoksun kalınan kâr kaybı alacağının ve portföy tazminatı ile prim alacaklarının tahsili istemine ilişkindir.

Davacı vekili duruşmada dava dilekçesini aynen tekrar ile istemi gibi karar verilmesini talep etmiştir.

Taraf delilleri toplandıktan sonra dosyamız taraf şirketlerin ticari defter ve kayıtları inceletilerek konusunda uzman bilirkişi heyetlerinden raporlar temin edilmiş, bilirkişi heyeti raporlarına yönelik taraf vekillerinin gerekçeli itirazları ve her iki rapordaki tespit ve hesaplamalar yönünden oluşan çelişkilerin giderilmesini teminen üçüncü bilirkişi heyetinden rapor temin edilmiştir.

Dosyamıza sunulan ve mahkememizce de denetime elverişli görülen üçüncü bilirkişi heyeti raporunda özetle; davalı şirketin somut uyuşmazlıkla ilgili 2017-2018 yıllarına ait ticari defterlerinin kanuna uygun olarak tutulmuş olduğu, davalı tarafından aynı yıllarda taraflar arasındaki bayilik ilişkisi gereğince satışı yapılan traktör ve ekipmanların bedeli ile sözkonusu satışlara ait faturaların davalının ticari defterlerine kayıtlı olduğu, davacı tarafından yapılan ödemelerin fatura bazlı değil; cari hesaba mahsuben yapılmış olduğu,

sözleşmenin feshedildiği 15/11/2018 tarihi itibariyle davalının davacı bayiden muaccel ve müeccel nitelikteki alacaklarının toplamının 5.971.393,29-TL olduğu, davacının davalıya bayilik ilişkisinden kaynaklanan ticari satım nedeniyle dava tarihi itibariyle ödenmeyen fatura konusu borcunun bulunmadığı,

taraflar arasındaki ticari satım nedeniyle 2017-2018 yıllarında davacıya davalı şirket tarafından bayilik faaliyeti kapsamında davalı şirket tarafından yapılan satış primi ödemeleri ile davacıya davalı tarafından sipariş haricinde traktör ve ekipman gönderilip gönderilmediğine ilişkin olarak dava dosyasında belge bulunmamakla birlikte taraflar arasındaki sözleşmelere göre bayi tarafından verilen siparişlerin onayına bağlı olarak traktör ve yedek parça gönderileceğinin kabul edildiğini, davacının tarafına bu yönde gönderilen ürünlerle ilgili belge sunmamış olması nedeniyle davacı istemi dışında ürün gönderildiğinden bahsedilemeyeceği,

taraflar arasında akdedilmiş sözleşme eki-8A nolu sirkülerde konsinye malın sadece fuar ve demontrasyon nedeniyle gönderileceğinin kararlaştırılmış olması nedeniyle konsinye malın tesliminin sözkonusu olmadığı, ithal traktörlerinde 3 ay süreyle konsinye verileceği, 3 ayın sonunda bu ürünlerin bayiye faturalandırılacağının da sözleşmede kararlaştırılması nedeniyle bu türden teslimlerin davacının istemi dışında mal teslimi olarak değerlendirilemeyeceği, sözleşmelerin fesih tarihi itibariyle davacının davalıya borçlu olduğu ve borcun kendisine ihtarnamede verilen süre içerisinde ödemediği,

sözleşmenin feshedildiği tarihten önce tahakkuk ettirilerek davacı cari hesabına alacak kaydedilmiş olan 207.991,65-TL perakende satış priminin 16/11/2018 tarihinde iptal edilerek davacı cari hesabına borç kaydedilmiş olduğu, 16/11/2018 tarihinden sonraki dönemde davalı şirket tarafından davacıya perakende satış primi, asgari satış primi, penetrasyon hedef primi ve CRM Kampanyası primi adı altında toplam 267.451,68-TL prim tahakkuk ettirilerek davacı şirket cari hesabına alacak kaydedildiği,

16/11/2018 tarihinden sonra tahakkuk ettirilen prim tutarı toplamından iptal edilen prim tutarının tenzilinden sonra davalı nezdindeki davacı şirket alacak tutarının 31/12/2018 tarihi itibariyle (267.451,68-TL - 207.991,65-TL) 59.460,03-TL olduğu mütalaa edilmiştir.

Davacı yan ıslah dilekçesini sunmakla karşı tarafa tebliğ edilmiştir.

Bilirkişi heyeti raporu taraf vekillerine tebliğ edilmiş, Mahkememiz'ce dava konusu teminat mektuplarının ait olduğu banka şubelerine yazılan müzekkere cevaplarından banka teminat mektuplarının nakde çevrilmediği ve davacı lehine tazmin edilmediğinin bildirildiği anlaşılmıştır.

Dosyamıza sunulan ve davalı şirket tarafından davacı bayiye keşide edilen ... 33.Noterliğine ait 26/10/2018 tarih ve 16840 yevmiye sayılı ihtarname incelendiğinde; 27/04/2018 tarih ve 1437/8.5 referans numaralı iadeli taahhütlü mektup, ... 33.Noterliğinin 01/08/2018 tarih ve 13014 yevmiye numaralı ihtarnamesine konu davacı tarafın vadesi geçmiş ve asıl alacak ile ferileri ile birlikte toplam 5.193.592,00-TL borç bakiyesinin 15 gün içerisinde ödenmesinin davacıya ihtar edildiği, aksi takdirde sözleşmenin haklı nedenle feshedileceğinin ve davacı tarafından verilen banka teminat mektuplarının nakde çevrileceğinin bildirildiği anlaşılmıştır.

Bu bağlamda yapılan yargılama ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davacı şirket ile davalı şirket arasında 31/12/2017 tarihinde 31/12/2018 tarihinde sona ermek üzere NH Traktör ve Diğer Ekipman Bayiilik Sözleşmesi imzalandığı, sözleşmenin konusu başlıklı ikinci maddesi gereğince dosyamız davalısı Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş.tarafından sözleşme konusu New Holland ve diğer marka malların bu sözleşmede belirtilen bölge/müşteri grubu içinde yeniden satması amacıyla münhasıran bayiiye sağlanmasına ilişkin olarak tarafların hak ve yükümlülüklerinin belirlendiği,

sözleşmenin 22.maddesinde ise sözleşmenin feshini gerektiren koşulların düzenlendiği ve sözleşmenin feshi halinde sözleşmenin tamamen münfesih sayılacağı ve sözleşmenin icra edilmemesi sebebiyle sözleşmede aksi belirtilen haller dışında tarafların birbirlerinden hiçbir tazminat , kâr kaybı veya zarar ziyan isteme haklarının bulunmadığının belirtildiği, 22.2-d maddesinde ise bayinin iflası, konkordato ilan etmesi, aciz durumuna düşmesi, ödemelerini tatil etmesi,

devam icra takiplerine maruz kalması ve ödemelerini devamlı geciktirmesi hallerinin davalı şirket yönünden sözleşmenin 22.3.maddesi gereğince haklı sebeple feshini gerektiren haller olarak açıkça düzenlendiği, değinilen sözleşme hükümleri çerçevesinde somut uyuşmazlıkta dosyamıza sunulan ve Mahkememiz'cede denetime elverişli görülmekle benimsenen üçüncü bilirkişi heyeti raporunda da tespit edildiği üzere; davalı şirket tarafından keşide ve davacıya tebliğ edilen noter ihtarnamelerine rağmen davacının bayilik sözleşmesi kapsamında davalıdan satın aldığı traktör ve ekipmanlarının satış bedelini vadesinde ödemediği,

bu nedenle davalı tarafından davacı ile imzalanan bayilik sözleşmesinin davacı bayinin fesih tarihi itibariyle mevcut ve anılan bilirkişi raporunda da tespit edilen borcuna istinaden sözleşme hükümlerine uygun olarak davalı tarafından haklı sebeple ve tek taraflı olarak feshedildiğinin sabit olduğu, ancak sözleşmenin feshinden sonra bilirkişi raporunda ayrıntılı olarak cari hesap hareketleri ve ticari defter kayıtları incelenerek saptandığı üzere fesih tarihinden sonra davacının davalıdan bir kısım banka teminat mektuplarının paraya çevrilmesinin ardından davalının davacı bayiden alacağının tahsil edilmekle sona erdiği,

31/12/2018 yıl sonu itibariyle davalı şirketin kendi ticari defter kayıtlarına göre 16/11/2018 tarihinden sonra tahakkuk ettirilen prim tutarı toplamından iptal edilen prim tutarının tenzilinden sonra davalı nezdindeki davacı alacak tutarının 31/12/2018 tarihi itibariyle 59.460,03-TL olup davacının sözkonusu prim alacağı miktarını davalıdan istirdaden talep etmesinde haklı olduğu, davacının dava konusu diğer tazminat ve alacak kalemlerine yönelik taleplerinin ve ayrıca portföy tazminatı talebinin ise;

bayilik sözleşmesinin davalı tarafından haklı sebeple feshedildiği ve 6102 sayılı TTK 112 m.gereğince portföy tazminatı talebinin yasal koşullarının oluşmadığı gözetildiğinde açıkça hukuki dayanaktan yoksun olup reddi gerektiği kanaatine varılmakla;

davanın dava konusu 59.460,03-TL prim alacağı talebi yönünden ıslah talebi gözetilerek kısmen kabulüne, dava konusu 59.460,03-TL prim alacağının 1.000,00-TL'lik kısmının dava, bakiyesinin ise ıslah tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, fazlaya ilişkin istem ile dava konusu diğer talep kalemlerinin ise ayrı ayrı reddine dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.

YARGILAMA GİDERİ DÖKÜMÜ

1-Posta ve davetiye gideri: 648,70-TL 2-Bilirkişi ücreti :+ 9.500,00-TL

TOPLAM : 10.148,70-TL