Ankara 5. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2022/279 K.2023/227

Mahkememizde görülmekte bulunan Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımla İlgili Kurum Kararlarının İptali) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili 01/08/2022 harçlandırma tarihli dava dilekçesinde özetle.

24.11.2021 tarihli ... numaralı .... yayımlanan ... başvuru numaralı müvekkili tasarımlarına karşı davalı şirket tarafından itiraz edildiğini, müvekkil tarafından haksız itiraza karşı görüş bildirildiğini, ... sayılı ... kararı ile müvekkilinin ... sıra numaralı tasarımlarının hükümsüzlüğüne, ... sıra numaralı tasarımların ise tescilinin devamına karar verildiğini, hükümsüzlüğe ilişkin ... kararı hukuka aykırı olduğundan iş bu davanın açıldığını, müvekkili şirketin mobilya sektöründe öncü ve köklü bir kuruluş olduğunu,

...’de koltuk ve mobilya ürün grubunda ... sertifikası almaya hak kazanan ilk ofis mobilya üreticisi unvanını elde ettiğini ve bu alanda sayısız ödüller aldığını, hükümsüzlüğüne karar verilen tasarımların "..." formundaki çalışma alanları olduğunu, davalı şirketin itirazına konu temel tasarımın "..." isimli tasarımlar (... tescil numaralı) olduğunu, müvekkilinin tescilini almak istediği tasarım ile davalı şirketin itiraz ederek hükümsüzlük talep ettiği tasarımlar arasında farklılıklar bulunduğunu, müvekkilinin tescil başvurusunda bulunduğu tasarımlarda ana unsurun "..." formu olmadığını,

müvekkilinin ... formundaki çalışma alanına özgünlükler katarak alternatif ve ayırt edici bir tasarım meydana getirdiğini, ayrıca müvekkilinin tasarımında ... formun daha keskin çizgilere ve dış cephe olarak çok daha özgün görünüşe sahip olduğunu, değerlendirme yapılırken "seçenek özgürlüğü" kıstasının dikkate alınması ve tasarım hukuku bakımından yeni tasarımlara imkan tanınması gerektiğini, bu şekilde düşünülmediği takdirde, dünya üzerinde birçok örneği bulunan "..." formundaki çalışma masalarının üretiminde ve satılmasında tek hak sahibinin davalı şirket olacağını,

rakip diğer firmaların ise bu durumda seçenek özgürlüğünden faydalanamayacağını, farklı firmaların "..." formundaki çalışma alanlarına özgün ve ayırt edici unsurlar ekleyerek piyasada satışlarını yaptığını, buna ilişkin ürün örneklerine; - ... -( ...) - ... (...) - ... - (...) - ... ... (...) linklerinden ulaşılabileceğini, müvekkil şirketin, ... markası ile tasarım alanında aldığı sayısız ödülle bu alanda kendisini ispatlamış durumda olduğunu ve rakip firmaların tasarımlarını kopyalamak ve tescil almak gibi bir amacı asla olmadığını iddia ederek;

... sayılı ... kararının müvekkili aleyhine olan kısmının iptaline, müvekkili şirketin ... sıra numaralı tasarımlarının tesciline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı ... vekili 08/08/2022 tarihli cevap dilekçesinde özetle.

Davacının ... sıra numaralı tasarım başvuruları incelendiğinde itiraza mesnet ...tasarımla genel izlenim itibariyle benzer olduğunu, bu kapsamda ayırt edicilik ve yenilik kriterlerini karşılamadığının görüleceğini, tasarımların genel görünümlerinin yüksek oranda benzer olduğunu ve tasarım sahibi tarafından beyan edilen farklılıkların ayrıntı seviyesinde olduğunu, bu küçük farklılıkların tasarımlar arasındaki ayniyeti ortadan kaldırmadığını, tasarımları ve ürünleri farklılaştırmadığını,

dava konusu tasarım başvurusunun önceki tasarım karşısında bilgilenmiş kullanıcı gözünde ayırt edici niteliğe sahip olmadığını ve yenilik vasfını taşımadığını, dava konusu ... kararının yerinde olduğunu ileri sürerek; davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı ... vekili 16/08/2022 tarihli cevap dilekçesinde özetle. Hükümsüzlüğüne karar verilen tasarımların, özgün olduğu ve bu hali ile de yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu yolundaki iddianın doğru olmadığını, davacının bu iddiasına gerekçe oluşturmak için ... formundaki çalışma alanlarının piyasaya ilk defa müvekkili şirket tarafından sunulmadığını ve müvekkilinin ... çalışma masası tasarımları için tekel yaratma gayretinde olduğunu iddia ettiğini,

oysaki davacının ek olarak sunduğu ... çalışma alanı olarak görülen tasarımların linkleri üzerinde “...” sitesinde yapılan araştırma sonucunda bu tasarımların dava dışı ...’a ait tasarımın internete yüklenmesinden çok daha sonra 2020 yılında yüklendiğinin görüldüğünü, yani davacı tarafından görselleri sunulan tasarımların müvekkili şirket ile aynı grupta yer alan dava dışı ...’un hükümsüzlüğe mesnet tasarım tescilinden sonrasına ilişkin olduğunu, “...” internet sitesinde yapılan araştırmada ... ürünlerinin siteye ne zaman yüklendiğini gösterdiğini,

bir tasarımın yeni olmadığı ya da ayırt edici olup olmadığı hususlarının kamuya sunulmuş ve tarih de içeren her türlü doküman ile ispatlanabildiğini, buna göre müvekkili firma ile aynı grupta yer alan ... firmasının 2015 yılından bu yana tescilli ve piyasada bulunan tasarımı ile ayırt edilemeyecek derecede benzer davacıya ait tasarımların yenilik basamağından yoksun olduğunu, ... firmasının dava konusu tasarımlarını ... adı altında piyasaya yani kamuya sunmuş ve öncesinde de tescil ettirmiş olduğunu, dolayısı ile davacıya ait tasarımların 6769 sayılı SMK nın 56. maddesinde kabul edilen mutlak yenilik şartını haiz bulunmadığını,

davacıya ait tasarımların ... firmasının tasarımlarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzer olduğunu, davacıya ait tasarımlarda da aynı petek şeklinin ve birbirine bağlı panellerin bulunduğunu, renk farklılığının tasarımların karşılaştırılmasında bir önemi olmadığını, itiraza konu 3 sıra nolu tasarımın ... firmasının ... tescil numaralı tasarımı ile birebir aynı olduğunu, bu denli benzerlik sonucunda davacıya ait tasarımların ... firmasına ait tasarımları taklitten öteye geçemediğinin söylenebileceğini ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

UYUŞMAZLIK

Dava, 5000 sayılı Patent ve Marka Vekilliği ile Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun m.15/C hükmüne göre açılan ... Kararının İptali istemine ilişkindir. Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; Davalı kurumun tesis ettiği ... sayılı ... kararının davalı şirketin itirazının kabulüne ilişkin kısmının hukuka uygun olup olmadığı, davacıya ait ... sayılı tasarımların yeni ve ayırt edici olup olmadıkları hususlarına ilişkin olduğu tespit edilmiştir.

Davanın açılmasını müteakip tarafların dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, sundukları deliller alınmış, tasarım tescil ve başvuru dosyaları ile alâkalı kayıtları getirtilmiş, redde mesnet tasarım belgesi celp edilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, hak düşürücü süre bakımından eksiklik bulunmadığı tespit edilmiş, taraflar sulhe teşvik olunmuş, arabulucuya gitme hakları hatırlatılmış, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmasını müteakip, bilirkişi heyetinden maddi vakıalara ilişkin rapor alınmış,

06/08/2015 tarih 29437 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ... Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik'in 201/2. maddesi hükmü de gözetilerek taraflara tahkikat ve yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş; sözlü iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

İşlem dosyasının tetkikinde; Davacının 17.09.2021 tarihinde ... sayılı çoklu tasarım başvurusunda bulunduğu, çoklu tasarımın tescil edildiği ve 24.11.2021 tarih ve ... sayılı ... 'nde yayımlandığı, davalı şirketin 30.12.2021 tarihli yayına itiraz dilekçesi sunduğu, davacının 09.02.2022 tarihli itiraza karşı görüş bildirme dilekçesi ibraz ettiği, ... sayılı kararı ile itirazın kısmen kabulüne ve ... sıra numaralı tasarımların tescilinin hükümsüzlüğüne karar verdiği, verilen kararın davacı marka vekiline 31.05.2022 tarihinde tebliğ edildiği, yasal iki aylık hak düşürücü süre içinde eldeki davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Tasarım, bir ürünün veya onun bir kısmının görmek veya dokunmak gibi insan duygularıyla fark edilen görünümüdür. Görünüm, ürünü veya onun üstündeki süslemeyi oluşturan çizgilerin, özel şekillerin, çevre çizgisinin, renklerin, biçimin ve/veya malzemenin sonucudur.

6769 sayılı SMK’nın 56. maddesinde koruma koşulları düzenlenmiş olup, bir tasarımın tescili için yeni ve ayırt edici nitelikte olması gerektiği vurgulanmıştır. 6769 sayılı SMK’nın 56/4. maddesine göre bir tasarımın “yeni” olması o tasarımın aynısının daha önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması anlamına gelir. Eğer herhangi iki tasarım arasında sadece küçük ayrıntıda farklılık varsa o tasarımlar aynı kabul edilir.

Yenilik değerlendirmesinde temel alınan kriter mutlak yenilik, yani dünyada yenilik ilkesidir. Yenilik mutlaktır; çünkü, tescili istenen tasarımın aynısının kamuya sunulması halinde, ...’de dünyanın neresinde, ne zaman yapılmış olursa olsun, yenilik ortadan kalkar. Bundan tescil başvurusunda bulunan tasarımcının haberinin bulunup bulunmaması, hiçbir etki yapmaz.

Ayırt edicilik kriterini düzenleyen 56/5. Madde uyarınca, “Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b)Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.” Bir tasarımın ayırt edici nitelikleri o tasarıma has, yani sadece o tasarıma ait özelliklerdir. Yine 56/5. maddeye göre tasarımlar arasındaki kıyaslama bilgilenmiş kullanıcı tarafından yapılacak olup, 56/6. maddeye göre ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınacaktır.

Bilgilenmiş kullanıcı, tasarımı kullanarak bilgi sahibi olmuş, tasarımı tanıyan, deneyim sahibi kullanıcı demektir. Bilgilenmiş kullanıcı, sıradan bir kullanıcının gözden kaçırabileceği tasarımın önemli özelliklerini fark eder. Ama bir tasarım uzmanı kadar da bilgi birikimine sahip olmadığı için ayrıntılarla ilgilenmez.

Seçenek özgürlüğü kavramı ile ilgili olarak, koruma dışı hallerin değerlendirildiği 58/2. Maddede “Koruma kapsamının değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.” ifadesi yer almaktadır. Bir ürün, tasarımcısına ne kadar seçenek özgürlüğü bırakıyorsa koruma kapsamı da o denli genişler; seçenek özgürlüğü ne denli darsa koruma kapsamı da o denli daralır. Bir ürün işlevini yerine getirebilmesi için ancak belirli bir şekilde tasarlanması zorunluysa, bu ürünün tasarımı hiç koruma görmez.

Belirtilen açıklamalar ışığında tarafların iddia ve savunmaları, tasarım işlem dosyası, itiraza/hükümsüzlüğe mesnet gösterilen dokümanlar, hukuki nitelendirme hariç maddi tespitler barındıran bilirkişi raporu ile tüm dosya kapsamına göre;

Somut olayda dava konusu tasarımlar tescil başvurusunda “çalışma alanı” olarak ifade edilmiş olsa da çoğunlukla “çoklu çalışma istasyonu/masası” olarak anılan ofis masası tasarımlarıdır. ... “...” şeklinde adlandırılabilen bu ürünler, daha iyi odaklanma için oluşturulmuş, sessiz bir ofis alanıdır. Bu ürünler, hibrit çalışma modeline bir ektir. Çünkü uzaktan çalışanlar genellikle uzaktan çalışırken işleri için en iyi özel köşeyi bulmakta zorlanırlar.

Bu tür ürünler; tüm aygıtlar ve cihazlar için bağlantı imkanlarını, sıcak aydınlatmaları ve kullanışlı prizleri içerecek şekilde önceden kablolanmış ve hazır olarak gelebilir. İş hayatında ise bu ürünler genelde kübik olarak kullanılagelmektedir. Klasik olarak kare geometri olan bu tür ürünlerde farklı geometrilere ulaşmak mümkün olabilmektedir.

Bu noktada tasarımcının seçenek özgürlüğünü örneklemek adına bilirkişi raporunda özellikle ... forma sahip çeşitli “çalışma alanı”, “ofis masası” ve/veya “çoklu çalışma istasyonu/masası” tasarımı örneklerine yer verilmiştir. Örneklerden de görülebileceği gibi, konu “ofis masası” ya da “çalışma alanı” tasarımı olduğunda tasarımcının üretim yöntemlerinden kaynaklı belirli kısıtları olsa da, bu kısıtlar dahilinde “... iş istasyonları” bakımından seçenek özgürlüğü oldukça geniştir.

Somut uyuşmazlıkta dava konusu tasarımlar; “çalışma alanı” ve/veya “çoklu çalışma istasyonu/masası” tasarımları olup; dikkate alınması gereken bilgilenmiş kullanıcılar, ofis mobilyası satın almış ya da almak için araştırma yapan kişilerin yanı sıra, bu ürünün satışını yapan mağaza elemanlarından oluştuğu tespit edilmiştir.

Dava konusu ... kararında; ... sıra numaralı tasarım bakımından, ... sayfasında yayımlanan ... ürünü redde mesnet alınmıştır.

Redde mesnet alınan tasarım görsellerinin internete yüklenme tarihinin tespiti ve ilgili linkin teyidi bakımından ... sisteminde bilirkişi heyeti vasıtasıyla arşiv taraması yapılmıştır. ... kâr amacı gütmeyen ... adlı kuruluş tarafından geliştirilmiş bir sayısal zaman kapsülüdür. ... Internet'ten derlenen içerikle çalışan sistem, kullanıcılara web sayfalarının arşivlenmiş sürümlerine ulaşma olanağı sağlamaktadır.

... linki altında ilgili internet sitesinin 14.05.2017 ile 02.12.2022 tarihleri arasında 40 kez kaydedildiği görülmüştür. Redde mesnet alınan ... ürününe ilişkin en eski tarihli görsel kaydı 14.05.2017 tarihine aittir. Bu ürünün kamuya sunulma tarihi, dava konusu tasarımın tescil tarihinden (17.09.2021) önce olduğu için mahkememizce değerlendirmeye esas alınmıştır.

Dava konusu ... kararında; ... sıra numaralı tasarım bakımından ise, ... sıra nolu tasarım redde mesnet alınmıştır. ... sicil kayıtları uyarınca iş bu tasarım da dava konusu tasarımdan önce kamuya sunulmup olup, mahkememizce değerlendirmeye esas alınmıştır.

Davaya konu ... sıra numaralı tasarım ile redde mesnet alınan ... ürünü karşılaştırıldığında;

... sıra nolu tasarım ile redde mesnet alınan tasarım karşılaştırıldığında panel parçalarının yarım ... formasyonunda düzenlendiği, altıgenlerin iç boşluklarında tablalar vasıtası ile masa tabları veya koltuk konumlandıırldığı görülmektedir. Redde mesnet tasarımın kenar birleşimleri yuvarlatılmış ve zemin teması tekerlekler vasıtayla sağlanmıştır. Tasarımların detaylarında farklar bulunmasına karşın, genel tasarım yaklaşımı, fonksiyonların oluşturulma biçimi oldukça benzerdir. Tasarımlar arasında bulunan benzerlikler ve farklılıklar göz önüne alındığında; farklılıkların, benzerlikler karşısında davacı tasarımına mesnet tasarıma göre yenilik ve ayırt edicilik kazandırmadığı kanaatine varılmıştır.

... sıra nolu tasarım ile redde mesnet alınan ... sıra nolu tasarım karşılaştırıldığında;

Tasarımlarda 5 kenara sahip, ... formun tek merkezde birleştirildiği, bunların ritmik bir birliktelik oluşturarak açıklıklar oluşturulduğu, ... formun iç kenarlarından istifade edilerek masa tablalarının yerleştirildiği görülmektedir. Yine ana tablayı takiben kenar boyunca tablaların uzadığı görülmektedir. Redde mesnet alınan ...sıra numaralı tasarımda kenar birleşimleri yuvarlatılmış ve zemin teması tekerlekler vasıtayla sağlanmıştır. Tasarımların detaylarında farklar bulunmasına karşın, genel tasarım yaklaşımı, fonksiyonların oluşturulma biçimi oldukça benzerdir. Tasarımlar arasında bulunan benzerlikler ve farklılıklar göz önüne alındığında; farklılıkların, benzerlikler karşısında davacı tasarımına, mesnet tasarıma göre yenilik ve ayırt edicilik kazandırmadığı kanaatine varılmıştır.

Dava konusu tasarımların mutlak anlamda yeni olup olmadığı da bilirkişi heyeti marifetiyle re'sen değerlendirilmiştir. Buna göre; ...mobilyaya ait ... ve .... 14.06.2021 tarihinden bu yana internet ortamında yer almaktadır. Bu ürünlerin kamuya sunulma tarihi, dava konusu tasarımların tescil tarihinden (17.09.2021) önce olduğu için, iş bu ürünler ile dava konusu tasarımlar karşılaştırılmıştır.

... masa linkinde yer alan ürünler ile dava konusu davacı tasarımlarının aynı geometrik kurguya sahip olduğu, aralarındaki tek farkın panel parçalarının oranları, malzeme tercihleri, kayıt yapıları ve zemin birleşimleri olduğu görülmektedir. Tasarımlar arasında bulunan benzerlikler ve farklılıklar göz önüne alındığında; farklılıkların, benzerlikler karşısında davacı tasarımlarına, ...’nın “...” tasarımına göre yenilik ve ayırt edicilik kazandırmadığı kanaatine varılmıştır.

... firmasına ait LINK ürünü 18.06.2016 tarihinden bu yana internet ortamında yer almaktadır. Bu ürünlerin kamuya sunulma tarihi, dava konusu tasarımların tescil tarihinden (17.09.2021) önce olduğu için, iş bu ürünler ile dava konusu tasarımlar karşılaştırılmıştır.

... linkinde yer alan ürünler ile dava konusu tasarımların aynı geometrik kurguya sahip olduğu, aralarındaki farkın panel parçalarının bölümlenmeleri, malzeme tercihleri, kayıt yapıları, köşe detayları ve zemin birleşimleri olduğu görülmektedir. Dava konusu tasarımın masa yapısı ek parçalıdır. Tasarımlar arasında bulunan benzerlikler ve farklılıklar göz önüne alındığında; farklılıkların, benzerlikler karşısında davacı tasarımına, ... firmasının “link” tasarımına göre yenilik ve ayırt edicilik kazandırmadığı kanaatine varılmıştır.

... firmasına ait ... ürünleri 03.08.2020 tarihinden bu yana internet ortamında yer almaktadır. Bu ürünlerin kamuya sunulma tarihi, dava konusu tasarımların tescil tarihinden (17.09.2021) önce olduğu için, iş bu ürünler ile dava konusu tasarımlar karşılaştırılmıştır.

... linkinde yer alan ürünler ile dava konusu tasarımların aynı geometrik kurguya sahip olduğu, aralarındaki farkın panel parçalarının bölümlenmeleri, panel kalınlıkları olduğu görülmüştür. Dava konusu tasarımın masa yapısı ek parçalıdır. Tasarımlar arasında bulunan benzerlikler ve farklılıklar göz önüne alındığında; farklılıkların, benzerlikler karşısında davacı tasarımlarına, ... firmasının”...” tasarımına göre yenilik ve ayırt edicilik kazandırmadığı kanaatine varılmıştır.

... linkinde yer alan ürünler ile dava konusu tasarımlar karşılaştırıldığında; ... linkinde yer alan ürünlerin, dava konusu davacı tasarımlarından önceki tarihli oldukları görülmektedir. .... linkinde yer alan ürünler ile dava konusu tasarımların aynı geometrik kurguya sahip olduğu, aralarındaki farkın panel parçalarının bölümlenmeleri olduğu görülmüşütr. Dava konusu tasarımın masa yapısı ek parçalıdır. Tasarımlar arasında bulunan benzerlikler ve farklılıklar göz önüne alındığında; farklılıkların, benzerlikler karşısında davacı tasarımına, ... firmasının “...” tasarımına göre yenilik ve ayırt edicilik kazandırmadığı kanaatine varılmıştır.

Yukarıda izah edilen gerekçelerle; davaya konu tasarımların hükümsüz kılınmasında hukuka aykırı bir yön bulunmadığından davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

Katip ... · E-imza Hakim ... · E-imza