Antalya 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/289 K.2023/638

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dilekçesinde özetle: Müvekkili şirketin Konaklama Sözleşmesine göre davalıya ait olan ... ve ... ... isimli otellerde ... mah. ... Bulvarı No:... adresinde bulunan ... Otelinde konaklatacağı misafirlerinin konaklama ücretleri için ön ödeme/teminat kapsamında;

• ..., ... seri no, Keşidecisi ... ... .. AŞ-Lehtarı ... ... .... Tic. Ltd. Şti., ... tarih, ... ( ...) tutarlı çek

• ..., ... seri no, Keşidecisi ... ... .. AŞ-Lehtarı ... ... .... Tic. Ltd. Şti., ... tarih, ... ( ...) tutarlı

• ..., ... seri no, Keşidecisi ... ... .. AŞ-Lehtarı ... ... .... Tic. Ltd. Şti., ... tarih, ... ( ...) tutarlı

• ..., ... seri no, Keşidecisi ... ... .. AŞ-Lehtarı ... ... .... Tic. Ltd. Şti., ... tarih, ... ( ...) tutarlı

• ...,... seri no, Keşidecisi ... ... .. AŞ-Lehtarı ... ... .... Tic. Ltd. Şti., ... tarih, ... ( ...) tutarlı

• ..., ... seri no, Keşidecisi ... ... .. AŞ-Lehtarı ... ... .... Tic. Ltd.

Şti., ... tarih, ... ( ...) tutarlı çekleri davalı şirkete ... tarihli Çek Teslim Protokolü ile teslim ettiğini, taraflar arasındaki Konaklama Sözleşmesinin " ..." başlıklı 8. Maddesinin "Doğal afetler (deprem, sel vs), yangın, hükümet kararları, savaş ve çatışmalar, iç huzursuzluk, boykotlar, grevler, salgın hastalıklar, karantina, terör bombalama, ve diğer ülkelerde çıkıp Türk Turizmini direkt ve endirekt olarak etkileyen savaş, terör ve ekonomik yahut diplomatik kriz haller ve benzeri hallerde, bu durum ACENTE tarafından mücbir sebep ve haklı fesih sebebi kabul edilebilir.

Bu durumda işbu sözleşme ACENTE tarafından geçici olarak askıya alınabilir veya derhal feshedilebilir. Bu hususta seçimlik hakkı kullanma yetisi münhasıran ACENTE'ye aittir. Böyle bir durumda sözleşmenin kontenjan yükümlülüklerinin ACENTE lehine hükümsüz kaldığı kabul edilir.

ACENTE'nin seçimlik hakkını kullanması halinde ... herhangi bir hak, alacak veya tazminat talebinde bulunmayacağı gibi her ne sebeple verilmiş olursa olsun ACENTE tarafından kendisine teslim edilen çekler/senetler veya nakit ödemeler ... tarafından ACENTE'nin ilk talebiyle birlikte derhal ACENTE'ye iade edilecektir." şeklinde olduğunu, somut olayda ise, ...-... savaşı, beraberindeki sosyal ve ekonomik olumsuzluklar, ilgili ülkelere uygulanan yaptırımlar ve ambargolar doğrudan taraflar arasındaki sözleşme konusunu etkiler hale geldiğini, bir başka ifade ile,

hem tarafların faaliyet konusu hem de işbu sözleşmenin konusunu doğrudan etkileyen bu durum nedeniyle konaklama sözleşmesinde öngörülen mücbir sebebin gerçekleştiğini, taraflar arasındaki sözleşmenin mücbir sebep ve haklı fesih sebebinin meydana geldiğini, ilgili sözleşmenin Mücbir Sebep Halleri'ne dair maddesinin açık olduğunu, müvekkil şirket tarafından keşide edilip davalıya teslim edilen çeklerin iadesinin gerektiğini, aynı zamanda ... tarihli Çek Teslim Protokolü'nde de söz konusu çeklerin 2022 Konaklama Sözleşmesi ve eklerine teminaten verildiğinin açıkça belirtilmiş olup,

yine bu metinde de bir borç bakiyesi oluşmadığı takdirde anılan çeklerin acenteye iade edileceğinin açıkça kararlaştırıldığını ve sair nedenlerle öncelikle ve ivedilikle; ... tarafından düzenlenen ... seri numaralı, ... ödeme tarihli ....-EURO (...) tutarlı ve ... tarafından düzenlenen ... seri numaralı ... ödeme tarihli ....-EURO tutarlı çekin ödenmemesi, icra takibine konu edilmemesi için takdir edilecek teminat karşılığında ihtiyati tedbir kararı verilmesine, bu konuda muhatap bankaya müzekkere yazılmasına, davanın kabulü ile müvekkili şirketin davalılara borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ... A.Ş. Vekili cevap dilekçesinde özetle: Dava dilekçesinde de açıkça beyan ve ikrar edildiği üzere davaya konu 2 adet çekin müvekkili ... nezdinde olma ihtimaline istinaden açıldığını, gerek dava konusu çekler, gerekse dava dilekçesi içeriğinde yazılı olan dava konusu olmayan çeklerin müvekkili ... nezdinde bulunmadığını, varsayımdan ibaret iddia ile ikame edilen haksız ve hukuka aykırı davanın müvekkili ... açısından tefriki ve reddine ve yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı yana yüklenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... Ltd.

Şti vekilinin cevap dilekçesinde özetle: Davacı ile davalı vekileden arasında ... tarihli 2021 yılı Kontenjan Sözleşmesi ve ... tarihli 2022 yılı Kontenjan sözleşmesi yapıldığını, davacının talebinin kontenjan sözleşmelerine dayanılarak borçlu olmadığının tespiti olduğunu, ancak davasının haksız, yasal ve somut dayanaktan yoksun olduğunu, dava dilekçesinde bahsettiği 2022 Yılı Kontenjan Sözleşmesi taraflar arasında ... tarihinde imzalandığını, bu sözleşme ile davalı şirketin işletmekte olduğu ... olmak üzere 3 adet ... için anlaşma sağlandığını, sözleşme döneminin ... ile ... tarihleri arasında olduğunu,

davalı şirketin ödeme güçlüğü yaşadığı bir sürecin sonucu olarak hakkında Antalya ... Asliye Ticaret Mahkemesi ... E. sayılı dosyasından ... tarihi itibari ile geçici mühlet kararı verildiğini, Mahkeme tensip zaptı ... nolu ara karar ile İİK Md. 287/3 gereği müvekkil şirkete geçici konkordato komiser heyeti görevlendirildiğini, Antalya ... Asliye Ticaret Mahkemesi ...

E. sayılı dosyasının bekletici mesele sayılmasını, davacının tedbir taleplerinin reddini, davanın esastan reddini, yargılama gideri ile vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ... A.Ş vekilinin cevap dilekçesinde özetle: Sözleşmenin davalı müvekkili ... A.Ş., davacı ... Tic. A.Ş. ile diğer davalı ... ... .... Tic. Ltd.

Şti. arasında imzalandığını, dava dilekçesinde bahsi geçen sözleşmelerin bir tarafı olmadığı için doğal olarak taraflar arasındaki iç ilişkiyi ve hukuki ihtilafları bilebilecek ya da bilmesi beklenecek bir hukuki pozisyonda olmadığını, bu bağlamda huzurdaki dava ile davacı tarafından ileri sürülen iddiaların ve talep edilen hususların muhatabınında dava konusu çeklerden; ...'a ait, ... seri no'lu, ... vade tarihli, ...

Euro bedelli çekin iyi niyetli yetkili hamili konumundaki müvekkili ... olamayacağını, davalı müvekkili ... A.Ş. ile diğer davalı ... Ltd. Şti. arasında imzalandığını, ... tarihli ve ... Euro kredi limitli ... A.Ş. Genel Kredi Sözleşmesi Ön Bilgi Formu ve Genel Kredi Sözleşmesi çerçevesinde, ... tarihli kredi kullanım talimatına istinaden diğer davalı ... Ltd.

Şti.'ye iskonto kredisi kullandırıldığını, davacının basiretli bir tacir olarak çekin TTK’da düzenlenmiş bir kıymetli evrak olarak ödeme aracı olduğunu, teminat vasfı olmadığını, teminat amaçlı olarak teslim edilmesinin de mümkün olmadığını bilmekle yükümlü olduğunu, dolayısıyla kesinlikle kabul anlamına gelmemek kaydı ile davacı ile diğer davalı şirket arasında dava konusu çeklerin teminat olarak verildiğinin kararlaştırılmış olması halinde dahi bu durumun müvekkili ... bakımından herhangi bir hüküm ifade etmeyeceğini, huzurdaki asılsız ve mesnetsiz davanın, müvekkili ... yönünden reddini,

yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davacı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davacı şirketin davalılardan ... Ltd. Şti. ile 2021 yılına dair yapmış olduğu kontenjan sözleşmesi uyarınca vermiş olduğu ...' a ait ... seri nolu ... vade tarihli ... EURO bedelli çek ile 2022 yılına dair yapmış olduğu kontenjan sözleşmesi uyarınca vermiş olduğu ...' a ait ... seri nolu ... vade tarihli ...

EURO bedelli çekin bedelsiz kalıp kalmadığı, bedelsizlik def'inin diğer davalılara karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği, davacının 2022 yılına ait kontenjan sözleşmesinin "..." başlıklı 8. maddesine göre sözleşmeyi feshetmekte haklı olup olmadığı, davalı ... A.Ş. 'nin mahkememizin yetkisine yapmış olduğu itirazın yerinde olup olmadığı, davalı ...

A.Ş ' nin davada pasif husumet ehliyetinin bulunup bulunmadığı, çek bedellerinin ödenmesi nedeniyle davanın istirdat davasına dönüşüp dönüşmediği, Antalya ... ATM 'nin ... esas sayılı dosyasının bekletici mesele yapılıp yapılmayacağı taraflar arasında ihtilaflı olup,

Mahkememiz ... tarihli ara kararı ile; Davalı ... A.Ş. aleyhine açılan davanın tefriki ile Mahkememizin ayrı bir esasına kaydına, Davalı ... A.Ş.' nin mahkememiz yetkisine yapmış olduğu itirazın HMK. 7. Maddesi uyarınca reddine, davacının Antalya ... ATM ... esas sayılı dosyasının bekletici mesele yapılması yönündeki talebinin reddine karar verilerek yargılamaya davalılar ... Ltd. Şti.ve ... A.Ş yönünden devam edilmiştir.

Müdürlüğü' ne müzekkere yazılarak Antalya İline (... ve ... ilçeleri dahil) 2021 ve 2022 yılında ... ve ... ülkelerinden gelen turist sayılarının her bir aya göre belirtilerek bildirilmesi istenmiş ve yine müzekkere yazılarak 2022 yılı Ağustos-Eylül-Ekim aylarında Antalya İli'ne (... ve ...

İlçeleri dahil) ... ve ... ülkelerinden gelen turist sayılarının her bir aya göre ayrı ayrı belirtilerek bildirilmesinin istenmiş, gelen müzekkere cevapları ile birlikte dosyanın bir mali müşavir bilirkişi, bir turizmci bilirkişi ve bir borçlar hukukunda uzman bilirkişi heyetine tevdi edilerek; taraflar arasında belirlenen ihtilaflar doğrultusunda davaya konu çeklerin bedelsiz kalıp kalmadığı hususunun belirlenmesinin istenmiştir. ( Bilirkişi heyetine tarafların ticari defter ve kayıtlarını yerinde inceleme yetkisi verilmiştir.)

Mali müşavir bilirkişi ..., turizmci bilirkişi ..., nitelikli hesap uzmanı bilirkişi ... tarafından düzenlenen ... tarihli bilirkişi raporunda özetle:

"Dava tarihi itibariyle davalı şirketin ticari defterlerine göre ....-EURO tutarında ve davacı şirketin ticari defterlerine göre ....-EURO tutarında davacı şirketin davalı şirkete fazladan avans olarak çek teslim edildiğinin kayıtlı olması karşısında;

* Davacı şirketin davalı şirkete avans olarak teslim ettiği dava konusu edilen :

olmak üzere toplam ....-EURO tutarındaki çeklerin karşılıksız kaldığı ve bu nedenle de davacı şirketin bu çeklere istinaden borçlu olmadığı" sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.

... tarihli celsede davacı vekili beyanında: "Davanın açıldığı tarih itibariyle dava konusu çekler nedeniyle davalı ... ...Ltd Şti 'ye herhangi bir borcumuz yoktu zaten bu durum bilirkişi raporları ile sabit hale geldi, ancak yargılama devam ederken davacı ve ... ... firması arasındaki ticari ilişki devam etti ve davaya konu toplam ... EURO alacağımız cari hesap ilişkisi içerisinde tahsil edilmiş oldu, bu sebeple dava konusuz kaldı, davanın açıldığı tarihteki haklılık sebebimiz dikkate alınarak lehimize vekalet ücreti ve yargılama gideri verilmesini talep ediyoruz" demiştir.

Davalı ... Ltd Şti vekili beyanında:" Davacının fesih talebi haklı değildir, bu sebeple davanın reddi gerekir, taraflar arasında davadan önce ve davadan sonra sözleşme ilişkisi ve ticari ilişki devam etmiş dolayısıyla davaları haklı değildir, lehimize vekalet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmesini istiyoruz" demiştir.

Davalı ... A.Ş vekili beyanında: "Başından beri davacı ile davalı ... firmasındaki ilişkiye müvekkilin dahil olmadığını dolayısıyla aleyhimize dava açılamayacağını iyi niyetli 3. kişi olduğumuzu beyan ettik, tüm yazılı ve sözlü beyanlarımızı tekrar ediyoruz aleyhimize açılan davanın reddine karar verilmesini talep ediyoruz" demiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, davacı tarafından ... tarihli 2022 yılı Konaklama Sözleşmesine istinaden davalı ... ....Ltd Şti. Lehine keşide edilen ve bu firma tarafından temlik cirosu ile davalı ... A.Ş ye teslim edilen ... ait ... seri numaralı, ... ödeme tarihli ....-EURO (...) tutarlı ve ... seri numaralı ... ödeme tarihli ....-EURO (... Euro) tutarlı çekler nedeniyle İİK 72/2.maddesi uyarınca açılan menfi tespit davasıdır.

Davacı vekili son celsedeki beyanında; davalı ... ....Ltd Şti. ile aralarındaki ticari ilişkinin devam ettiğini ve davaya konu toplam ... EURO alacaklarının cari hesap ilişkisi içerisinde tahsil edilmiş olduğunu, bu sebeple dava konusuz kaldığını, davanın açıldığı tarihteki haklılık sebebiyle lehlerine vekalet ücreti ve yargılama gideri verilmesini talep etmiş olması nedeniyle yapılan değerlendirmede;

Tarafların usulüne uygun tutulan ve HMK 222.maddesi uyarınca delil vasfını taşıdığı belirlenen ticari defterlerinin incelenmesi ile düzenlenen raporda; davalı şirketin ticari defterlerine göre ....-EURO. tutarında ve davacı şirketin ticari defterlerine göre ....-EURO tutarında davacı şirketin davalı şirkete fazladan avans olarak çek teslim edildiğinin kayıtlı olduğu, davaya konu çek bedelleri karşılığında dava tarihi itibariyle davalıdan hizmet alınmadığı sabittir.

Antalya ...ATM nin ... E sayılı dosyasında davacının konkordato talebinde bulunduğu ve ... tarihi itibariyle geçici mühlet kararı verildiği belirlenmiş, bu davanın Mahkememiz yargılamasına engel olmadığı, bekletici mesele yapılması için yasal neden bulunmadığı belirlenmiştir.

Sonuç olarak dava tarihi itibariyle; davacının davalı ... ....Ltd Şti aleyhine açtığı menfi tespit davasında haklı olduğu, davaya konu çekler nedeniyle davalıya borçlu bulunmadığı belirlenmiş ve bu nedenle davacı lehine vekalet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmiştir.

Davalı ... A.Ş. aleyhine açılan menfi tespit davasında. TTK 818/1.e maddesi atfıyla çekler hakkında da uygulanan TTK 687.maddesi "Poliçeden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri başvuran hamile karşı ileri süremez;

meğerki, hamil, poliçeyi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun." hükmü gereğince, temlik cirosunda keşideci, lehtar veya cirantalar arasındaki kişisel defilerin çekin yasal ve haklı hamiline karşı ileri sürülemeyeceği, hamil konumunda olan davalının çekleri iktisap ederken bile bile borçlu (davacı) zararına hareket ettiğinin davacı tarafından ispat edilemediği anlaşılmakla, davalı ... aleyhine açılan menfi tespit davasının reddine karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

Başkan ... · ¸e-imzalı · Üye ... · ¸e-imzalı · Üye ... · ¸e-imzalı · Katip ... · ¸e-imzalı