Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2020/603 K.2021/257

Yukarıda açık kimliği yazılı taraflar arasında görülen Hakem Kararının İptali davasının mahkememizde yapılan yargılaması sonunda:

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Antalya İl Hakem Heyeti kararı ile ... yeri tahsis işleminde ilçe içerisindeki giyim pazarına giriş için başvuru şartı olarak en az 5 yıl ikamet edilmesi şartı getirildiğini, şikayete konu ... yeri tahsis işleminin iptal edilerek yeniden yapılandırılmasına oy birliği ile karar verildiğini, Hal Hakem Heyeti'nin bu kararı ile yetkisinin dışına çıktığını, bu sebeple Hal Hakem Kararının icrasının tedbir yoluyla durdurulmasını, bu kararın iptalini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesini, talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevabında.

Davacının kararın esasına dair hiçbir itirazda bulunmadığını, dolayısıyla kararın esasını zımnen kabul ettiğini, davacının tek itirazının Hal Hakem Heyetinin uyuşmazlık konusu olayla ilgili karar veremeyeceğine ilişkin olduğunu, Hal Hakem Heyeti Ve Toptancı Hal Konseyi Hakkında Yönetmeliğin 20. Maddesi gereği hal hakem heyeti kararlarına karşı 15 gün içerisinde itiraz edilmesinin zorunlu olduğunu, bu süre içinde dava açılmadığını, mahkemenin görevli olduğunu, daha önce de kararlar verildiğini, ...

Yerleri Hakkındaki Yönetmeliğin 32. Maddesinde göre İdari para cezaları dışındaki tüm uyuşmazlıklarda, hal hakem heyetlerine başvurulabileceği, hakem heyeti kararlarına karşı da 5957 Sayılı Kanun gereğince Ticaret Mahkemelerine itiraz edilebileceğinin hüküm altına alındığını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRMESİ VE HUKUKİ NİTELENDİRME

Uyuşmazlık; ... Belediye Encümeninin ... tarih ve ... Karar nolu kararı ile ... yerinin ve gününün değiştirilmesi işlemine karşı ... Antalya Valiliği İl Hal Hakem Heyeti Başkanlığı'nın ... tarih ve ... nolu itiraz başvurusunun kabulü ile ... Belediye Encümeninin ... tarih ve ... Kararının iptaline ilişkin kararına itirazdan ibarettir.

Antalya Valiliği İl Hal Hakem Heyeti Başkanlığı'nın ... tarih ve ... nolu kararı ... Belediye başkanlığına ... tarihinde tebliğ edilmiş, huzurdaki itiraz davası ... tarihinde yasal 15 günlük hak düşürücü süre içerisinde açılmıştır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 1/1. maddesi uyarınca mahkemelerin görevi kanunla düzenlenir ve göreve ilişkin kurallar kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle yargılamanın her aşamasında re'sen dikkate alınması zorunludur.

Türk Ticaret Kanununun 4. maddesinde, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın Türk Ticaret Kanunundan doğan hukuk davalar ticari dava sayılmıştır. Aynı yasanın 5.maddesi ise nispi ticari davaları açıklamaktadır,

11/3/2010 tarih ve 5957 sayılı Sebze Ve Meyveler İle Yeterli Arz Ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun Amaç ve kapsam başlıklı 1.maddesi gereğince; kanunun amacının, sebze ve meyveler ile arz ve talep derinliğine göre belirlenecek diğer malların ticaretinin kaliteli, standartlara ve gıda güvenilirliğine uygun olarak serbest rekabet şartları içinde yapılmasını, malların etkin şekilde tedarikini, dağıtımını ve satışını, üretici ve tüketicilerin hak ve menfaatlerinin korunmasını, meslek mensuplarının faaliyetlerinin düzenlenmesini,

toptancı halleri ile ... yerlerinin çağdaş bir sisteme kavuşturulmasını ve işletilmesini sağlamaktır. Bu Kanun, sebze ve meyveler ile arz ve talep derinliğine göre belirlenecek diğer malların her ne şekilde olursa olsun alımı, satımı ve devri ile toptancı halleri ve ... yerlerinin kuruluş, işleyiş, yönetim ve denetimine ilişkin usul ve esasları, uygulanacak yaptırımları ve bakanlıklar, belediyeler ile diğer idarelerin görev, yetki ve sorumluluklarını kapsar.

Aynı kanunun 8. Maddesinde de hal rüsumunun tahsil, tahakkuk ve paylaşımına ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiş, 2. Maddesinde ise "Hal rüsumu: Malları satın alanlarca toptan satış bedeli üzerinden ödenen meblağı, meslek mensubu, malların ticaretiyle iştigal eden ilgili meslek odalarına kayıtlı kişileri ifade eder" düzenlemeleri bulunmaktadır.

Yine aynı yasanın Hal Hakem Heyeti Ve Toptancı Hal Konseyi başlıklı 10/1.maddesinde de; Üreticiler ile meslek mensupları arasında veya meslek mensuplarının kendi aralarında bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili olarak ortaya çıkan uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla il merkezlerinde bir hal hakem heyeti oluşturulur. Bakanlıkça gerekli görülen ilçe merkezlerinde de hal hakem heyeti oluşturulabilir. Bu düzeleme ile hal hakem heyetlerinin görev sınırı belirlenmiştir.

Yine aynı yasanın 10/5.maddesinde de; Değeri elli bin Türk Lirasının altında bulunan uyuşmazlıklarda, hal hakem heyetlerine başvuru zorunludur. Bu uyuşmazlıklarda heyetin vereceği kararlar ilam hükmündedir. Bu kararlar 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun ilamların yerine getirilmesi hakkındaki hükümlerine göre yerine getirilir. Taraflar, bu kararlara karşı on beş gün içinde hal hakem heyetinin bulunduğu yerde ticarî davalara bakmakla görevli asliye ticaret mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz, hal hakem heyeti kararının icrasını durdurmaz. Ancak, talep edilmesi şartıyla hâkim, hal hakem heyeti kararının icrasını tedbir yoluyla durdurabilir. Hal hakem heyeti kararlarına yapılan itiraz üzerine asliye ticaret mahkemesinin vereceği karar kesindir.

Anayasa'nın 125. maddesinin birinci fıkrasında, “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.” denilmektedir.

Belediye encümeninin görev ve yetkileri, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 34. maddesinde sayılmış olup, bu görevlerin ifası sırasında meydana getirilen idari işlemler, aldığı kararlar yargı denetimine tabidir. 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. Maddesi uyarınca bir idari işlemin hukuka aykırılığı işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat öğelerine aykırı olması halinde mümkündür. Yine İdari Yargılama Usul Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca İdari işlem açıkça hukuka aykırı ve uygulanması halinde telafisi güç ve imkânsız zararlar doğacaksa bu kararlar hakkında öncelikle yürütmenin durdurulması hakkında karar verilmesi talep edilebilmektedir.

Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde somut olaya gelince;

... ... ... tarih ve ... Karar nolu Encümeninin kararı ile Salı günü kurulan pazarın yerinin ve gününün değiştirilmesine karar verilmiş, bu karara karşı tarafından İl Hal Hakem Heyetine itiraz edilmiş, Hal Hakem Heyeti belediye encümen kararın kaldırmış, uyuşmazlık itiraz yoluyla mahkememiz önüne gelmiştir.

... Yerleri Hakkında Yönetmeliğin, Uyuşmazlıkların Çözümü başlıklı 32.maddesi gereğince; İdari para cezaları dışındaki tüm uyuşmazlıklarda, hal hakem heyetlerine başvurulabilir. Anlaşılacağı üzere başvuru zorunlu değildir. Hal hakem heyetine başvuru yapılmadan dava açılmış olsa idi yargı görevi "Belediye Encümen Kararının İptali" istendiğinden idari yargı yerine ait olacaktı.

Davacı ... Belediyesinin idari bir kurum olduğu tartışmasızdır. Bu kurumun aldığı encümen kararları idari kararlardır. Antalya İl Hâl Hakem Heyetinin idari eylem ve işlemleri denetlemesi ve hakkında bir karar vermesi mümkün değildir. Yönetmelik ile Anayasa'nın 125. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.” hükmünün değiştirilmesi veya bu hükme bir istisna getirildiği kabul edilemez.

Yasa koyucu mahkemelere gitmeden önce uyuşmazlıkların kısa sürede meslek mensuplarınca kendi aralarında oluşturdukları hakemlerce çözülmesini amaçlamıştır. Yine aynı amaçla üreticiler ile meslek mensupları arasında veya meslek mensuplarının kendi aralarında ortaya çıkan uyuşmazlıklara çözüm bulmak istenmiştir.

Yoksa yasa koyucunun amacının genel idari ve adli yargı yollarını değiştirmeyi amaçladığı, daha açık bir ifade ile belediyenin idari karar ve işlemlerinin yönetmelikle idari yargı denetiminden çıkartmayı amaçladığı düşünülemez.

Sonuç olarak; idari yargı denetimine tâbi belediye encümen kararının denetimine ilişkin bir konuda İl Hal Hakem Heyeti yerindelik denetimi yapamaz. Bu denetim, idari yargı yerine verilmiş anayasal bir görevdir. İl Hal Hakem Heyeti Anayasanın 125.maddesinde idari yargı yerlerine verilen bir görevi, kendisine tanınmayan bir yetkiyi kullanmıştır. Bu nedenle, iptali istenen Antalya İl Hâl Hakem Heyetinin ... sayılı kararının yok hükmünde olduğundan bu durumun tespiti ile yetinilmesine karar vermek gerekmiştir.

Her ne kadar 5957 sayılı Sebze Ve Meyveler İle Yeterli Arz Ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 10/5.maddesi gereğince Ticaret Mahkemesinin verdiği kararın kesin olduğu belirtilmiş ise de işin esası hakkında bir karar verilmediğinden istinaf kanun yolunun olması gerektiği kabul edilerek aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

KATİP ... · (E-imzalıdır) HAKİM ... · (E-imzalıdır)