Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2020/421 K.2021/102

Mahkememizde görülmekte bulunan Tazminat (Bankacılık İşlemlerinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,

İSTEM

Davacı vekili mahkememize verdiği dava dilekçesinde. 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 3. Maddesinden kaynaklanan teminat bedelinin tahsili istemi ile davalı bankaya başvurulduğunu, davalı banka çek bedelini ödeyemeyeceğini bildirdiğini, Müvekkil ile davalı banka arasındaki ilişki Ticari Uyuşmazlıktan kaynaklandığından dolayı dava şartı olarak Antalya Arabuluculuk bürosuna başvurulduğunu, ancak taraflar anlaşamadıklarını, davalı bankanın ...

Şubesi'nde çek hesabı bulunan dava dışı ... yetkilisi tarafından ... seri numaralı çek imzalanarak ... emrine keşide edilmiş ve daha sonra çek el değiştirmek suretiyle müvekkile geçtiğini, ... na ait olan ...

TL meblağlı çekin tahsili amacıyla bankaya gidildiğinde, çek üzerindeki imza ile keşideci imzasının birbirini tutmadığından bahisle ödeme yapılmadığını, Antalya Cumhuriyet Başsavcılığına Resmi Belgede Sahtecilik iddiasıyla şikayette bulunduklarını, Şirket yetkilisi tarafından keşideci imzasının kendisine ait olduğu kabul edildiğini, Antalya Cumhuriyet Başsavcılığı .../... soruşturma - .../... karar numaralı ''Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar'' verildiğini, Cumhuriyet Başsavcılığına şikayetlerinden önce ve Şirket yetkilisinin keşideci imzasını kabul etmesinden sonra davalı bankanın ...

Şubesine başvuruduklarını, ... Şubesi çekin verildiği ... Şubesi ile irtibata geçmiş ve ... Şubesi çekte bulunan keşideci imzası ile ''banka nezdinde bulunan imzaların uyuşmadığını'' belirtmek suretiyle teminat bedeli talebimizi reddetmiştir.

Davalı bankaya yapılan her iki başvurularınında aynı gerekçe ile reddedildiğini, Antalya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından verilen Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı banka nezdinde kabulü gereken bir karar olduğunu, Davalı bankanın bu tutumu kanuna aykırı olduğunu, Cumhuriyet Başsavcılığınca ifadesi alınan şirket yetkilisi imzayı reddetmediğini, imzanın kendisine ait olduğunu kabul ettiğini, karşılıksız çıkan ... seri numaralı çekten dolayı bankanın sorumlu olduğu miktarın ödenmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı taraf yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

YANIT

Davalı vekili mahkememize verdiği cevap dilekçesinde; bir güven kurumu olan ve basiretli davranma yükümlülüğü bulunan müvekkil banka'nın, gerçekleştirmiş olduğu tüm işlemler usul, yasa, sözleşme, bankacılık uygulama ve teamüllerine uygun olduğunu, davanın öncelikle bu nedenle reddi gerektiğini, Yargıtay kararlarında da sıklıkla ifade edildiği üzere bankalar, özel yasa ile kurulan ve kendilerine alanlarında çeşitli imtiyazlar tanınan, topladıkları mevduatı sahteciliklere karşı özenle korumak zorunda olan kuruluşlar olup, sahip oldukları bu vasıfları sebebiyle bankacılık işlemlerinin güvenilen tarafı konumundadırlar.

Bu durum, bankaların bir güven kurumu olarak kabul edilmesini ve sorumluluğunun özel güven sebebiyle ağırlaştırılmasını gerektirdiğini, bankalar, ağırlaştırılmış sorumluluğun bir gereği olarak objektif özen yükümlülüğü altında bulunmakta olup, buna karşılık hafif kusurlarından dahi sorumlu olduklarını, Türk Ticaret Kanunu'nun 18/2 maddesi gereğince, tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli iş adamı gibi hareket etmesi gerektiğini, Bankaların, tacir olarak bütün işlemlerinde basiretli davranma yükümlülüğü herhangi bir tacirden farklı olduğunu,

bu sebeple bankalardan beklenen basiret ölçüsü ve özen yükümlüğü şüphesiz daha ağır olduğunu, müvekkili bankanın davacı tarafından ibraz edilen çekteki keşideci imzasını kayıtlarındaki imzalarla mukayese etmiş ve imzanın ilk bakışta dahi uyuşmadığını tespit ettiğini, gerek mevzuat gerekse de yerleşik yargı kararlarının müvekkil banka'ya bu dikkat ve özen yükümlülüğünü yüklediği açıkken,

çek keşidecisi şirketin çek keşide etmeye yetkili temsilcisi ...'ın ... ... noterliği ... tarihli ... yevmiye numararlı imza sirkülerindeki imzasıyla çek üzerindeki imzasının farklı olduğu çıplak gözle anlaşılacak kadar açıkken,çekin keşide tarihinde değişiklik yapıldığı buna rağmen ilgili yerde herhangi bir parafın söz konusu da olmadığı tespit edilmişken,müvekkil banka'nın mevduatını sahteciliklere karşı özenle korumak zorunda olduğu da göz önünde bulundurulduğunda, Müvekkil Banka'nın üzerine düşen özen yükümlülüğünü yerine getirerek imza incelemesi yapması kanuna ve yargıtay içtihatlarına uygun olup davanın bu nedenle reddi gerektiğini,

davaya konu edilen çek üzerinde keşideciye atfen atılı bulunan imza ile müvekkil banka kayıtlarındaki keşidesi imzasının uyumlu olmaması nedeni ile davanın reddi gerektiğini, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 780'inci ve 781'inci maddelerinde çekin zorunlu unsurları sayılmakta olup, bunlardan herhangi birinin yokluğunun çeki geçersiz kılması yasal düzenlemelerin bir neticesidir.

TTK.’nun 780'inci maddesine göre çekin zorunlu unsurlarından birisi de “düzenleyenin imzası” (Keşideci İmzası)’dır. takibe konu çek üzerinde keşideciye atfen atılı bulunan imza ile keşidecinin Müvekkil Banka kayıtlarındaki imzaları uyumlu olmadığını, söz konusu çekin Banka sorumluluk tutarının ödenmesi talebi ile Müvekkil Banka’ya getirilmesi üzerine söz konusu çek üzerine bu yönde özel birer şerh Müvekkil Banka Şubesince derç edildiğini,

çekin takas odası aracılığıyla ve elektronik ortamda ibraz edilmiş olması nedeniyle elektronik ortamda ibraz edilen çekte Muhatap Banka’nın imza kontrolü yapmasının mümkün olmadığı sadece elektronik ortamda gönderilen çek bilgileri üzerinden işlem gerçekleştirildiği de izahtan vareste olduğunu, muhatap bankaların çek sorumluluk tutarını ödeme yükümlülüğünün doğması için her şeyden önce, hukuken ödenmesi gereken (yasal zorunlu unsurların bulunması, çekin keşideci tarafından imzalanmış olması, ibraz süresi içerisinde ibraz edilmesi) bir çekin bulunması gerekir.

Söz gelimi, çekin zorunlu unsularından olan keşideci imzasının uyumlu olmaması halinde, hesabında çek karşılığı olmakla birlikte keşidecinin imzalamadığı bir çekin ibrazı halinde, hesaptaki çek karşılığının ödenmesi mümkün de değildir.

Keşideci imzasının uyumlu olmadığı bir çekin “karşılıksızdır” işlemine tabi tutulması da açıklanan nedenlerle mümkün olmadığını, davaya konu çek Müvekkil Banka'ya bizzat/fiziken ibraz edilmiş bir çek olmayıp, bilakis söz konusu çek takas odası aracılığıyla ibraz edildiğini, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği ve Bankalararası Takas Protokolü düzenlemeleri doğrultusunda, takas odaları aracılığıyla ve elektronik ortamda ibraz edilen çeklerin fiziki görüntüleri Muhatap Bankalarına gönderilmemekte ve sadece çekin hesabı bilgileri elektronik ortamda gönderildiğini, dolayısıyla,

takas odası aracılığıyla ibraz edilen bir çek bakımından Müvekkil Banka’nın imza kontrolü yahut çekin fiziki durumuna ilişkin başkaca bir kontrol gerçekleştirilmesi mümkün olmadığını, Banka Çek Sorumluluk Tutarının ancak ve sadece hukuken “karşılıksızdır” işlemine tabi tutulmuş, kısmen yahut tamamen karşılığı olmayan çekler bakımından ödenmesinin mümkün olabileceği, takibe konu çekin bizzat/fiziken Müvekkil Banka’ya ibraz edilmesi halinde keşideci imzasının uyumlu olmaması nedeniyle “karşılıksızdır” işlemine tabi tutulmayacağı,

bu nedenle de söz konusu çekin “karşılıksız” işlemine tabi tutulmuş bir çek olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığını, keşideciye atfen atılı ve fakat keşidecinin kayıtlarımızdaki imzaları ile uyumlu olmayan imzasına dair Davacı tarafın dilekçesinde yer alan iddia/isnat ve beyanlarını kabul etmediğimizi, bu tür beyanların Bankalararası Takas Sistemi başta olmak üzere ibraz edilen çeklerde Muhatap Banka’ların yapmakla yükümlü olduğu kontroller ve bu kontrollerin içeriği/sınırları/şekli hakkında doğru bilgilere sahip olunmamasından kaynaklı olabileceğini düşündüğümüzü,

Müvekkil Banka aleyhine haksız ve hukuka aykırı söz konusu isnatlar bakımından her türlü haklarımızı saklı tuttuğumuzu da belirtmek isteriz.

Elektronik ortamda ibraz edilen ve bu nedenle fiziki kontrolü/incelenmesi mümkün olmayan çek bakımından, sorumluluk bedeli talebi ile Müvekkil Banka’ya çek görüntüsünün getirilmesi üzerine bu görüntü üzerine çıplak göz ile gerçekleştirilen incelemede söz konusu çek üzerindeki parafın Müvekkil Banka kayıtlarındaki keşideci imzası ile uyumlu olmadığı anlaşılmış olup, fiziken ibraz edilse idi karşılıksız işlemine tabi tutulmayacağını, söz konusu çek hakkındaki haksız ve hukuka aykırı davanın reddi gerektiğini, haksız ve hukuka aykırı davanın reddine,

yargılama giderleri ve ücreti vekâletin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

KANITLAR VE GEREKÇE

Dava, çek sorumluluk bedelinin ödenmemesi nedeniyle çek hamili tarafından açılan alacak istemine ilişkindir.

Davaya konu olan çekin incelenmesinde; dava dışı ... tarafından düzenlenen ... seri numaralı çekin davacı tarafından yetkili hamil sıfatıyla davalı bankaya ibraz edildiği, davalı banka tarafından çek çekin düzenlendiği tarihteki şirket yetkilisinin imzası ile çekteki imzanın uyumlu olmaması nedeniyle karşılıksız olan çekin sorumluluk bedelinin ödenmediği görülmektedir.

Mahkememizce ... Ticaret Sicil Müdürlüğü'nden çek keşidecisi dava dışı ...'nin çekin düzenlenme tarihi olan ... tarihi itibariyle temsile yetkili kişilerin belirlenerek gönderilmesi istenmiş, gelen yazı cevabından keşide tarihi itibariyle şirkete yetkili kişinin ... olduğunun bildirildiği görülmüştür.

Mahkememizce Antalya Cumhuriyet Başsavcılığı'nın .../... soruşturma sayılı dosyasının celp edilerek incelenmesinde; soruşturma dosyasında müştekinin şikayetine konu çekle ilgili keşideci ... şirketin yetkilisi ...'ın bilgi sahibi sıfatıyla alınan ifadesinde çekin ön yüzündeki keşideci imzasının kendisine ait olduğunu beyan ettiği görülmüştür.

Çek garanti tutarının kaynağı olan 5941 Sayılı Kanun'un 3. maddesinde;

(1) Karşılığı bulunan çek, hesabın bulunduğu muhatap bankanın herhangi bir şubesine ibraz edildiğinde hamilin varsa vergi kimlik numarası saptandıktan sonra ödenir. Ancak çek, hesabın bulunduğu şubeden başka bir şubeye ibraz edildiğinde, o şubece karşılığı sorulmak suretiyle ödenir.

(2) “Karşılıksızdır” işlemi, muhatap bankanın hamile kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarın dışında, çek bedelinin karşılanamayan kısmıyla sınırlı olarak yapılır.

(3) Muhatap banka, ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için;

a) Karşılığının hiç bulunmaması hâlinde,

1) Çek bedeli bin Türk Lirası veya üzerinde ise bin Türk Lirası,

2) Çek bedeli bin Türk Lirasının altında ise çek bedelini,

b) Karşılığının kısmen bulunması hâlinde

1) Çek bedeli bin Türk Lirası veya altında ise, çek bedelini aşmamak koşuluyla, kısmî karşılığı bin Türk Lirasına tamamlayacak bir miktarı,

2) Çek bedeli bin Türk Lirasının üzerinde ise, çek bedelini aşmamak koşuluyla, kısmî karşılığa ilave olarak bin Türk Lirasını, ödemekle yükümlüdür. Bu husus, hesap sahibi ile muhatap banka arasında çek defterinin teslimi sırasında yapılmış olan dönülemeyecek bir gayri nakdî kredi sözleşmesi hükmündedir. Bu fıkradaki miktar, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan fiyat endekslerindeki yıllık değişmeler göz önünde tutularak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından her yıl Ocak ayında belirlenir ve Resmî Gazete’de yayımlanır.

(4) Hamilin talepte bulunması hâlinde, karşılıksızdır işlemi; çekin arka yüzüne tahsil için bankaya ibraz edildiği tarih, hesap durumu, bankanın yükümlülüğü çerçevesinde ödediği miktar ve ibraz eden gerçek kişinin adı ve soyadı yazılmak, bu kişinin tüzel kişi adına bedeli tahsil etmesi hâlinde bu husus belirtilmek ve bu kişi ile birlikte banka yetkilisi tarafından imzalanmak suretiyle yapılır. Banka tarafından ödenen miktar düşüldükten sonra karşılıksız kalan tutar açıkça belirtilir. Hamilin imzalamaktan kaçınması hâlinde, karşılıksızdır işlemi yapılmaz.

(5) Muhatap bankanın üçüncü fıkraya göre ödemekle yükümlü olduğu tutar dahil, kısmî ödemenin hamil tarafından kabul edilmemesi hâlinde, ikinci fıkra hükmüne göre karşılıksızdır işlemi yapılır; ibraz tarihi ile ödememe nedeni çekin üzerine yazılır ve çek, üzerine imzası alınarak hamiline geri verilir; ön ve arka yüzünün fotokopisi banka tarafından saklanır. Çek hesabında hiç karşılığın bulunmaması ve hamilin sadece muhatap bankanın üçüncü fıkraya göre ödemekle yükümlü olduğu tutarın ödenmesini talep etmesi hâlinde de bu fıkra hükmüne göre işlem yapılır.

(6) Muhatap bankanın üçüncü fıkraya göre ödemekle yükümlü olduğu tutar dahil kısmî ödeme hâlinde, çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi ücretsiz olarak hamile verilir. Çek hamili, bu fotokopiyle müracaat borçlularına veya kambiyo senetleri hakkındaki takip usullerine başvurabileceği gibi, (Değişik ibare: 6728 - 15.7.2016/ m.62 / Yürürlük / m.76/f) "icra mahkemesine şikâyette" bulunurken dilekçesine bu fotokopiyi ekleyebilir ve bunu icra daireleri ile mahkemelerde ispat aracı olarak kullanabilir. Mahkeme veya icra dairesinin istemi hâlinde çekin aslı bu mercilere gönderilir." düzenlenmesine yer verilmiştir.

Yukarıda yer verilen yazı cevapları, soruşturma dosyasındaki ifadeler ve yasal mevzuat birlikte değerlendirildiğinde; dava dışı ... tarafından keşide edilen çekteki keşideci imzasının, keşide tarihi itibariyle şirketi temsile yetkili kişi olan ...'a ait olduğu hususunun yetkilinin soruşturma dosyasındaki ikrarı ile sabit olduğu, her ne kadar davalı bankanın çekteki imzaları kontrol yükümlülüğü bulunsa da bu hususta keşideci şirket ve yetkililerinden bu hususu teyit etme imkanının bulunmasına rağmen yalnızca fiziksel imza kontrolü yapılarak çek sorumluluk bedelinin ödenmemesinin yerinde olmadığı,

davalı banka tarafından karşılığı bulunmayan çekin sorumluluk bedelinin yetkili hamile ödenmesi gerektiği kanaatine varıldığından davanın kabulüne karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

Katip ... · E imzalı Hakim ... · E imzalı