Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2018/110 K.2018/507

Mahkememizin 20/01/2016 tarih ve 2015/ - 2016/ E/K sayılı kararına karşı davacı tarafın temyizi üzerine dosya ... 11.Hukuk Dairesinin 30/10/2017 tarih ve 2016/ - 2017/ E/K sayılı ilamıyla bozularak mahkememizin 2018/ esas sırasına kaydı yapılmış ve dosyanın incelenmesi sonunda,

DAVACININ TALEBİ

Davacı vekili dava dilekçesinde, ... Büyükşehir Belediyesi (...) Genel Müdürlüğüne ait ... Muhtelif su depoları ve pompa istasyonunun dava dışı ... İnş. A.Ş. Tarafından 15/09/2011 - 08/03/2013 dönemi için İnşaat Sigorta Poliçesi ile sigorta ettirildiği, sigorta edilen su depolarının Mudanya Yol Genişletme Çalışmaları sırasında hasar gördüğünü, Sigorta Ekspertiz Raporuna göre hasar miktarının 309.721,29 TL'nin sigortalıya 17/04/2014 tarihinde ödenmiş olduğundan, 309.721,29 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile müştereken ve müteselsilen davalılardan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

DAVALININ CEVABI

Davalı taraf ise, davanın reddini savunmakta, Davalı idare yönünden davanın idare mahkemelerinde görülmesi gerektiğinden görevsizlik itirazında bulunduklarını; esas yönden ise, Deponun toprak yapısına uygun inşaa edilmediğni, uygun projenin uygulanmadığını, hasar ve zarar olsa bile sorumlu idare olmayıp yüklenici firmaların sorumlu olduğundan davanın reddine karar verilmesini savunmuştur.

DELİLLER ve GEREKÇE: Yukarıda özetlenen dava sebebiyle mahkememizde yapılan yargılama sonucunda davanın idari yargı yolunda görülmesi gerektiği kanaatiyle usulden red kararı verilmişse de mahkememizin 20/01/2016 tarih ve 2015/ - 2016/ E. K. sayılı bu kararına karşı temyiz yoluna başvurulmuştur. ... 11.Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonucunda 30/10/2017 tarih ve 2016/ - 2017/ E. K. sayılı ilamla bozma kararı verilmiştir.

Bozma ilamında "Dava, inşaat sigorta poliçesinden kaynaklanan rücuen tazminat istemine ilişkin olup, mahkemece, yazılı şekilde, oluşan zararın sebebinin idari eylem ve işlem olduğu ve bu nedenle idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.

Ancak, davacı vekili, davalı tarafından yürütülen yol genişletme çalışmaları sırasında davalının adına iş yapan yükleniciler tarafından sigortalı su deposuna zarar verildiğini ileri sürmüş olup, davalıya husumetin asıl iş sahibi ve adam çalıştıranın sorumluluğu ilkelerine göre yöneltildiği anlaşılmaktadır. Davalı vekili ise cevap dilekçesinde, savunmalarına ek olarak davaya konu işin ... Hafriyat İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile ... İnş. Hafr. Nak. Tur. San. Ltd.

Şti. ortak girişimi tarafından gerçekleştirildiğini, aralarındaki sözleşmenin 33.3 maddesine göre oluşan zarardan bu şirketlerin sorumlu olabileceğini savunmuştur. Böyle bir iddia ve savunma karşısında, mahkemece, davalı ...

Genel Müdürlüğü ile yükleniciler arasında düzenlenen sözleşme hükümleri incelenerek işin ne surette ve hangi şartlarda ihale edildiğinin araştırılması, şayet, davalının işin devamı süresinde gözetim ve denetim yetki ve sorumluluğu varsa bu davalının sorumlu olabileceği, ayrıca sözleşmedeki “üçüncü kişilere verilecek zararlardan yüklenici doğrudan doğruya sorumludur” şeklindeki düzenlemenin ise ancak davalı ve yükleniciler arasındaki rücu ilişkisinde nazara alınabileceğinin gözetilmesi gerektiği..." görüşüne yer verilmiştir.

Mahkememizce bozmaya uyulmuş ve yargılamaya devam edilmiştir. Eldeki dava haksız fiil mağduruna halef olarak talepte bulunan sigorta şirketi tarafından açılmıştır. Dava dışı sigortalının gördüğü zararın bir kısmı davacı sigorta şirketi tarafından karşılanmıştır. Zararın kalan kısmı ise mahkememizde daha önce görülen 2016/... E. Sayılı dava dosyasından talep edilmiştir. Bozma ilamında belirtilen sebepler çerçevesinde hukuki değerlendirme yapılmıştır.

Her ne kadar ihale sözleşmesinin 33.3 maddesi sorumluluğun müteahhit şirketlere ait olacağını hükme bağlamışsa da bu ancak içi ilişkide hüküm ifade edebilir. ... Genel Müdürlüğünün iş sahibi ve adam çalıştıranın sorumluluğu çerçevesinde üçüncü kişilere karşı sorumluluğu sürecektir. Zira 28279 yevmiye sayılı ihale sözleşmesinde ... tarafından atanacak bir teknik nezaretçi bulundurulacağı hükme bağlanmıştır.

Hepsinden önemlisi ihale edilen işin her aşamada idare tarafından denetleneceği aşikardır. Davalı idarenin üçüncü kişilere karşı sorumluluğunu kısıtlayacak hukuki bir sebep yoktur. İşin tazminat boyutunun değerlendirilmesi için eldeki davanın tefrik edildiği esas dava dosyasında yazılan gerekçenin tekrarında yarar görülmüştür. Davalılar ... - ... Ortak Girişimi diye adlandırılabilecek adi ortaklığın ...

Genel Müdürlüğünce açılan bir ihale sebebiyle yol yapım faaliyeti sürdürdüğü, bu esnada ortaya çıkan hafriyatın da belirli noktalara taşınarak depolandığı anlaşılmaktadır. Yol genişletme çalışmaları sırasında ortaya çıkan hafriyatın bir kısmının ... mevkinde bulunan ve aslında döküm sahası olmayan eğimli bir araziye depolandığı konusunda da uyuşmazlık yoktur. Bu döküm sahasına belli bir uzaklıkta bulunan ve davacı ... tarafından yapılıp işletilen ...

Su Deposu zaman içerisinde oluşan zemin hareketleri sebebiyle zarar görmüş ve depoya su taşıyan boru hatları da kullanılamaz hale gelmiştir. Temel iddia ve uyuşmazlık zemindeki hareketliliğin davalı ortak girişim tarafından kontrolsüz biçimde depolanan yüksek hacimli hafriyattan kaynaklandığı, heyelan diye tabir edilen zemin hareketliliğin sonuçta su deposu ve bağlantı borularına zarar verdiği noktasındadır.

Davalı tarafın savunması esas olarak hafriyat dökümü ile heyelan arasında illiyet bağı bulunmadığı yönündedir. Davalı ortak girişim tarafından yapılan hafriyat dökümünün heyelana neden olacak ölçü ve boyutta olup olmadığı ve hafriyat dökümünün sebep olabileceği heyelan ile su deposunun zarar görmesi arasında illiyet bağı bulunup bulunmadığı hususunun belirlenmesi teknik bilgi gerektiren bir uzmanlık işidir. Zira su deposunun bulunduğu yer önceden beri heyelan alanıdır.

Bu bölümde inşa edilmiş olan su deposunun muhtemel heyelanlara karşı tedbir alınarak ve teknik gereklere uyularak yapılmış olup olmadığı da önem kazanacaktır. Davacı ... dava açmadan önce bir tespit yaptırmıştır. Tespit tarihinde henüz su deposunun ana yapıları tam olarak zarar görmüş değildir ancak süreç içinde zemin hareketliliği devam etmiş ve heyelanın verdiği zarar ağırlaşmıştır.

Tüm bu hususların bir arada değerlendirilebilmesi açısından bilirkişi raporu alınması zorunlu görülmüştür. Bilirkişi raporunun ve yerinde yapılan keşif incelemesinin açıklanmasına geçilmeden önce süreci özetlemekte yarar vardır. Davalı ortak girişim yol genişletmesi sırasında yapılan kazılardan kaynaklanan hafriyatı uzaklaştırmak zorundadır. Bu faaliyet sürerken genişletilen yolun bitişiğinde bulunan eğimli arazi kısmen hafriyat dökümü için kullanılmıştır.

Faaliyet devam ederken zeminde hareketlilik yaşandığı ve su isale hatlarının da bu hareketlilikten etkilendiği bilgisi üzerine davacı ... tarafından bir inceleme başlatılmış ve 12/11/2011 tarihli rapor hazırlanmıştır. Bu raporda genel hatlarıyla zemin hareketliliğinin su isale hattına tamir edilemeyecek biçimde zarar verdiği, toprak yükünün heyelana neden olduğu su deposunun çevresinde ve temelindeki drenaj hatlarının da zarar gördüğü tespit edilmiştir.

Davacı tarafça sunulan belgeler içerisinde yer alan tarihsiz bir tutanak ile dava dışı ... 14. Bölge Temsilcilerinin de katıldığı bir tutanak tutulduğu ve bu tutanakta dolgu malzemesinin en kısa sürede kontrollü biçimde kaldırılmasının kararlaştırıldığı anlaşılmaktadır. ... tarafından 08/02/2013 tarihli ikinci bir teknik inceleme raporu hazırlanmıştır. Bu raporda da daha önceki tespite ve kurumlar arası yazışmalara atıf yapılmış, ...

14. Bölge Müdürlüğü tarafından alınan bir kısım tedbirlere rağmen zemin hareketlerinin devam ettiği, inşa edilen palyelerde derin çatlaklar oluştuğu belirtilmiş, zararın artarak devam ettiği tespit edilmiştir. Bu aşamadan sonra davacı taraf ... 6. Asliye Hukuk Mahkemesi aracılığıyla bir tespit yaptırmıştır.

Adı geçen mahkemenin 2013/ D.iş dosyası üzerinden yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan 11/03/2013 tarihli raporda, zemindeki kayma, çökme, akma ve heyelan durumları tespit edilmiş, döküm alanında şev stabilitesini sağlayacak yeterli önlem alınmadığı bu durumun su deposunda ve depoya su taşıyan hatlarda hasara neden olduğu açıkça tespit edildikten sonra su deposunda 503.817 TL tutarında hasar oluştuğu belirtilmiştir.

Raporda su deposuna yakın bir alanda depolanan hafriyatın yağışların etkisiyle aşağı doğru aktığı, şevde meydana gelen kayma neticesinde su deposunda kırılmalar ve ayrılmalar oluştuğu, bina temel gücünün bu yükü taşıma gücünün yetersiz olduğu açıklanmıştır. Bu aşamadan sonra eldeki dava açılarak kurumlar arası yazışmanın sonuç vermediği ve zararın artarak büyüdüğü ileri sürülerek 1.115.872,24-TL tazminatın davalılardan müteselsilen tahsili talep edilmiştir.

Yine davacı kurumun dava açmadan önce ... İnşaat Mühendisleri Odasına başvurarak bir rapor aldığı da görülmektedir. Dava başlangıçta ... Genel Müdürlüğü de hasım gösterilecek şekilde açılmış, ancak mahkememizce ... Genel Müdürlüğü'nün planlı faaliyeti çerçevesinde yürütülen yol yapımının haksız fiil kapsamında kalmayacağı ve ... Genel Müdürlüğü aleyhine açılan davanın idare mahkemesinde görülmesi düşüncesi ile tefrik kararı verilmiştir.

Ancak yukarıda açıklanan bozma ilamı çerçevesinde ... Genel Müdürlüğünün de tazminattan sorumlu tutulması gerektiği anlaşılmıştır. Davacı kuruma ait su deposunun sigortalı olması sebebiyle ortaya çıkan zararın bir kısmı ... Sigorta A.Ş. tarafından karşılanmıştır. Eldeki dava sürerken başka bir dava açan ... Sigorta A.Ş. yukarıda özetlendiği şekilde davalıların sebep olduğu zarar sebebiyle ödediği tazminatın rücuen tahsilini talep etmiştir.

Davalar arasındaki illiyet bağı nazara alınarak iki dava birleştirilmiştir.

Yukarıda belirtildiği üzere o bölgenin heyelan sahası olduğu eskiden beri bilinmektedir. Hafriyattan kaynaklanan ilave toprak yükünün heyelanı hızlandırması yahut beklenmeyen bir toprak kaymasına sebep olması mümkündür. Bu durum bilirkişi raporuyla ortaya çıkacak ve tarafların sorumlulukları bu çerçevede belirlenecektir.

Mahkememizce teşkil edilen bir heyet aracılığıyla mahallinde keşif yapılmış, zeminin jeolojik durumu davacı kuruma ait yapının teknik özellikleri gibi hususlar araştırılmıştır. Bilirkişiler zeminin önceden beri bilinen heyelana yatkın yapısı ile davalıların eylemlerinden kaynaklanan ilave durumları değerlendirmiş ve su deposundaki hasar ile davalıların eylemi arasında illiyet bağı bulunup bulunmadığını araştırmıştır.

Örneği dosya arasında bulunan 13/09/2015 tarihli heyet raporunda yeterli teknik bilgiye yer verilmiş, tespit raporları ve davacı tarafça hazırlanan teknik inceleme raporları İnşaat Mühendisleri Odasının verdiği rapor, zemin ve temel etüt raporu ... Bakanlığınca düzenlenen ... Mahallesi imar planına esas jeolojik ve jeoteknik etüt raporu gibi tüm teknik rapor ve veriler tartışılmıştır.

Rapor içeriğinden de anlaşılacağı üzere, önceden hazırlanmış jeolojik ve jeoteknik rapora göre 321 numaralı parselin çevresi önemli alan olarak belirlenmiş bitişik parsel ise yüksek heyelan riski sebebiyle uygun olmayan alan olarak tanımlanmıştır.

Su deposunun yapımı sırasında hazırlanan zemin ve temel etüt raporunda gerekli önlemler alınması şartıyla inşaat yapılabileceği, sahanın çevresinde bulunan zeminle fazla uğraşılmaması, ağaçların kesilip sökülmemesi, gerekirse istinat yapılarının ön görülmesi gerektiği tespit edilmiştir. Teknik inceleme raporları ile ...

Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Dairesince hazırlanan teknik raporda yol genişletmesi sırasında çıkan toprak ve molozun depolanmasının etkisi de tartışılmıştır. Dosyaya rapor hazırlayan bilirkişi heyeti su deposu ve isale haklarının bulunduğu bölümleri yerinde incelemiştir. Zaman içerisinde ilerleyen heyelanı engellemek için fore kazıklı betonarme istinat yapısı da değerlendirmeye alınmıştır. Rapora göre arazi jeolojik açıdan kritik özellikler taşımaktadır.

Morfolojik olarak düzensizdir ve doğal nedenlerle oluşmuş yahut uygulamadan kaynaklanan kütle hareketlerinin kaymaya işaret sayılabileceği, yamacın kuzeydoğuya doğru eğimli olup yapay uygulamalara karşı hassas olduğu tespit edilmiştir.

Eğimli arazide zayıf zemin koşulları geçerli olup kil, sit, kum ve çakıl karışımından oluşan jeolojik birimin su içeriği ve doğal gerilme durumunun değiştirilmesine duyarlı olacağı, yamacın kritik dengede bulunduğu, ilave sürşarj yükleri uygulanması durumunda heyelan riski taşıdığı açıklanmıştır.

Su deposu ve isale hattının yapıldığı alanda jeoteknik, etüt ve buna esas olacak sondaj yapıldığı ve projenin buna göre uygulandığı, deponun zemine aktardığı düşey gerilme ile emniyetli taşıma gücü karşılaştırıldığında zeminin su deposunu taşıma gücünün mevcut olduğu belirtilmiştir. Keşifte elde edilen bilgilere göre isale hatlarındaki hasarlar onarılamaz ölçüdedir. Arazide yamaç hareketi devam etmektedir. Bu yüzden aynı bölümlerde hattın tekrar yapılması mümkün değildir.

Çelik borular katlanarak beş metreden fazla yükselmiş olup, bu durum zemin hareketinin büyüklüğünü göstermektedir. Davalı tarafça sahaya depolanan hafriyatın konumu ve miktarı nazara alındığında zemindeki harekete etkili olduğu kanaatine varılmış, dolgunun yağışlardan da etkilenerek kabardığı boşluklu ve gevşek yapıda olduğu, bunun da heyelan türü bir hareketinde gelişmesinde neden olduğu tespit edilmiştir.

Yapılan fore kazıklı betonarme duvar hareketin devamını engellemeye yetersiz kalmıştır. Su deposunda meydana gelen hasarın sebebi de yamaç hareketidir. Bilirkişinin sonuç kanaatine göre yapılarda oluşan hasarların sebebi sorumlu ve yapay yüklere duyarlı yamacın hafriyat atıkları sebebiyle kaymasıdır. Toplam zararın KDV dahil 1.115.872,24 TL olduğu açıklanmıştır.

Rapordan anlaşılacağı üzere su deposu yapılmadan önce sondaja dayalı zemin etüdü yapılmış ve proje buna göre uygulanmıştır. Su deposunun inşa edildiği alan zemin itibariyle önlemli alan sınıfındadır. Yani gerekli tedbirler alınmak kaydıyla yapı inşasına elverişlidir. Ortaya çıkan zararın temel sebebi zemindeki kayma olmakla beraber bu kaymayı doğuran sebep yakın alandaki yamaca usulsüz biçimde depolanan yüksek miktarda hafriyat atığıdır.

Daha açık bir ifade ile yamaca hafriyat atığı depolanmamış olsa bu ölçüde bir heyelan olmayacağı kabul edilmiştir. Yapının teknik durumuna göre mevcut zemine uyumlu olduğu nazara alındığında zeminde basit hareketler olsa bile yapının bundan etkilenmeyeceği anlaşılmaktadır. Aşırı hafriyat yükü olağan üstü ölçüde zemin hareketine sebep olmuştur.

Nitekim bilirkişi heyeti 21/07/2017 günlü ek raporunda bu durumu tekraren belirtmiş, ortaya çıkan zararın içinde sigorta tarafından ödenen meblağın da bulunduğunu belirtmiştir. Dosyaya alınan rapor mahkememizce yeterli görülmüştür. Yapılan değerlendirmede davacıya ait su deposundaki hasarın tek başına zeminin gevşek olmasından kaynaklanmadığı, yapının inşası aşamasında zemin etüdü yapılarak yapı ve isale hatlarının buna göre inşa edildiği sonucuna varılmıştır.

Buna mukabil davalı tarafça izinsiz ve teknik usullere aykırı biçimde yamaca depolanan aşırı hafriyat yükü öngörülenden daha yüksek ve etkili bir zemin hareketine sebep olmuştur. Asıl zarar gören ...'ye karşı sorumluluk söz konusu olduğu gibi onun halefi durumundaki sigorta şirketi de sorumluluk söz konusudur. Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde davacı sigorta şirketi tarafından ödenen tazminatın ...

Genel Müdürlüğünün de aralarında bulunduğu tüm davalılar tarafından karşılanması gerekir. Diğer davalılar hakkında mahkememizin 2016/... E. Sayılı dosyasıyla karar verilmiştir. ... Genel Müdürlüğü müteselsil sorumlulardan biridir. Bu sebeple hükmedilen tazminatın tahsilinde tekerrür oluşturmayacak biçimde hüküm kurulmuştur.

Başkan · e-imzalı · Üye · e-imzalı · Üye · e-imzalı · Katip · e-imzalı