Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/803 K.2023/702

Mahkememizde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

İDDİA VE SAVUNMA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle: Davacı ..., ...-ÇEYZA ALIŞVERİŞ MERKEZİ ticaret unvanıyla Bursa Ticaret ve Sanayi Odasına kayıtlı olarak mobilya, halı, ev tekstili, zücaciye, elektrikli ev aletleri, bilgisayar ve bilgisayar donanımları ile elektronik ürünler satışı alanında faaliyet gösteren bir iş insanı olduğunu, müvekkile ait işyerlerinde peşin satışlar olduğu gibi taksitli satışlar da söz konusu olduğunu, taksitli satışlar, satış sözleşmesi ve kıymetli evrak (bono) düzenlenmesi suretiyle yapıldığını, müvekkile ait Durak Mah. Emirler Cad.

No:38 Tavşanlı-KÜTAHYA adresinde faaliyet gösteren iş yerinden taksitli alışveriş yapan ve borçlarını ödeyen müşterilere ait, kıymetli evrakı da içeren (bono) satış sözleşmeleri; ilgililerine iade edilmesi amacıyla mutat uygulama kapsamında mağaza görevlilerine/yetkililerine ulaştırılmak üzere davacı müvekkile ait işyerinde satış danışmanı olarak görev yapmakla birlikte sevkiyat işlerine de yardımcı olan ...’a (T.C. .....) teslim edildiğini, 23.06.2022 tarihinde mağazadan satış sözleşmelerinin talep edilmesi üzerine,

söz konusu satış sözleşmelerinin mağaza görevlilerine/yetkililerine teslim edilmediği anlaşıldığını, hadisenin kendisine intikal ettirilmesi üzerine, müvekkil tarafından hem merkez ofis hem de mağazada konu araştırılmış ancak satış sözleşmelerine ulaşılamadığını, kıymetli evrakı da içeren söz konusu satış sözleşmeleri, ticari belge vasfını haiz belge niteliğinde olduğunu, satış sözleşmelerini teslim alan ..., hakkında yürütülen disiplin soruşturması sırasında verdiği yazılı savunmasında, “sözleşmeleri mağaza görevlilerine/yetkililerine teslim etmeyi unuttuğunu, bilahare kendisinden istenilmesi üzerine araçta sözleşmeleri bulamadığını,

yükleme - boşaltma ve/veya sevkiyat sırasında aracın kapısının açık olduğu bir zaman diliminde sözleşmelerin çalınmış olabileceğini” beyan ettiğini, sözleşmelerin, yükleme - boşaltma ve/veya sevkiyat sırasında kapısının açık olduğu bir zaman diliminde araçtan çalınmış olabileceği kuvvetli bir ihtimal alarak değerlendirildiğini, çlındığı değerlendirilen satış sözleşmesi 177 adet olduğunu, söz konusu satış sözleşmelerine konu olan müşterileri isimleri, sözleşme numaraları ve sözleşme tutarlarını havi listeler, dilekçe ekinde sunulduğunu, bu sözleşmelerden 165 adetinin taranmış bir örneği davacının ticari işletme kayıtlarında mevcut olup,

talep edilmesi halinde Mahkemeye ibrazı mümkün olabileceğini, kendisine teslim edilen satış sözleşmelerini mağaza görevlilerine/yetkililerine teslim etmeyen ... hakkında Türk Ceza Kanununun 155. maddesi çerçevesinde soruşturma yapılması amacıyla Tavşanlı Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğunu, Türk Ticaret Kanununun 82/7. maddesinde.

“Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebileceğini, bu dava hasımsız açılır.

Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir" denilerek ticari defter ve belgelerin yitirilmesi halinde zayi belgesi alınmasına ilişkin düzenlemeye yer verildiğini, bu nedenlerle kaybolduğu değerlendirilen ticari belge vasfını haiz satış sözleşmelerinin kanuni saklama süreleri henüz dolmadığını, müvekkili ticari belge mahiyetindeki satış sözleşmelerinin kaybolduğunu 23.06.2022 tarihinde öğrendiğini, bir başka ifade ile zayi belgesi talep edilebilmesi için yasal koşullar mevcut olduğunu,

bu nedenlerle kaybolduğu değerlendirilen müvekkile ait ticari belge vasfını haiz satış sözleşmelerinin zayi olduğuna dair belgenin verilmesini talep ve dava etmiştir.

DELİLLER

Dava dilekçesi, BTSO oda sicil kayıtları, satış sözleşmesi, teslim ve tesellüm tutanağı, ...'un yazılı savunması, satış sözleşmelerine ait listeler, yazılan müzekkere cevapları ve tüm dosya kapsamı.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE HUKUKİ SONUÇ

Dava, hukuki niteliği itibari ile TTK.82/7. maddesi uyarınca açılmış bir zayi belgesi verilmesi davasıdır.

Anılan 6102 sayılı TTK'nın 82/7. Maddesine göre: Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.

Somut olayda toplanan delillerden, davacı tarafından satış sözleşmelerinin zayi olduğunu, kıymetli evrakı da içeren söz konusu satış sözleşmeleri, ticari belge vasfını haiz belge niteliğinde olduğunu, öte yandan davacı ticari işletmesi sebebiyle tacir olduğundan basiretli şekilde davranmak zorundadır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 05/10/1984 tarih 1982/11-852 Esas ve 1984/788 Karar sayılı kararında "TTK.nun 68/1. maddesi hükmünce "Defter tutmak mecburiyetinde bulunan kimse ve işletmeye devam eden halefleri, defterler! son kayıt tarihinden ve saklanması mecburi olan diğer hesap ve kağıtları tarihlerinden itibaren on yıl geçinceye kadar saklamaya mecburdurlar".

Aynı maddenin son fıkrası da şu düzenlemeye yer vermiştir: "Bir tacirin saklamakla mükellef olduğu defter ve kağıtları yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet sebebiyle ve kanuni müddet içinde ziyaa uğrarsa tacir ziyanı oğrendiği tarihten itibaren onbeş gun icinde ticari isletmesinın bulundugu yerin selahiyetli mahkemesinden kendisine bir vesika verilmesini isteyebilir. Mahkeme lüzumlu gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.

Böyle bir vesika almamış olan tacir defterlerini ibrazdan kaçınmış sayılır...Önce şu husus belirtilmelidir ki, metni yukarıya aynen alınan hükümdeki "yangın, su baskını veya yer sarsıntısı" örnekleri tahdidi bir düzenleme içerisinde yer almamış, "gibi" sözlüğünden de anlaşılacağı üzere tacirin elinde olmayan benzer olaylar da maddenin kapsamında düşünülmüştür.

Tacirin 68. maddenin son fıkrasından yararlanabilmesi icin bir taraftan defterlerin korunması amacıyla gereken dikkat ve ihtimamı göstermiş bulunması, diğer taraftan da ziyaa uğramanın onun iradesi dışında, elinde olmayan bir nedenle meydana gelmiş olması zorunludur: Genel bir kural konulamamakla beraber cereyan ettigi yer ve sartlar itibarıyla bir (hırsızlık) olayı sozu edılen madde kapsamında düşünülebileceği gibi, gene başka yer ve başka koşullar altında düşünülmeyebilir de...

Davaya konu olayda ise; ticari defter ve belgeler otomobilin içerisine konulmuş ve buradan çalındığı iddia olunmuştur...Ticari defter ve belgelerin iyi muhafaza edilmemiş olması nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerekir." denilmiştir.

Dolayısıyla somut olayda, Hukuk Genel Kurulu kararında da vurgulandığı üzere tacirin saklamakla mükellef olduğu ticari defter ve kağıtları özenle muhafaza etmesi zorunlu olup, yerine göre çalınma halinde bile, zayi belgesi verilemez iken, basiretli tacir gibi davranmama sebebiyle kaybolma halinde zayi belgesi verilemeyeceği gibi iradesi dışında ticari belge vasfını haiz satış sözleşmelerinin kaybolduğuna veya çalındığına dair hiçbir delil sunulmadığı anlaşıldığından davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir.

Katip ... · ¸e-imzalıdır. Hakim .... · ¸e-imzalıdır. Güvenli elektronik imza ile onaylanmıştır. · Aslının aynı olduğu tasdik olunur. · Katip ... · ¸E-imzalıdır.