Gaziantep 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/268 K.2023/402

Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Zayi Nedeniyle) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

İDDİA

Davacı vekilinin dava dilekçesinden özetle: Müvekkil şirketin keşideci konumunda olduğu, .... A.Ş. İslahiye Şubesi'nin muhatap olduğu ve müvekkil şirketin resmi iş yerinde muhafaza edilen, .... E1, .... E1, .... E1, .... E1, .... E1, .... E1, .... E1, .... E1, .... E1, .... E1 seri numaralı boş çek yapraklarının ve .... E1, .... E1, .... E1, .... E1, .... E1, .... E1, .... E1, .... E1, .... E1 ,.... E1 seri numaralı boş çek yapraklarının 06/02/2023 tarihli Kahramanmaraş merkezli depremde müvekkilin evinin ve iş yerinin yıkılması sonucu enkaza karışarak yok olduğunu, iradesi dışında kaybolan çekin üçünü şahıslar tarafından engellenmesi için bahse konu olan çekin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İşbu dava Türk Ticaret Kanununun 818/s maddesinde düzenlenen zayii (kaybetme) nedeniyle çek iptali davasıdır.

TTK'nın 651/2 maddesi; “ Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir.”şeklindedir.

TTK'nın 818. maddesinin atıf yaptığı 757/1. maddesi “İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir.” hükmünü haizdir.

Senedin iptaline karar verilebilmesi için senedin ziyaı sırasında veya ziyaın öğrenildiği tarihte senet üzerinde hak sahibi bulunmak gerekir. Kıymetli evrak hukukunda senet üzerinde hak sahibi olmaktan anlaşılan, senede malik bulunmaktır. (Bkz. Erol Ertekin, İzzet Karataş Uygulamada Ticari Senetler, 3. bası, sayfa 47)

Bunun yanında 6102 sayılı TTK 818/1-s hükmü atfıyla m.757 ve devamı hükümleri gereğince zayi nedeniyle açılacak çek iptali davalarında işin niteliği ve meydana getireceği hukuki sonuçlar itibariyle dava açma hakkı lehdar ve hamile tanınmış olup, keşidecinin bu yasal hükümlere dayanarak iptal davası açmak hakkı bulunmamaktadır.

Davacının çekin hamili değil keşidecisi olduğu gözetildiğinde çekin zayii nedeniyle iptali davasını açma konusunda aktif husumet ehliyeti bulunmamaktadır.

Dava konusu çekin henüz vadesi gelmemiş olduğu ve çekten caymanın ancak muhatap bankaya bildirim suretiyle yapılabileceği de gözetildiğinde davacının davayı açmakta hukuki yararının bulunmadığı kanaati hasıl olmuştur.

Yasal olarak zayi nedeniyle çekin iptali ancak yetkili hamil tarafından açılabilir. Usulüne uygun olarak doldurulup hazırlanan çek tedavüle konulduktan sonra keşidecisi tarafından iptal edilemez ve çekten cayma anlamına gelecek biçimde dava açılamaz. Zayi davasını ancak çekin lehtarı yahut hamili açabilir. Davacı tarafın açacağı dava ancak menfi tespit davası olabilir.

Nitekim benzer bir uyuşmazlığa ilişkin Yargıtay 11'inci Hukuk Dairesi'nin 2015/9322 Esas ve 2016/3769 Karar sayılı ilamında;

"Mahkemece iddia ve tüm dosya kapsamına göre; yasal olarak zayi nedeniyle çekin iptali davasının ancak yetkili hamil tarafından açılabileceği, usulüne uygun olarak doldurulup hazırlanan çekin tedavüle konulduktan sonra keşidecisi tarafından iptal edilemeyeceği ve çekten cayma anlamına gelecek biçimde dava açılamayacağı, davacı tarafın açacağı davanın ancak menfi tespit davası olabileceği, bu durumda davacının taraf sıfatı ve dava açmakta hukuki yararı bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir." denilmiştir.

Bu durumda davacının taraf sıfatı ve dava açmakta hukuki yararı bulunmamaktadır.

Bunun yanında davacı kayıp olan çek yapraklarının iptalini talep etmiş ise de; dava dilekçesinden de açıkça anlaşıldığı üzere kaybolduğu iddia edilen çekler boş olup henüz zorunlu unsurları taşımadığından çek vasfını haiz değildir. Bu haliyle de zikredilen boş çekler zayi nedeni ile iptal davasına konu edilemeyecektir.

Sonuç olarak tüm dosya kapsamı ve yukarıda açıklanan nedenlerle, davacının dava konusu çekte yetkili hamil olmaması ve çeklerin kambiyo vasfında olmaması nedeniyle işbu davayı açma hakkının yetkili hamilde olduğu da nazara alınarak davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm tesis etmek gerekmiştir.