İstanbul 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2019/677 K.2024/944

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA/

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; ... 5. ATM ... esas sayılı dosyasındaki ara karar gereği iş bu dosyada yazılı çekler (... A.Ş. ... Şubesi, keşidecisi ... Şti. olan, lehtarı ... A.Ş. olan, ... - 31.01.2019 ve 10.000,00 TL miktarlı ... seri nolu çek ile ...A.Ş. ... Şubesi, keşidecisi ...Tic. Ltd. Şti. olan, lehtarı...Tic.

A.Ş. olan, ... - 28.02.2019 ve 10.000,00 TL miktarlı ve ... seri nolu 2 adet çekin) keşideciden müvekkil şirkete kargo yoluyla gönderilirken şirkete ulaşmadan kaybolduğu; çeklerin şirkete ulaşmadan rıza dışı elinden çıktığı; çekler üzerinde müvekkil şirket yetkilisinin imzasının olmadığı, ciro silsilesinin kopuk olduğu, müvekkil şirket aleyhine çeklerin ... 14. İcra Müdürlüğü'nün ...

Esas ve...Esas sayılı dosyaları üzerinden icra takibine konu edildiğini, bahse konu çeklerin çek vasfına haiz olmaması nedeniyle müvekkil şirketin borçlu olmadığının tespitine, ... 14. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas ve ... Esas sayılı icra takibinin iptaline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.

SAVUNMA/

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava şartlarından biri olan hukuki yarar şartı gerçekleşmediğini, dava konusu çekler ayrı ayrı icra takibine konu edildiğini, ancak icra borcunun tamamı dava dışı keşideci ...Tic.

Ltd.Şti tarafından ödendiği ve 15.10.2019 tarihinde icra dosyaları infaz edilerek, icra takipleri işlemden kaldırıldığını, her ne kadar her dava açıldığı tarihteki şartlara göre değerlendirilecek ise de bunun tek istinası “dava şartı” olduğunu, dava şartı yargılamanın her aşamasında varlığını korumak zorunda olacağını, davadan sonra icra dosyaları dava dışı keşidecinin ödemesi nedeniyle infaz edildiğinden,

ortada menfi tespit davasının konusu ve hukuki sebebi kalmadığını, icra takipleri sona erdiğine göre davacıyı tehdit eden durum sona erdiğini, icra borcunu ödeyen keşideci olduğunu, davacı ise lehtar şirket olduğunu, bu nedenle borcu ödeyen keşidecinin davacıya sonradan rücu etme imkanı olmadığını, buna göre davacıyı tehdit edebilecek tehlike ve savsaklamalara karşı onu koruma gereksinmesi,

ortadan kalktığını, bu nedenle davacının bu davayı yürütmesinde hukuki bir yararı kalmamış olduğundan, dava şartı yokluğu nedeniyle davanı reddine karar verilmesini, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin de karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.

DELİLLER VE GEREKÇE/

Dava, 2004 sayılı İİK m.72/3 kapsamında icra takibinden sonra açılmış menfi tespit davasıdır.

Mahkememizin 30/04/2019 tarih ... E. ... K. sayılı kararı ile ''06.12.2018 tarih ve 7155 sayılı kanunun 20. maddesi ile 6102 sayılı TTK’ya eklenen maddesinin “…konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak … dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.” şeklindeki hükmü ile konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak davalarında, davadan önce dava şartı niteliğinde arabulucuya başvurmak şartı getirilmiştir.

Uygulamada, bu şartın menfi tespit davalarında uygulanıp uygulanmayacağı tartışılmakta ve bu kapsamda İstanbul BAM 14. HD. 22/03/2019 tarih ve ... Esas ve... Karar sayılı kararı ile; " Bu hukuki açıklamalar ışığında somut olaya dönüldüğünde; Davacının iş bu davadaki talebi, menfi tespit istemine ilişkindir. TTK'nın 5/A maddesine göre, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Davanın konusu (müddeabih), dava dilekçesindeki talep sonucu, yani neticei talep esas alınarak belirlenir. Neticei talebin bir para alacağının tahsili veya tazminat olduğu durumlarda, arabulucuya başvuru yapılmış olması dava şartıdır.

Menfi tespit davaları bu kapsamda değerlendirilemez. Çünkü, menfi tespit davalarında, bir miktar alacağın tahsili talebi yoktur. Yani, ticari dava niteliğindeki menfi tespit davalarının açılabilmesi için arabulucuya başvuru zorunluluğu bulunmamaktadır. İlk derece mahkemesinin karar gerekçesi bu nedenle usul ve yasaya aykırıdır." şeklindeki gerekçe ile menfi tespit davalarının arabuluculuk dava şartına tabi olmadığı yönünde karar verilmiştir. Nitekim davacı vekili de bu karara dayanarak işbu davanın arabuluculuk dava şartına tabi olmadığını beyan etmiştir.

Ancak mahkememizce yapılan değerlendirmede TTK m.5/a’da yer alan “…konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak …” şeklindeki ibarenin menfi tespit davalarını da kapsadığı yönündedir. Şayet hükümde “bir miktar paranın ödenmesi” değil de “bir miktar paranın tahsili” denmiş olsa idi arabuluculuk dava şartının menfi tespit davalarına da uygulanmaması gerekecek idi. Hükümde yer verilen “bir miktar paranın ödenmesi” fiili ödememe halini de kapsadığından “paranın ödenmesi” ibaresinin “paranın tahsili” olarak anlaşılması dil bilimi kuralları açısından da doğru değildir. Bu manada konusu bir miktar paranın ödenmesi olan itirazın iptali davası ile konusu bir miktar paranın ödenmemesi olan menfi tespit davasının konusu aynıdır.

Nitekim Yargıtay 19. HD. 16.06.2008 tarih ... Esas ve ... K. sayılı. "Karşı davacıların karşı davaya yönelik temyizine gelince, asıl davanın davacıları tarafından hesaplarından haksız yere kesinti yapıldığı gerekçesiyle alacağın tahsili için başlatılan icra takibine davalı banka itiraz etmiş ve takip durmuştur.

Bunun üzerine de davacılar itirazın iptali için İİK.’nun 67. maddesi hükmü uyarınca genel mahkemede itirazın iptali davası açmış olup, alacağın varlığı ve miktarı bu davada çözüme ulaştırılacaktır. Hal böyle olunca aynı alacak için karşı dava olarak menfi tespit davası açılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır. Hukuki yarar dava koşuludur.

Mahkemece bu yön gözetilmeden karşı davada yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir. " şeklinde kararı ile itirazın iptali davası ile menfi tespit davasının konusu ve taraflarının aynı olması nedeniyle itirazın iptali davası açılmış olduğu hallerde borçlunun ayrıca menfi tespit davası açmakta hukuki yararının olmadığı kabul edilmektedir. Bu da esasen menfi tespit davasının bir miktar paranın ödenmemesine yönelik olduğunu göstermektedir.

Bu nedenle menfi tespit davasının konusunun bir alacağın ödenmesi olmadığı iddia edilemez. Hal böyleyken itirazın iptali davasının dava şartı niteliğindeki arabuluculuğa tabi olduğunun kabul edilip menfi tespit davasının olmadığını söylemek ciddi bir çelişki olacaktır.

Bundan da önemlisi, açılmış olan bir menfi tespit davasında, dava devam ederken para ödendiğinde m.72/6 gereği menfi tespit davasının kendiliğinden bir eda (alacak) davası olan istirdat davasına dönüşecek olmasıdır. Bu yönü ile de her menfi tespit davası, istirdat davasına dönüşme ihtimali olan “bir miktar paranın ödenmesine” yönelik bir alacak davasıdır.

Tüm bu nedenlerden mahkememizce menfi tespit davalarının da dava şartı niteliğindeki arabuluculuğa tabi olduğu kabul edilmiştir.

Yukarıda açıklanan nedenlerden ve işbu davanın miktar ve değer itibariyle 6100 sayılı HMK m.316 v.d. maddelerindeki basit yargılama usulüne tabi olması ve bu davalarda aynı kanunun 320/1 maddesi kapsamında dosya üzerinden karar verilmesinin mümkün olması nedeniyle dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde zorunlu arabulucuya başvurulmadan işbu davanın açıldığı anlaşıldığından davanın, usulden reddine'' şeklinde karar verilmiştir.

Davacı vekilinin istinaf kanun yoluna başvurması sonrası İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi'nin 15/11/2019 tarihli ...Esas ve...Karar sayılı ilamı ile 01.01.2019 tarihinde yürürlüğe giren 6102 sayılı Kanun'un 5/A. maddesinde "dava şartı olarak arabuluculuk" başlığı ile; "Bu Kanun'un 4. maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır" şeklinde düzenleme yapılmıştır.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A maddesi uyarınca, 2.fıkrası son cümlesine göre ise; "(1) İlgili kanunlarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartı olarak kabul edilmiş ise arabuluculuk sürecine aşağıdaki hükümler uygulanır.

(2) Davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Bu zorunluluğa uyulmaması hâlinde mahkemece davacıya, son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde mahkemeye sunulması gerektiği, aksi takdirde davanın usulden reddedileceği ihtarını içeren davetiye gönderilir. İhtarın gereği yerine getirilmez ise dava dilekçesi karşı tarafa tebliğe çıkarılmaksızın davanın usulden reddine karar verilir. Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilir."

Kanun koyucu zorunlu arabuluculuğa tabi tuttuğu dava türlerini istem sonucuna göre sınırlamış ve istem sonucunun bir miktar alacağın ödenmesi ve tazminat olarak açıklamıştır. Menfi tespit davası ise esasen bir eda davası değil " tespit " davasıdır. Dava devam ederken alacağın ödenmesi ve istirdata dönüşmesinde de durum değişmeyecektir.Zira istirdat istemi menfi tespit isteminin kabul edilmesine bağlıdır ve terditli bir talep olarak ileri sürülmektedir.

Somut uyuşmazlık menfi tespit istemine ilişkin olup menfi tespit istemi; 6102 sayılı TTK 5/A maddesi gereğince arabuluculuğa tabi değildir ve somut uyuşmazlıkta davacı tarafın arabulucuya başvuru zorunluluğu bulunmamaktadır. Açıklanan nedenle davacı vekilinin istinaf isteminin kabulü ile HMK'nin 353/(1).a. 4 ve 6. maddesi uyarınca kararın kaldırılmasına'' şeklinde karar verilmiştir.

Kaldırma kararı sonrası mahkememiz işbu dosyasında yapılan yargılamada davaya konu ...A.Ş. ... Şubesi, keşidecisi... Şti. olan, lehtarı ...A.Ş. olan, ... - 31.01.2019 ve 10.000,00 TL miktarlı ... seri nolu çek için ... 14. İcra Müdürlüğü'nün... esas sayılı dosyasında takip başlatıldığı;

Davaya konu diğer çekin...A.Ş. ... Şubesi, keşidecisi ... Ltd. Şti. olan, lehtarı ... Tic. A.Ş. olan, ... - 28.02.2019 ve 10.000,00 TL miktarlı ve... seri nolu çek için ... 14. İcra Müdürlüğü'nün ...Esas sayılı dosyasında takip başlatıldığı, davalı tarafından her ne kadar çeklerin keşidecisi tarafından dosya kapsamında borcun ödendiği ve dosyaların infazen kapatılması nedeniyle davacının iş bu davayı açmakta hukuki yararı bulunmadığını iddia etmiş ise de davadışı keşideci tarafından icra müdürlüğü dosyalarına ödeme yapılması davacının hukuki yararını ortadan kaldırmaz.Davacının el ürünü olmadığını iddia ettiği çekler yönünden menfi tespit davası açmasında hukuki yarar bulunmaktadır.

Davaya konu her iki çek yönünden çeklerin fiziken dosyaya alınması amacıyla icra müdürlüğüne yazılan müzekkere cevabında 28.02.2019 olan 10.000,00-TL bedelli çek aslı bulunamadığından 04/06/2024 tarihli ara karar ile Mahkememizin işbu sayılı dosyasında davaya konu ... A.Ş. ... Şubesi ... çek seri numaralı...

A.Ş. emrine düzenlenen, keşidecisi ...Ltd Şti, keşide yeri ... olan, keşide tarihi 28.02.2019 olan 10.000,00-TL bedelli çek aslı bulunamadığında işbu çek yönünden dosyanın tefriki ile mahkememizin başka bir esasına kaydedilmesine, tefrik masraflarının davacı tarafça karşılanmasına, ...A.Ş. ... Şubesi ... Çek Seri Numaralı ...Tic.

A.Ş. emrine düzenlenen, keşidecisi ...Şti., keşide yeri Konya olan, keşide tarihi 31.01.2019 olan 10.000,00-TL bedelli bir adet çek yönünden dosyanın mahkememizce resen seçilecek grafoloji uzmanı bilirkişiye tevdi ile çekteki lehtar ve birinci ciranta ...Tic. A.Ş. adına atılan imzanın bu şirket temsilcisi ...ve...'e ait olup olmadığı konusunda rapor alınmasına karar verilmiştir.

Grafoloji uzmanı ...'tan alınan 18/11/2024 tarihli bilirkişi raporu ile imza incelemelerinde geçerli tüm grafolojik tanı yöntemleri dikkate alınarak; lup, stereomikroskop, S525 document dedector. ve bilgisayar/'scan kullanılarak yapılan incelemelerde; inceleme konusu ... A.Ş. ...Şubesi'nin ... çek nolu, keşide yeri Konya, keşide tarihi 31.01.2019, miktarı 10.000-TL olan çekin ön yüzündeki keşideci imzası ile arka yüzündeki birinci ciranta imzasının ... ve ...'e ait karşılaştırma imzalarına kıyasla,... ve ...'in eli ürünü olmadığı tespit edilmiştir.

Tüm dosya kapsamında ... A.Ş. ... Şubesi ...Çek Seri Numaralı ...Tic. A.Ş. emrine düzenlenen, keşidecisi ... Tic. Ltd.

Şti., keşide yeri ... olan, keşide tarihi 31.01.2019 olan 10.000,00-TL bedelli bir adet çek yönünden davacı şirket temsilcilerinin imza- yazı incelemelerinde çekin ön yüzündeki keşideci imzası ile arka yüzündeki birinci ciranta imzasının...ve ...'e ait karşılaştırma imzalarına kıyasla, ... ve ...'in eli ürünü olmadığı anlaşılmakla davanın kabulü ile, davacının ...A.Ş. ... Şubesi ...Çek Seri Numaralı...Tic. A.Ş. emrine düzenlenen, keşidecisi... Tic. Ltd.

Şti., keşide yeri ... olan, keşide tarihi 31.01.2019 olan 10.000,00-TL bedelli bir adet çek yönünden ... 14. İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine, ... 14. İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı Esas sayılı takip dosyasının taraflarla sınırlı olmak kaydıyla iptaline karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

KATİP ... · ¸e-imzalıdır HAKİM ... · ¸e-imzalıdır