İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2024/477 K.2024/536

Mahkememizde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket tarafından kullanılan ... adresindeki gıda deposunda, 29/07/2023 tarihinde davacıdan kaynaklanmayan sebeplerle yangın çıktığını, davacı şirketin fiziki tüm ticari defter ve kayıtları da ilgili adreste tutulmakta olduğunu, yangın nedeniyle söz konusu gıda deposu kullanılamaz hale gelmiş olup, ticari ürünlerle birlikte davacı şirkete ait fiziken tutulan Yevmiye defteri, Defteri kebir, Pay defteri, Envanter Defteri, Genel kurul toplantı ve müzakere defteri, faturalar, fişler,

makbuzlar ve tüm diğer kıymetli evraklar kısaca tüm ticari defter ve kayıtların zayi olması nedeniyle süresi içinde huzurdaki davayı açma mecburiyeti hasıl olduğunu belirtmiş, tespit olunacak eksiklik ve belirsizliklerin yargılama kapsamında sayın mahkeme tarafından giderilmesi için ara kararlar kurulmasına, davacı şirketin zorunlu ticari defter ve kayıtları başta olmak üzere yok olan tüm mali kayıtlarının tespiti ile tutanağa bağlanmasına ve zayi belgesi verilmesine, karar verilmesini talep etmişlerdir.

DELİLLER

Davacı taraf delil olarak; tanık, bilirkişi incelemesi, keşif, isticvap, imha tutanağı, itfaiye olay raporu, ... 15 Sulh Hukuk Mahkemesinin ...D.iş sayılı dosyası ve her türlü yasal delillere dayanmıştır. Bilirkişi raporu:

Dosyanın teknik bilgi ve bilirkişi incelemesi gerektirmesi nedeniyle, dosya İpek Kalay'a tevdi edilmiş ve bilirkişi sunmuş olduğu raporunda: Dava konusunun; davacı şirketin adresinde 29.07.2023 tarihinde meydana gelen yangın neticesinde 2016,2017,2018,2019,2020 yılları envanter defteri, defteri kebir, yevmiye defteri, 2021 yılından itibaren e deftere geçtiğinden 30.01.2021 tarihinde kadar basılı olarak kullanılmaya devam edilen alış ve satış faturaları, 29.07.2023 tarihine kadar düzenlenen tahsilat makbuzları, kıymetli evrakların zayi olduğunun anlaşıldığını,

zayi olduğunun tespiti ve zayi belgesinin verilmesinden ibaret olduğu yangının 29.07.2023 tarihinde gerçekleşmiş olduğu ve davanın 04.08.2023 tarihinde açılmış olmasından dolayı hak düşücü sürenin içinde olduğunu, tacirin, basiretli bir işadamı olduğu veya olması gerektiği (TTK, m.20/2) vasfından hareket ederek, defter ve belgelerini muhafazada bir kusurunun olmaması gerektiği ve defter ve belgelerin elden çıkmasında, tacirin bir kusurunun olup olmadığı hususunda takdirin mahkemede olduğunu belirterek; davacı vekilin zayi belgesi talep etmiş olduğu Ticari defterler ile ilgili olarak.

2016,2017,2018,2019 ve 2020 yıllarına ait yevmiye defterinin açılış ve kapanış tasdikleri, envanter ve defteri kebir açılış tasdikleri görüldüğünden zayi belgesi verilmesinin uygun olduğunu, davacı vekilin talep etmiş olduğu diğer zayi olan belgeler ile ilgili olarak;

dava dosyası kapsamında davacının fatura ve benzeri belgelerinin ve 29.07.2023 tarihine kadar düzenlenen tahsilat makbuzları, kıymetli evraklar ile zayi belgesi verilmesi talebi ile ilgili olarak kurumlar vergisi beyannamesine göre davacının vergiye tabi gelir beyan edilmiş olduğundan fatura ve belgeleri kullanmış olduğu tespit edilmiş, diğer zayi olan belgeler ile ilgili taktirin mahkemenin olmakla beraber zayi belgesi verilebileceğine dair rapor sunulmuştur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE: Dava; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 82. maddesinin 7. fıkrası kapsamında zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 82. maddesinin 7. Fıkrası; ''Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.'' şeklinde düzenlenmiştir.

Somut olayda davacı tarafından kullanılan depoda 29/07/2023 tarihinde yangın çıktığı, depoda bulunan bir kısım ürünlerin, malzemelerin, aletlerin, eşyaların ve belgelerin zarar gördüğü, talep eden vekilinin şirkete ait fiziken tutulan Yevmiye defteri, Defteri kebir, Pay defteri, Envanter Defteri, Genel kurul toplantı ve müzakere defteri, faturalar, fişler, makbuzlar ve tüm diğer kıymetli evraklar kısaca tüm ticari defter ve kayıtların zayi olduğunu beyanla zayi belgesi verilmesi talebinde bulunduğu, ancak zayi olduğu ileri sürülen evrakların ayırt edici özelliklerini açıklamadığı,

07/08/2023 tarihli dilekçesinde bir kısım çek bilgilerini sunduğu ancak çeklerin hangi banka şubesine ait olduğu, çek seri numaralarının ne olduğu hususunda somut bir beyanda bulunmadığı, 11/12/2023 tarihli celse de çeklerin ayrıntılı bilgilerini ve zayi olan diğer kayıtlara ilişkin beyanda bulunmak üzere süre talebinde bulunduğu mahkememizce 1 aylık süre verildiği, 20/12/2023 tarihinde sunduğu beyan dilekçesinde güncel olarak çek/senet kayıplarının bulunmadığı,

2016-2017-2018-2019-2020 yıllarına ait envanter defteri, defteri kebir, yevmiye defteri, 2021 yılından itibaren e defter sistemine geçen şirketin, 30/01/2021 tarihine kadar, basılı olarak fatura kullanmaya devam ettiğinden bu dönem alış ve satış faturaları, 29/07/2023 tarihine (yangın dönemine kadar ) düzenlenmiş olan tahsilat makbuzlarının tamamının zayi olduğunu ileri sürdüğü, fakat yapılan açıklamada faturaların seri numaraları, bedeli, kime kesildiği, tahsilat makbuzları yönünden, makbuz numarası ve tutarı hususlarında açıklayıcı bilgi sunulmadığı,

bu kez Mahkememizin 29/03/2024 Tarihli ara kararı gereğince "Zayi olduğu iddia edilen faturalar, fişler, tahsilat makbuzları ve kıymetli evraklara ilişkin, düzenleme tarihi, numarası, bedeli hangi banka şubesine ait olduğu, seri no, keşide tarihi, keşidecisi gibi zayi olduğu iddia edilen evrakların ayırt edici özelliklerini bildirmek üzere, hakimin davayı aydınlatma yükümlülüğü ve tarafın somutlaştırma yükümlülüğü kapsamınca davacı vekiline tebligatı aldığı tarihten itibaren 2 haftalık kesin süre verilmesine, verilen kesin süre içinde açıklamama yapılmaması halinde mevcut dosya durumuna göre karar verileceğinin ihtar edilmesine,

" dair ara kararın talep eden tebliğ edildiği, talep eden vekilinin 05/04/2024 tarihinde UYAP sisteminden sunduğu dilekçe ile evvelce yaptığı açıklama doğrultusunda beyanda bulunduğu yukarıda anılan eksikleri gidermediği anlaşılmıştır.

Tacirlerin defter tutma yükümlülüğü 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 64. Maddesinde düzenlenmiş olup buna göre ; Her tacir, ticari defterleri tutmak ve defterlerinde, ticari işlemleriyle ticari işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini ve her hesap dönemi içinde elde edilen neticeleri, bu Kanuna göre açıkça görülebilir bir şekilde ortaya koymak zorundadır. Defterler, üçüncü kişi uzmanlara, makul bir süre içinde yapacakları incelemede işletmenin faaliyetleri ve finansal durumu hakkında fikir verebilecek şekilde tutulur. İşletme faaliyetlerinin oluşumu ve gelişmesi defterlerden izlenebilmelidir.

Tacir, işletmesiyle ilgili olarak gönderilmiş bulunan her türlü belgenin, fotokopi, karbonlu kopya, mikrofiş, bilgisayar kaydı veya benzer şekildeki bir kopyasını, yazılı, görsel veya elektronik ortamda saklamakla yükümlüdür.

Fiziki ortamda tutulan yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteri ile dördüncü fıkrada sayılan defterlerin açılış onayları, kuruluş sırasında ve kullanılmaya başlanmadan önce noter tarafından yapılır. Bu defterlerin izleyen faaliyet dönemlerindeki açılış onayları, defterlerin kullanılacağı faaliyet döneminin ilk ayından önceki ayın sonuna kadar notere yaptırılır.

Pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defteri yeterli yaprakları bulunmak kaydıyla izleyen faaliyet dönemlerinde de açılış onayı yaptırılmaksızın kullanılmaya devam edilebilir.

Yevmiye defterinin kapanış onayı, izleyen faaliyet döneminin altıncı ayının sonuna kadar, yönetim kurulu karar defterinin kapanış onayı ise izleyen faaliyet döneminin birinci ayının sonuna kadar notere yaptırılır. (…) Açılış onayının noter tarafından yapıldığı hâllerde noter, ticaret sicili tasdiknamesini aramak zorundadır. Ancak anonim ve limited şirketlerin ticaret siciline tescili sırasında defterlerin açılış onayları ticaret sicili müdürlükleri tarafından yapılır.

Ticari defterlerin elektronik ortamda tutulması hâlinde bu defterlerin açılışlarında ve yevmiye defteri ile yönetim kurulu karar defterinin kapanışında noter veya ticaret sicili müdürlüğü onayı aranmaz. Fiziki ortamda veya elektronik ortamda tutulan ticari defterlerin nasıl tutulacağı, defterlere kayıt zamanı, onay yenileme ile açılış ve kapanış onaylarının şekli ve esasları Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken çıkarılan tebliğle belirlenir.

Pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri gibi işletmenin muhasebesiyle ilgili olmayan defterler de ticari defterlerdir. Ticaret Bakanlığı, pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defterinin elektronik ortamda tutulmasını zorunlu kılabilir. Sermaye Piyasası Kanunu hükümleri saklıdır.

Bu Kanuna tabi gerçek ve tüzel kişiler, 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun defter tutma ve kayıt zamanıyla ilgili hükümleri ile aynı Kanunun 175 inci ve mükerrer 257 nci maddelerinde yer alan yetkiye istinaden yapılan düzenlemelere uymak zorundadır. Bu Kanunun defter tutma, envanter, mali tabloların düzenlenmesi, aktifleştirme, karşılıklar, hesaplar, değerleme, saklama ve ibraz hükümleri 213 sayılı Kanun ile diğer vergi kanunlarının aynı hususları düzenleyen hükümlerinin uygulanmasına, vergi kanunlarına uygun olarak vergi matrahının tespit edilmesine ve buna yönelik mali tabloların hazırlanmasına engel teşkil etmez.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 253. Maddesinde de bu kanuna göre defter tutmak mecburiyetinde olanlar, tuttukları defterlerle üçüncü kısımda yazılı vesikaları, ilgili bulundukları yılı takibeden takvim yılından başlıyarak beş yıl süre ile muhafaza etmeye mecburdurlar.

Somut olayda huzurdaki davanın otuz günlük hak düşürücü süre içerisinde açılmış olduğu, kanunda sayılan hallerden olan “yangın” sebebine dayanıldığı, davacı şirketin dava kosunu belgelerin korunması amacı ile gereken dikkat ve ihtimamı göstermiş olduğu, yangın çıkmasında ve bu durumun meydana gelmesinde davacı şirketin herhangi bir kusurunun veya ihmalinin olduğuna dair dosyaya yansımış delil bulunmadığı,

mahkememizce kısmen uygun bulunup hükme esas alınan Mali Müşavir tarafından düzenlenen 19/02/2024 tarihli bilirkişi raporuna göre 2016-2017-2018-2019-2020 yıllarına ait yevmiye defterlerinin açılış ve kapanış tasdiklerinin, envanter defterleri ile defteri kebirlerin de açılış tasdikleri olduğu, ancak yukarıda açıklanan yasal düzenleme uyarınca 2016 ve 2017 yılları yevmiye defterleri, envanter defterleri ve defteri kebirler yönünden davacının 5 yıllık zorunlu saklama süresi dolduğundan zayini istemekte hukuki yararının bulunmadığı,

2018-2019-2020 yılları yevmiye defterleri, envanter defterleri ve defteri kebirlerin talep edenin kanunen saklamakla yükümlü belgeler olduğu ve bunların yangın neticesinde zayi olduğu, talep edenin talebine konu diğer ticari kayıtlar yönünden ise talebini somutlaştırmadığı anlaşılmış davanın kısmen kabulüne dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.