İstanbul 13. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2020/164 K.2023/488

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda;

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde. Müvekkili ... PETROL VE TİC.

A.Ş'nin 5015 Sayılı Kanun ve ilgili mevzuat kapsamında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun tanzim ettiği "Dağıtıcı lisansı" kapsamında akaryakıt sektöründe faaliyet gösterdiğini, bu faaliyeti çerçevesinde bizzat belirlediği noktalarda, kendi marka ve logosu altında, ... standartlarında kurulacak/kurulu akaryakıt istasyonlarında akaryakıt, LPG ve madeni yağ satış faaliyetini gerçekleştirdiğini, vekiledeni ile davalı şirket arasında " ... mah.... Cad.

No.326/1 .../..." adresinde bulunan akaryakıt istasyonunda "..." markası altında bayilik yürütülebilmesi için; taraflar arasında muhtelif sözleşmeler imzalanmış ve davalı ...

PETROL adlı şirket ile bayilik ilişkisi kurulduğunu, bu kapsamda; taraflar arasında 05.10.2017 tarihinde 5 yıl süreli akaryakıt bayilik sözleşmesi ve Bayilik Protokolü akdedildiğini, davalılardan ...'nın ise, 05.10.2017 tarihli Bayilik protokolünde, bayinin Protokolün 3.1.1 maddesinde belirlenen borçlarının 150.000,00 TL'sine kadar olan kısmına 10 yıl süresince müşterek ve müteselsil kefil olduğunu kabul, beyan ve taahhüt ettiğinden kefil olarak davalılık sıfatını kazandığını, ayrıca davalı ...'nın 05.10.2017 tarihli bayilik sözleşmesini GARANTÖR olarak imzalayarak,

sözleşmenin "Garantörlük" başlıklı 49.maddesine göre bayinin doğmuş ve doğacak olan tüm borçlarına 3.şahsın fiilini taahhüt anlamında olmak üzere garanti ettiğini kabul ettiğini, müvekkili şirket beş yıl boyunca kendi logosu ve markası altında satış yapılacağı inancı ile, sözleşmeden ve bayilik ilişkisinden kaynaklanan edimlerini tam ve gereği gibi yerine getirmiş olmasına karşın davalı yan daha sözleşmenin ilk yılında satış taahhütlerini yerine getirmediğini, davalı bayinin satış taahhütlerini yerine getirmemesi üzerine ....

Noterliğinin 08.10.2018 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile satış taahhüdüne uyulmadığı, bu sebeple cezai şart borcu doğduğu, ürün verilmeye devam edilmesinin cezai şart isteminden vazgeçildiği anlamına gelmeyeceği yönünde davalı şirkete uyarı ihtarı gönderildiğini, Davalı bayi tarafından müvekkil şirkete olan cezai şart borcu ödenmediği gibi, bayi mevzuattan kaynaklı yükümlülüklerini yerine getirmediğinden dolayı sözleşmesi müvekkili şirket tarafından ....Noterliği'nin 08.10.2018 tarih ve ... yev.nolu ihtarnamesi ile Bayilik Sözleşmesi'nin 45.maddesi doğrultusunda tek taraflı ve haklı sebeple feshedildiğini,

iş bu ihtarnamenin davalı bayiye tebliğ edilememesi sebebiyle bu defa ....Noterliği'nin 18.10.2018 tarih ve ... yev.nolu ihtarnamesi ile fesih bildiriminde bulunulduğunu, ancak bu ihtarnamenin de bayi yetkililerin şirket merkez adresini sürekli değiştirmesi ve istasyonda, merkez adresinde kimsenin bulunmaması sebebiyle bayiye tebliğ edilemediğini, bu nedenden dolayı EPDK'ya Kasım ayında fesih bildirimi yapılmışsa da bayinin, müvekkili şirket adı altında görünen bayilik lisansı 09.01.2019 tarihinde düştüğünü,

davalı bayi asgari satış taahhüdüne uymamakla sözleşme hükümlerine aykırı davrandığı gibi sözleşmenin süresinden önce feshine sebebiyet vererek müvekkil şirketin zarara uğramışına neden olduğunu, Bayilik sözleşmesinin, bayiden kaynaklanan sebeple süresinden önce sona ermesi sebebiyle Bayilik Protokolü’nün 4. Maddesinde öngörülen blok cezai şart tutarı olan 50.000-USD 'nin sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren işlemiş ve işleyecek avans faizi ile birlikte tahsiline,

satış taahhüdünü ihlalden doğan cezai şart alacağımızın ileride artırılmak üzere şimdilik 1.620-USD'sinin ceza-i şart tutarının ödenmesine ilişkin ihtarnamenin davalıya tebliğ edildiği 26.10.2018 tarihinden itibaren işlemiş ve işleyecek avans faizi ile birlikte tahsiline , davalı bayiye ariyet olarak verilen market rafının aynen ve hasarsız şekilde davacı müvekkile iade edilmesine;

aynen iade mümkün değilse tespit edilecek olan rayiç değerlerinin şimdilik 1.000,00-TL tutarındaki kısmının bayilik lisansının düştüğü 09.01.2019 'dan itibaren itibaren işlemiş ve işleyecek avans faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmişlerdir.

CEVAP

Davalılara ayrı ayrı usulüne uygun tebligat gönderilmesine rağmen davaya cevap vermedikleri görüldü.

DELİLLER

Davacı vekili delil ve belgelerini ibraz etmiş, davada; bayilik protokolüne, akaryakıt bayilik sözleşmesine, .... Noterliğinin 08/10/2018 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesine, .... Noterliğinin 08/10/2018 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesine, .... Noterliğinin 18/10/2018 tarih ve ... yevmiye nolu ihtarnamesine, bayilik lisansının düşürüldüğünü gösteren belgeye, ariyet konusu market rafına ilişkin faturaya, arabuluculuk tutanaklarına, müvekkil şirkete ait ticari defter ve kayıtlara, bilirkişi incelemesine ve sair tüm yasal delillere dayanmışlardır.

Mahkememizce toplanan delillere, iddia ve savunmaya göre bilirkişi ...'den alınan 17/08/2021 tarihli raporda: ''....a) Davacı şirketin e-defterleri süresinde Gelir İdaresi Başkanlığı sistemine yüklenerek E-Beratlar (e-defter onay belgesi) alındığı, e-defter kapsamında olmayan Envanter defterlerinin de noter açılış tasdiki süresinde yapıldığı, defterler usulüne uygun tutulduğu ve birbirini teyit ettiği tespitlerden, defterlerin sahibi lehine delil niteliği taşıdığı kanaatine varıldığı,

b) Davalı taraf, Bayilik Protokülünün 3.1.5 Satış Yükümlülükleri maddesine aykırı davranarak 08.06.2018 tarihinden itibaren akaryakıt alımı yapmadığından sözleşmenin feshine sebep olduğu,

Bu sebeple; davacı taraf

- Bayilik Protokülünün 4 maddesinde belirlenmiş 50.000 USD Cezai Şartı,

-Bayilik Protokülünün 3.1.5 Satış Yükümlülükleri maddesine aykırılıktan 1.620 USD Cezai Şartı, talep edebileceği,

c) Davacı taraf Bayilik Protokülünün 5.3 maddesince rafların aynen iadesi veya rayiç değerini talep edebileceği,

Davacı taraf rafların kendisine maliyetine ilişkin belge sunmadığı gibi, rafların yükseklik, genişlik, uzunluk vb.. bilgileri içeren hiçbir teknik bilgi, resim dava dosyasına sunmadığı, emsal olabilecek raf faturalarıda dava dosyasına sunmadığı,

Ayrıca, davacı talebi akaryakıt istasyonları ve market dizaynı vb.. konularda uzman bir bilirkişi tarafından değerlendirilmesi gerektiği,

d) Davacı şirketin talep ettiği toplam 51.62,00 TL Cezai Şartın davalı tarafın mahvına sebep olup olmayacağı ise, davalılar inceleme günü ticari defter ve belgelerini ibraz etmediğinden ve dosyaya mali verilerini sunmamış olduğundan tespit edilemediği,

e) Davacı taraf,

- Bayilik Protokülünün 4. maddesinde belirlenmiş 50.000 USD Cezai Şartı, sözleşmenin feshi tarihi 08.10.2018 tarihinden itibaren,

-Bayilik Protokülünün 3.1.5 Satış Yükümlülükleri maddesine aykırılıktan 1.620 USD Cezai Şartı, ihtarnamenin tebliğ tarihi 18.10.2018 (davacının faiz başlangıç talebi 26.10.2018) tarihinden itibaren,

“3095 sayılı yasanın 4/a maddesi gereğince Devlet Bankalarının USD ile açmış olduğu bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranından” faiz talep edebileceği,

Davacı taraf mükerrer olmamk kaydıyla davalı ...’dan ise, sözleşmenin 3.1.1 maddesi ile sınırlandırılmış olduğundan 150.000 TL ve temerrüte düşürmediğinden dava tarihinden itibaren T.C.M.B kısa vadeli avans işlemlerine uygulanan avans faizini talep edebileceği...." tespit ve rapor edilmiştir.

Davacı vekilince bilirkişi raporuna karşı yazılı beyan ve itirazların sunulduğu, söz konusu ariyete konu mallar üzerinde keşif yapılmasını talep ettikleri, Mahkememizin 27/10/2021 tarihli ara kararı ile keşif yapılmasına ilişkin karar verildiği, ancak 14/12/2021 tarihli tutanak ile keşif harcı yatırılmadığından keşif yapılamadığına ilişkin tutanak tutulduğu anlaşılmıştır.

Davacı vekili 21/12/2021 tarihli dilekçesi ile Mahkememizce her ne kadar keşfe ilişkin ara karar kurulmuş ise de, davaya konu istasyon ile ariyete konu malzeme ve ekipmanların bulunduğu yerin ... / ... olması nedeniyle ilgili yere talimat yazılmasını talep ettiği, Mahkememizin 20/01/2022 tarihli duruşması ile talimat yazılmasına karar verildiği anlaşılmıştır.

... Asliye Ticaret Mahkemesi vasıtası ile keşif yolu ile bilirkişi...'den alınan 16/10/2022 tarihli raporda " .... Keşif günü davaya konu yerin ... mah. ... Cad. No.326/1 .../... adresindeki Akaryakıt İstasyonu olduğu tespit edilmiştir. Davaya akaryakıt istasyonunun atıl vaziyette olup market kısmının kapısının kilitli olması sebebiyle içeriye girilememiştir. Dışarıdan camdan bakıldığında 4 tane 4 ve 5 katlı bir kısmı alüminyum

olarak görünen rafların bulunduğu ve yıprandığı görülmüş ve tespit edilmiştir. Ayrıca marketin içinin de uzun süre kapalı kalmasından dolayı duvar, tavan ve zemininde uygulanan kaplama ve boya malzemelerinde eskime olduğu tespit edilmiştir. Ariyete konu raf niteliğindeki malzeme ve ekipmanların bedelinin ve market tadilatı bedelinin 2018 yılındaki rayiç bedeli için dosyaya sunulan 30.01.2018 tarihli faturadaki , KDV dahil 38.940,00TL bedelin kadri maruf olacağı ve bu nedenle Ariyete konu raf niteliğindeki malzeme ve ekipmanların bedelinin 38.940,00TL olabileceği kanaatine varılmıştır..." tespit ve rapor edilmiştir.

Mahkememizin 27/10/2021 tarihli 2 nolu ara kararı gereği dosyanın bir sureti bilirkişi ...'e tevdii edilerek cezai şartın davalının ekonomik mahfına neden olup olmayacağı hususunda ek rapor düzenlenmesi istenmiş olup, bilirkişi ... tarafından sunulan 03/08/2022 tarihli ek raporda "...Bu durumda davacı şiketin cezai talebi, davalı şirketin ekonomik yönden mahfını gerçekleştireceği, diğer bir değişle 2019 yılında gayri faal olan / hiçbir geliri olmayan davalı şirketin cezai şartı karşılaması mümkün olmadığı, davacının cezai talebi şirketin iflasına neden olacağı.." tespit ve rapor edilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava; bayilik sözleşmesinin feshi ve satış taahhüdünün ihlali nedeni ile cezai şartın tahsili ve ariyet olarak verilen market rafının aynen iadesi, olmadığı takdirde bedelinin tahsiline ilişkindir.

Taraflar arasında 05.10.2017 tarihli "Bayilik Protokolü" ve yine "Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi" akdedildiği, buna göre davacının dağıtıcı, davalı şirketin bayii olduğu, diğer davalı ...'nın ise davalı şirket yöneticisi olup, davalı bayinin Protokolün 3.1.1 maddesinde belirlenen borçlarının 150.000,00 TL'sine kadar olan kısmına 10 yıl süresince müşterek ve müteselsil kefil ve ayrıca süre sınırı olmaksızın garantör sıfatıyla sözleşmeyi imzaladığı, sözleşmenin davacı yanca feshedildiği hususlarında çekişme yoktur. Çekişme davacının taleplerinin yerinde olup olmadığı, yerinde ise cezai şart tutarı ve bu tutarın davanın ekonomik olarak mahvına neden olup olmayacağı noktalarında toplanmaktadır.

Bayilik Protokolünün 4. maddesinde; "... akaryakıt bayilik sözleşmesi veya akaryakıt bayilik sözleşmesi ekleri veya işbu PROTOKOL ile üstlenmiş olduğu yükümlülük veya taahhütlerden herhangi birinin ihlali halinde veya bu ihlale bağlı olarak akaryakıt bayilik sözleşmesinin süresinden önce ...'çe feshi halinde; ...'in BAYİ eylemleri sebebiyle oluşan zarar-ziyan ve tazminat hakları saklı kalmak ve ... in akaryakıt bayilik ilişkisini feshedip etmeme seçimlik hakları saklı kalmak üzere; BAYİ ve/veya KEFİL, ...” in ilk yazılı talebinde ve ...” in hiçbir kanuni merasim yürütmesine gerek olmaksızın 50.000,00 USD tutarındaki parayı, ALPETe nakten ve defaten ödemeyi kabul bevan ve taahhüt eder." hükmü kararlaştırılmıştır.

Protokolün Kefaletname başlıklı 3.1.1 maddesinde; “konusu ne olursa olsun sair sözleşmelerden kaynaklanan cezai şartlar ve sözleşmenin ihlali nedeniyle bunların dışında borç doğuran sair nedenlerle BAYİ'nin ...'e karşı doğmuş ve doğacak tüm borçlarının azami 150.000TL'sine kadar olan kısmını, 10 yıl süre ile sınırlı olmak üzere ...'in herhangi bir mahkeme kararı almasına, ihtar ve ihbar keşidesine gerek kalmaksızın, koşulsuz olarak müşterek borçlu ve müteselsil kefil sıfatıyla ...'in ilk talebinde ve yukarıda bayilik sözleşmesinde belirlenen faiz oranı ile birlikte ve ayrıca yargılama/icra giderleri ile birlikte derhal, nakden ve def'aten ödeyeceğini BAYİ ile birlikte şirketinize karşı müşterek borçlu olduğunu kabul, beyan ve taahhüt eder." hükmü kararlaştırılmıştır.

Bayilik Protokolünün 5. Maddesinde sözleşmenin feshi durumunda, ...'çe BAYİ ve/veya İSTASYON'a sağlanan ve sabit nitelikte olmayan her türlü demirbaş eşya, ekipman ve malzemenin ... firmasına iade edileceği, sabit nitelikte olmayan bu demirbaş eşyanın iade edilememesi halinde ise bunların bedellerini ...'e iade edileceği kararlaştırılmıştır.

Akaryakıt Bayilik Sözleşmesinin Satış Yükümlülükleri başlıklı 3.1.5 maddesinde, akaryakıt bayilik sözleşmesi hükümleri gereğince ve akaryakıt bayilik dikey ilişkisi süresince, beher sözleşme yılında asgari 500(BeşYüz) m” / yıl beyaz ürünü ( benzin, motorin türleri ve biodizel) ...'ten satın alarak nihai tüketiciye satacağı, bu satış taahhütlerini ihlal ettiği takdirde satın almadığı beher m3 beyaz ürün için 60 USD (Altmış Amerikan Doları), tutarında cezai şartı ...'e nakten ve defaten ödeyeceği hükmü yer almaktadır.

Yine Bayilik Sözleşmesinin Garantörlük başlıklı 49. Maddesinde ise, davalı ...'nın BAYİ'nin işbu sözleşme ve ekleri dolayısıyla ...”e olan tüm taahhütlerini yerine getireceğini Borçlar Kanunu ilgili maddesi gereği “Üçüncü Şahsın Fiilini Taahhüt” anlamında olmak üzere “GARANTÖR” sıfatıyla GARANTİ ettiği anlaşılmaktadır.

TBK'nın 128. Maddesi; "Üçüncü bir kişinin fiilini başkasına karşı üstlenen, bu fiilin gerçekleşmemesinden doğan zararı gidermekle yükümlüdür.

Belirli bir süre için yapılan üstlenmede, sürenin bitimine kadar üstlenene edimini ifa etmesi için yazılı olarak başvurulmaması hâlinde, üstlenenin sorumluluğunun sona ereceği kararlaştırılabilir." hükmünü içermektedir.

Mahkememizce Mali Müşavir bilirkişiden alınan kök ve ek rapor kapsamına göre: Davalı tarafın, Bayilik Protokülünün 3.1.5 Satış Yükümlülükleri maddesine aykırı davranarak 08.06.2018 tarihinden itibaren akaryakıt alımı yapmadığından sözleşmenin feshine sebep olduğu,

Bayilik Protokülünün 4 maddesinde belirlenmiş 50.000 USD Cezai Şartı, Bayilik Protokülünün 3.1.5 Satış Yükümlülükleri maddesine aykırılıktan 1.620 USD Cezai Şartı talep edebileceği, Bayilik Protokülünün 4. maddesinde belirlenmiş 50.000 USD Cezai Şartın sözleşmenin feshi tarihi 08.10.2018 tarihinden itibaren,

Bayilik Protokülünün 3.1.5 Satış Yükümlülükleri maddesine aykırılıktan 1.620 USD Cezai Şartın ise ihtarnamenin tebliğ tarihi 18.10.2018 (davacının faiz başlangıç talebi 26.10.2018) tarihinden itibaren 3095 sayılı yasanın 4/a maddesi gereğince Devlet Bankalarının USD ile açmış olduğu bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranından faiz talep edebileceği, ancak davacı şiketin cezai şart talebinin, davalı şirketin ekonomik yönden mahfını gerçekleştireceği, diğer bir değişle 2019 yılında gayri faal olan / hiçbir geliri olmayan davalı şirketin cezai şartı karşılaması mümkün olmadığı,

davacının cezai talebi şirketin iflasına neden olacağı mütalaa edilmiştir.

... Asliye Ticaret Mahkemesi vasıtası ile keşif yolu ile bilirkişi...'den alınan 16/10/2022 tarihli raporda ise davaya konu akaryakıt istasyonunun atıl vaziyette olduğu, ariyete konu raf niteliğindeki malzeme ve ekipmanların bedelinin ve market tadilatı bedelinin 2018 yılındaki rayiç bedeli için dosyaya sunulan 30.01.2018 tarihli faturadaki, KDV dahil 38.940,00TL bedelin kadri maruf olacağı ve bu nedenle Ariyete konu raf niteliğindeki malzeme ve ekipmanların bedelinin 38.940,00TL olabileceği mütalaa edilmiş, davacı yan ariyete konu tutar talebini ıslah etmek için süre istediği halde yasal süre içinde ıslah dilekçesi sunmamıştır.

Mahkememizce yapılan yargılama, toplanan taraf delilleri, hükme elverişli bulunan bilirkişi kök ve ek raporları ile tüm yargılama dosyası kapsamına göre, yukarıda değinilen sözleşme hükümleri, hukuksal durum ve somut olayın birlikte değerlendirilmesi sonucunda; taraflar arasında bayilik sözleşmesi bulunduğu,

davalı şirktin alım taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle sözleşmenin davacı tarafından haklı nedenle feshediliği, davacı yanın Bayilik Protokülünün 4. Maddesi kapsamında talep edilen 50.000,00 USD Cezai Şart tutarını ve Bayilik Protokülünün 3.1.5 maddesi kapsamında talep edilen 1.620,00 USD Cezai Şart tutarını talep edebileceği, ancak bu tutarın davalı şirketin ekonomik olarak mahvına neden olacağı anlaşılmakla takdiren %50 oranında tenkis edilmesinin hakkaniyete uygun olacağı, davalı ...'nın diğer davalının sözleşmeden doğacak borçlarını herhangi bir süre sınırı olmaksızın üstlenmesi (garantör) nedeniyle sözleşmenin devamı boyunca,

sözleşmeden doğacak borçlardan diğer davalı ile birlikte müteselsilen sorumlu olduğu anlaşıldığından Cezai şarta ilişkin davanın kısmen kabulü ile Bayilik Protokülünün 4. Maddesi kapsamında talep edilen cezai şartın % 50 tenkisi sonucu 25.000,00 USD Cezai Şartın sözleşmenin feshi tarihi 08.10.2018 tarihinden.

Bayilik Protokülünün 3.1.5 maddesi kapsamında talep edilen 1.620,00 USD Cezai Şartın ise ihtarnamenin tebliğ tarihi olan 26.10.2018 tarihinden itibaren 3095 sayılı yasanın 4/a maddesi gereğince faiz işitilmek suretiyle davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine, Ariyete ilişkin davanın kabulüne, 1.000,00TL bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

Başkan ... · e-imzalıdır · Üye ... · e-imzalıdır · Üye ... · e-imzalıdır · Katip ... · e-imzalıdır