İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/600 K.2025/824

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde ve duruşmalarda özetle.

Taraflar arasında 28.01.2014 tarihli, 5 yıllık bir Otogaz Bayilik Sözleşmesi imzalandığını, sözleşmeye göre ...'ın, davalıya LPG ikmal edeceğini, davalının da sözleşme şartlarına göre aldığı bu ürünleri mezkür istasyonunda son tüketicilere satacağını, Bayilik Sözleşmesi ile aynı gün ve onun ayrılmaz bir parçası olarak imzalanan ekli Ürün Alım Taahhütnamesine göre davalının yılda en az 150 ton, 5 yıllık Bayilik Sözleşmesi süresince de toplam 750 ton LPG almayı, eksik aldığı ton başı 85 USD (karşılığı TL) cezai şart ödemeyi kabul ve taahhüt ettiğini, Ürün Alım Taahhütnamesinin (c) bendinde yazdığı üzere "Söz konusu kar mahrumiyeti miktarının,

... tarafından her bir anlaşma döneminin hitamında veya bizzat belirleyeceği dönemlerde anlaşmanın ifasıyla birlikte talep edilebileceğini" ve (g) bendinde yazdığı üzere "...'ın anılan kar mahrumiyeti tutarını mutabakat dahilinde sözleşme süresi sonunda toplam olarak talep etmesine muvafakat ettiğini..." açıkça kabul ettiğini, diğer bir anlatımla ...'ın, eksik ürüne dayalı cezai şart alacağını dilerse her bir sözleşme yılı sonunda, dilerse de sözleşmenin hitamında toplu olarak talep etmek konusunda seçimlik hakka sahip olduğunu, davalının,

davacıdan bayilik ve indirimler/mali destekler almak adına altında imzası olan Ürün Alım Taahhütnamesine aykırı olarak 710,17 ton eksik ürün aldığını, ton başına cezai şart tutarı olan 85 USD ile çarpıldığında davalının toplam cezai şart borcunun 60.364 USD olduğunu, oluşan bu alacağa karşılık olarak ...'ın davalıya 28.06.2017 tarihinde (cezai şartı kısmen karşılayacak tutarda) 34.865,15 USD'lik cezai şart faturası kestiğini, davalının ayrıca müvekkilinden aldığı mal ve hizmet bedellerinin 9.254,54 TL'lik kısmını ödemediğini, bu borcun davalının müvekkili nezdindeki cari hesap kaydında mevcut olduğunu, bu nedenlerle,

fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 20.000,00 TL cezai şart ve cari hesap alacağının sözleşmesel faiz/ticari temerrüt faiziyle beraber davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesine karar verilmesini, davalıdan tahsiline ve tüm yargılama giderleri ile ücreti vekaletin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde ve duruşmalarda özetle.

Taraflar arasındaki bayilik sözleşmesinin, sürenin sona ermesi ile kendiliğinden son bulduğunu, davacı tarafın, alacaklı olmalarına rağmen 4 yıl müvekkili şirkete yakıt satışı yapmadığını, Bayilik devam ederken davacı tarafın, müvekkil şirkete ait teminat mektubunu nakde çevirme tarihi itibari ile müvekkili şirketin, davacıdan 245,936,62 TL alacaklı olduğunu, müvekkili şirketin bu alacağa binaen davacıdan yakıt talep ettiğini ve sipariş mektubu gönderdiğini, ancak davacı şirketin yakıt alım taleplerini karşılamadığını, müvekkil şirketin yakıt alımı yapamadığı için taahhüt etmiş olduğu yakıtı satamadığını,

davacının kendi kusurlu ve sözleşmeye aykırı eylemi sebebiyle hak elde etmek istediğini, taahhüt edilen yakıtın satılamamasına sebep olan bizzat davacı olduğunu, 5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanununa göre 6 aydan fazla istasyonda yakıt satılmaması,

Bayilik lisansının feshine sebep olduğu için o dönem Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun, müvekkili şirketin bayilik lisansını 24.04.2019 tarihinde iptal ettiğini, davacının kendi kusurlu eylemine dayanarak hukuka aykırı iş bu davayı açtığını, müvekkili şirket alacaklı görülmesine rağmen davacı şirketin, müvekkili şirkete yakıt vermediğini, sonraki yıllarda yakıt alımına dayanmayan soyut cezai şart faturası vb. faturalar keşide ederek müvekkil şirkete gönderdiğini, müvekkil şirketin bu faturaların hepsini iade ettiğini, davacı şirketin, bayilik sözleşmesinin devam ettiği yıllarda hiçbir ihtar ve ihtirazı kayıt ileri sürmediğini,

bir an için müvekkilinin cezai şart hükümlerinden sorumlu tutulduğu düşünülse dahi söz konusu bedelin ticari işletmenin mahvına sebebiyet vermesi açısından cezai şartın geçerliliğinin bulunmadığını, müvekkilinin köy istasyonu işletmiş küçük bir işletme olduğunu, bu sebeplerle davanın reddine karar verilmesini, yargılama giderleri ve ücreti vekaletin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.

Mahkememizin ...esas ...karar sayılı dosyasının incelenmesinde istinaf mahkemesince " konusuz kalan davanın esası hakkında bir karar verilmesine yer olmadığına "dair karar verildiği, dosyanın Yargıtay incelemesinden de geçerek 12/09/2022 tarihinde kesinleştiği görülmüştür. Mahkememizce tarafların bildirdiği deliller toplanmış, bilirkişi raporları dosyamız arasına alınmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, takibe yapılan itirazın iptali istemine ilişkindir.

Somut olayda taraflar arasındaki uyuşmazlık, taraflar arasında imza edilen 28/01/2014 tarihli otogaz bayilik sözleşmesi kapsamında taraflarca üzerilerine düşen yükümlülüklerin gereği gibi yerine getirilip getirilmediği, davacının bakiye, cari hesap borcunun tahsili ve eksik ürün alımı nedeniyle sözleşmenin ihlalinden kaynaklı davalıdan cezai şart talep şartlarının oluşup oluşmadığı, öyle ise miktarı cezai şart alacağı bulunmakta ise cezai şart isteminin davalının ekonomik yönden mahvına sebebiyet verip vermeyeceği tenkisi gerekiyorsa tenkis miktarında olduğu hususunda toplanmaktadır.

Mahkememizin 27/01/2023 tarihli ara kararı gereğince dosyamız rapor hazırlanmak üzere ... Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesine talimat yazılarak, Mali Müşavir bilirkişiye tevdi edilmiş, bilirkişi tarafından ibraz edilen 12/07/2023 tarihli raporda özetle;

"İlgili dönem yevmiye ve defteri kebir kayıtlarının usulüne uygun olarak bilgisayar ortamında tutulduğu, üzerinde herhangi bir silinti kazıntı ve karalamanın olmadığı,Yevmiye Defterleri -Defteri Kebir- Envanter defterlerinin açılış onayının olduğu, Yevmiye defterinin kapanış tasdikinin 2014-2022 yılları arasında yaptırdığı tespit edilmiştir. , 2014-2022 yılı ticari defterlerinin sahibi lehine delil niteliği taşıdığı tespit edilmiştir.

Davalı ... Şirketi'nin defterlerinde, davacı ...Ş adına açılmış, (320.A001 ... A.Ş ve... A.Ş) 2 adet cari hesap kaydı tespit edilmiştir.

Davalı ... defter kayıtlarında 2016 Yılı Sonunda Teminat Mektubunun Nakde Çevrilmesi Sonucu 245.264,02 TL ... A.Ş'den ALACAKLI KONUMA GEÇMİŞTİR,

... A.Ş 245.264,02 TL ... Ltd Şti'ye borçlanmıştır.

Davalı ... 2016 Yılı Sonunda Teminat Mektubunun Nakde Çevrilmesi Sonucu 383.237,13 TL ... A.Ş'DEN alacaklı konuma geçmiştir.

... A.Ş'DEN $ 383.237,13 TL ... Ltd Şti'ye borçlanmıştır

Alacak tutarları ... şti 2017 yılı mizanında 159 verilen sipariş avansları ... Ve ... hesaplarında takip edildiği tespit edilmiştir... "sonuç ve kanaatine varılmaktadır.

Mahkememizin 17/10/2023 tarihli ara kararı gereğince dosyamız talimatla ek rapor hazırlanmak üzere Mali Müşavir bilirkişiye tevdi edilmiş, bilirkişi tarafından ibraz edilen 22/01/2024 tarihli ek raporda özetle;

"Faturalı ve sevk irsaliyesi ile davalı tarafından 1 yıl süreyle (2014 haziran -2015 haziran) davacıdan alınan toplam gaz miktarı 32.055 Kilogramdır. Davalı Şirket Müdürü Sertaç Erduman ibraz ettiği 2014-2022, fatura ve sevk irsaliyelerinden 1 yılda alımı gerçekleştirilen ürün miktarı 32 ton ve 55 kg olarak tespit edilmiştir. 2015 hazirandan sonra herhangi bir alım gerçekleşmemiştir.

2014 Haziran ayından 2015 yılı haziran ayına kadar 150 ton-35,055 TON -:117,95 ton ürün eksik alınmış/ veya verilmemiştir.

117,95 ton X 85 USD - toplamda 10.025,75 USD kar mahrumiyeti cezai şartı olduğu tespit edilmiştir.

5 yıllık periyotta davalı 750 TON LPG almayı taahhüt etmiştir. 2014 haziran ve 2015 haziran ayı toplamında davalının sunduğu belgeler kapsamında alınan 32,06 ton ürün (LPG) düşüldüğünde 5 yıllık bayilik sözleşmesi kapsamında, toplamda 717,95 ton ürün alımının gerçekleştirmediği /veya verilmediği tespit edilmiştir.

Davalı ... defter kayıtlarında Teminat Mektubunun Nakde Çevrilmesi Sonucu 245.264,02 TL ... A.Ş'den alacaklı konuma geçtiği;

Davalı ... Ltd Şti'nin ticari defter kayıtlarında ... A.Ş alacaklı olduğundan davacı tarafından ileri sürülen olan (9.254,54 TL ) cari hesap alacağı ait tutar tespit edilememiştir..." sonuç ve kanaatine varılmaktadır.

Mahkememizin 03/12/2024 tarihli ara kararı gereğince dosyamız rapor hazırlanmak üzere mali müşavir, ekonomi finas alanında uzman bilirkişi, sektör bilirkişisine tevdi edilmiş, bilirkişi heyeti tarafından ibraz edilen 10/04/2025 tarihli raporda özetle;

"A- Defterlerin Usulüne Uygun Tutulup Tutulmadığı Yönünden; Davacı şirketin 2014 ve 2022 yıllarına ilişkin ticari defterlerinin açılış ve kapanış tasdiklerinin zamanında yapıldığı, TTK ve VUK hükümlerine göre usulüne uygun tutulduğu,

B- Davacı Alacağı Yönünden: Tarafımdan yapılan incelemede davacı şirketin kendi defterlerinde 05.09.2022 dava tarihi itibari ile 126.649,19 TL alacaklı gözüktüğü, bu tutarın 4.621,16 TL'nin cari hesaptan, 122.028,03 TL'lik kısmı ise davacının 28.06.2017 tarihinde (cezai şartı kısmen karşılayacak tutarda 34.865,15 USD karşıladığı) cezai şart faturasından kaynaklandığı,

ANCAK Sayın Mahkemenin talimatına binaen davalı şirketin defter ve belgelerine ilişkin olarak alınan bilirkişi raporunda “.. Davalı ... defter kayıtlarında Teminat Mektubunun Nakde Çevrilmesi Sonucu 245.264,02 TL ... A.Ş'den alacaklı konuma geçtiği.” şeklinde rapor düzenlendiği, ancak davalı şirket kayıtlarında gerek davacı ..., gerekse ... hesaplarının birlikte kayıt altına alındığı, ANCAK farklı olan kayıtlara rağmen davalının alım miktarına ilişkin davalı kayıtlarında da 717,95 TON eksik alım yapıldığının tespit ediği, bu durumda davacının cezai şart alacağını talep edebileceği,

C- Faiz Yönünden Sayın Mahkeme'nin kısmen ya da tamamen Davacı lehine hüküm kurması halinde; tarafların tacir olması, işin ticari iş olması, temerrüt faiz oranının önceden kararlaştırılmış olması münasebetiyle, davacının dava tarihi itibari ile 126.649,19 TL'lik 98,21 TL talep edebileceği değerlendirildiği,

D- Cezai şart miktarlarının davalının ekonomik mahvına yol açmamasına ilişkin iddianın ispata muhtaç olduğu,..." sonuç ve kanaatine varılmaktadır.

Mahkememizin 29/04/2025 tarihli ara kararı gereğince dosyamız ek rapor hazırlanmak üzere mali müşavir, ekonomi finas alanında uzman bilirkişi, sektör bilirkişisine tevdi edilmiş, bilirkişi heyeti tarafından ibraz edilen 28/08/2025 tarihli heyet ek raporunda özetle; "

A- Defterlerin Usulüne Uygun Tutulup Tutulmadığı Yönünden; Davacı şirketin 2014 ve 2022 yıllarına ilişkin ticari defterlerinin açılış ve kapanış tasdiklerinin zamanında yapıldığı, TTK ve VUK hükümlerine göre usulüne uygun tutulduğu,

B- Davacı Alacağı Yönünden: Tarafımdan yapılan incelemede davacı şirketin kendi defterlerinde 05.09.2022 dava tarihi itibari ile 126.649,19 TL alacaklı gözüktüğü 4.621,16 TL'nin cari hesaptan, 122.028,03 TL'lik kısmı ise davacının 28.06.2017 tarihinde (cezai şartı kısmen karşılayacak tutarda 34.865,15 USD karşıladığı) cezai şart faturasından kaynaklandığı,

ANCAK Sayın Mahkemenin talimatına binaen davalı şirketin defter ve belgelerine ilişkin olarak alınan bilirkişi raporunda “.. Davalı ... defter kayıtlarında Teminat Mektubunun Nakde Çevrilmesi Sonucu 245.264,02 TL ... A.Ş'den alacaklı konuma geçtiği.” şeklinde rapor düzenlendiği, ancak davalı şirket kayıtlarında gerek davacı ..., gerekse ... hesaplarının birlikte kayıt altına alındığı, ANCAK farklı olan kayıtlara rağmen davalının alım miktarına ilişkin davalı kayıtlarında da 717,95 TON eksik alım yapıldığının tespit ediği, bu durumda davacının cezai şart alacağını talep edebileceği,

C- Faiz Yönünden Sayın Mahkeme'nin kısmen ya da tamamen Davacı lehine hüküm kurması halinde; tarafların tacir olması, işin ticari iş olması, temerrüt faiz oranının önceden kararlaştırılmış olması münasebetiyle, davacının dava tarihi itibari ile 126.649,19 TL'lik alacağı için 9.498,21 TL faiz talep edebileceği değerlendirildiği,

D- Cezai şart miktarlarının davalının ekonomik mahvına yol açmamasına ilişkin iddianın ispata muhtaç olduğu,.." şeklinde tespit ve değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Eldeki davada davacının iddia ve talebi, taraflar arasındaki sözleşmeden kaynaklanan bakiye cari hesap alacağının ve yine sözleşme uyarınca eksik ürün alımından kaynaklanan cezai şart tazminatının ödenmesi istemlerine ilişkindir.

Taraflar arasındaki sözleşmenin öngörülen sürenin sona ermesiyle son bulduğu hususunda bir tartışma bulunmamaktadır. Davalının iddiası, teminat mektubunun haksız olarak nakde çevrilmiş olduğu, teminat mektubuna karşılık mal talebinde bulunulduğu, ancak mal satışının yapılmamış olması nedeniyle ürün alım taahhüdünün gerçekleştirilmediği yönündedir. Ancak davalı tarafından bu yönde somut bir delil sunulmamıştır. Tam aksine sektörel yönden yapılan incelemeye göre, “... A.Ş. ile ilgili bir limit ya da alçak verisi tespit edilmemiş olup, davaya konu olan otogaz ürünü ile ilgili herhangi bir alacak, limit veya yakıt alım talebine rastlanmamıştır” tespit edilmiş olup davalı tarafın savunması ispata muhtaç kalmıştır.

Bu doğrultuda eldeki davada bilirkişi raporları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; alınan raporların dosya kapsamına uygun, denetime elverişli şekilde düzenlendiği, Mahkememizce itibar edilebilir bulunduğu, yapılan tespitlere göre davalı tarafça sözleşmede belirtilen miktarın altında alım yaptığı, davacı şirketin kendi defterlerinde 05.09.2022 dava tarihi itibari ile 126.649,19 TL alacaklı gözüktüğü, bu tutarın 4.621,16 TL'nin cari hesaptan, 122.028,03 TL'lik kısmı ise davacının 28.06.2017 tarihinde (cezai şartı kısmen karşılayacak tutarda 34.865,15 USD karşıladığı) cezai şart faturasından kaynaklandığı,

bu bakımdan davacının cari hesap ve cezai şart taleplerinin yerinde olduğu, talep edilen cezai şart miktarı dikkate alındığında, cezai şart miktarlarının davalının ekonomik mahvına yol açmayacağı anlaşıldığından hükme esas alınan bilirkişi raporu ve davacının 26/09/2022 tarihli talep açıklama dilekçesi ile dava dilekçesi doğrultusunda davanın kısmen kabulü ile 4.621,16 TL cari hesap alacağı ve 10.745,46 TL cezai şart miktarının dava tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilerek aşağıdaki hüküm tesis edilmiştir.

Katip ... · ¸e-imzalıdır Hakim ... · ¸e-imzalıdır