İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/723 K.2025/64

Mahkememizde görülmekte olan davanın yapılan açık yargılamasının sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TALEP

Davacı vekili mahkememize verdiği dava dilekçesinde özetle. Müvekkilinin keşidecisi olduğu ... Bankası, ... ... Şubesine ait 27/12/2011 keşide tarihli, ... çek nolu, 16.180,00 TL'lik çek karşılıksız işlemi gördüğünü, karşılıksız işlemi gördükten sonra, yukarıda bilgileri yazılı çek aslı, müvekkil tarafından hamilden ödeme karşılığı teslim alınmakla davalı bankanın ...

Şubesi'ne 07.02.2012 tarihinde elden teslim edildiğini, 9 yıla yakın bir zamandır davalı bankaya teslim edilen çek aslı hakkında tarafımızca hem sözlü hem yazılı olarak defalarca başvuru yapılmasına rağmen müvekkilinin ... Bankası dahil olmak üzere sicil kayıtlarından bu çek düşümü yapılmamış ve kayıtlar silinmediğini, ...

Bankası Genel Müdürlüğü'ne gönderilen ihtarnamede durum açıklıkla anlatılmış ve teslim alma yazısı sunulmuş olmasına rağmen 05/05/2020 tarihli cevap yazısında ''27 Aralık 2011 Keşide tarihli, ... numaralı ve 16.180,00 TL'lik çek aslının bankada bulunmadığı tespit edildiği'' söylendiğini, bankanın söz konusu çeki teslim aldığını inkarı nedeniyle muarazanın men'ine, bu mümkün değilse çekin hak sahibi olduğumuz değerlendirilerek çekin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili mahkememize verdiği cevap dilekçesinde özetle.

Davacı taraf dava dilekçesinde aynı talep ile daha önce müvekkili Banka'ya başvurduğunu ancak çek aslının banka nezdinde bulunmadığı şeklinde cevap verildiğini beyan ettiğini, banka kayıtları ile de ispat edildiği üzere çek aslı müvekkili Banka nezdinde bulunmadığını, dava tarihinden önce yazılı olarak davacıya bildirilmiş olmakla, taraflar arasında bir muarazaa bulunmamakla, davacının işbu davayı açmakta hukuki menfaati bulunmadığını, davacının senet iptal davası açma hakkı bulunmadığı gibi, aksinin kabulü halinde de müvekkili banka'ya husumet yöneltilmesi mümkün olmadığını, davacı dava konusu çekin keşidecesi olmakla,

keşidecinin senet iptal davası açma hakkı bulunmadığını, Yargıtay yerleşik içtihatları ile sabit olduğu üzere keşidecinin senet iptal davası açabilmesi TTK hükümleri karşısında mümkün olmadığını, öncelikle husumet itirazımız nedeniyle davanın müvekkilim Banka yönünden husumet yokluğundan reddine, haksız ve hukuka aykırı davanın esasa ilişkin açıklamalarımız kapsamında reddine, yargılama giderleri ile ücreti vekaletin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, karşılıksız çıkan ancak hamile sonradan ödenerek teslim alınan çek aslının bankaya iade edildiği ileri sürülerek bankalar nezdindeki karşılıksız kaydının silinerek muarazanın giderilmesi, olmadığı takdirde çekin iptali istemine ilişkindir. Mahkememizin 18/05/2022 tarih ve 2020/712 Esas - 2022/345 Karar sayılı ilamı ile; davanın reddine karar verilmiştir.

Mahkememizin bu kararının davacı vekili tarafından istinaf edilmesi neticesinde, istinaf incelemesini yapan İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 13/10/2022 tarih ve 2022/1654 Esas, 2022/1424 Karar sayılı ilamı ile; "...Davacı, keşidecisi olduğu çekin karşılıksız işlemi gördükten sonra bedelinin hamile ödenerek çekin alındığını ve çek aslının davalıya bankaya teslim edildiğini belirterek tüm banka sistemlerindeki karşılıksız kaydının düzeltilmesini ve silinmesini talep etmektedir.

Davacı çek aslının davalı bankaya teslim edildiği iddiası ile ilgili olarak çekin arkalı ve önlü görüntüsünün bulunduğu ... Bankası ... Şubesi kaşesi ve imza içeren belgeye dayanmaktadır. Davaya konu çek sureti incelendiğinde, çekin davalı bankaya ... Faktoring çalışanı tarafından ibraz edildiği ve karşılıksız işlemi gördüğü, çekin yasal sorumluluk tutarının ... Faktoring'e ödendiği, çek aslının Faktoring çalışanı ...'a iade edildiği anlaşılmaktadır.

Davacı, çek suretinde bulunan ... Bankası ... Şubesi yazılı kaşe ve üzerindeki imzanın çekin davalı bankada olduğunu gösterdiğini ileri sürmekte ise de bahsi geçen çek aslının davalı bankaya iade edildiğine ilişkin açık bir kayıt yer almamaktadır. Ancak, davacı çek bedelini hamil ... Faktoring'e ödediğini iddia etmektedir. Çek 27/12/2011 tarihli olarak keşide edilmiş olup, karşılıksız çıkan çekle ilgili bankaca yasal sorumluluğun yerine getirildiği de anlaşılmaktadır.

Bu durumda davacının iddia ettiği gibi çek bedelinin ...'e ödenerek çekin aslının davacıya iade edilip edilmediğinin faktoring şirketinden sorulması, davacının bahsi geçen çek nedeniyle yasal sorumluluk tutarından dolayı bankaya borcunun bulunup bulunmadığının araştırılması; aradan geçen süre de dikkate alınarak bankacılık mevzuatı gereğince banka kayıtlarından bahsi geçen çek ile ilgili karşılıksız kaydının düzeltilmesi veya silinmesi koşullarının mevcut olup olmadığının hususlarının bilirkişi incelemesi yapılarak değerlendirilmesi ve sonucuna göre karar verilmesi gerekmektedir.

Mahkemece bu hususlar araştırılmadan karar verilmesi doğru görülmemiştir.Açıklanan nedenlerle; davacı vekilinin istinaf sebebi yerinde görülmekle başvurusunun kabulü ile hükmün kaldırılarak, davanın yeniden görülmek üzere dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine..." gerekçesi ile Mahkememiz kararı kaldırılmıştır.

Kaldırma kararı doğrultusunda yargılamaya devam edilmiş ve dosya bilirkişiye tevdi edilmiştir.

Bankacı Bilirkişi tarafından düzenlenen 23/06/2023 tarihli bilirkişi raporuna göre. BAM kararında “.Ancak, davacı çek bedelini hamil ... Faktoring'e ödediğini iddia etmektedir Çek 27/12/2011 tarihli olarak keşide edilmiş olup, karşılıksız çıkan çekle ilgili bankaca yasal sorumluluğun yerine getirildiği de anlaşılmaktadır.

Bu durumda davacının iddia ettiği gibi çek bedelinin ...’e ödenerek çekin aslının davacıya iade edilip edilmediğinin faktoring şirketinden sorulması, davacının bahsi geçen çek nedeniyle yasal sorumluluk tutarından dolayı bankaya borcunun bulunup bulunmadığının araştırılması;” denildiğini, ... Banka tarafından mahkemeye hitaben verilen 04.04.2023 tarihli cevabi yazıda,” İlgi : 22.03.2023 tarih ve... Esas sayılı yazınız ilgide kayıtlı yazınız konusu ...

Bankası ... çek sen no lu 27 12.2011 vade ve 16.180 TL tutarlı çek Bankamız ... şube müşterisi ... Vergi kimlik numaralı ... Hizmetleri Anonim Şirketi firması tarafından Bankamız takası aracılığı ile tahsil edilmesi için verilmiştir, 27.12.2011 tarihinde takas üzerinden işlem gören çek karşılıksız olması nedeniyle çekin arkasına karşılıksızdır şerhi işlenerek müşterimize iade edilmiştir. ...

Bankası ... çek seri no.lu 27 12.2011 vade ve 16.180 TL tutarlı çekin ibraz anı ön/arka görüntüleri ekte tarafınıza gönderilmiştir.

Bilgilerinize arz ederiz. takdirin mahkemeye ait olduğunu, bunun üzerine 03.02.20212 tarihinde davalı banka tarafından ...’a 655.00 TL banka sorumluluk bedeli ödendiğini, iş bu yasal sorumluk bedelinin davacı tarafından ödenerek bankaya borcunun kalmadığının banka tarafından bildirildiğini, BAM kararında,”… aradan geçen süre de dikkate alınarak bankacılık mevzuatı gereğince banka kayıtlarından bahsi geçen çek ile ilgili karşılıksız kaydının düzeltilmesi veya silinmesi koşullarının mevcut olup olmadığının hususlarının bilirkişi incelemesi yapılarak değerlendirilmesi ve sonucuna göre karar verilmesi gerekmektedir…..”,

ancak dosya içeriğinde bulunan çekle ilgili bilgilerin yer aldığı fotokopi de “ 16.180.00 TL ödeme yapıldı.... yaptı “açıklaması karşısında ödemenin kime ve ne zamn yapıldığına ilişkin herhangi bir belge sunulmadığının görüldüğünü, bu tespitler karşısında davacının davalı bankaya çekin teslim edildiğini tevsik edecek teslim veya herhangi bir belgeye ratlanılmadığını, 5941 sayılı Kanun’da yer alan işbu düzenlemelerin şu şekilde olduğunu.

MADDE 3- (5) “Muhatap Bankanın üçüncü fıkraya göre ödemekle yükümlü olduğu tutar dahil, kısmî ödemenin hamil tarafından kabul edilmemesi hâlinde, ikinci fıkra hükmüne göre karşılıksızdır işlemi yapılır; ibraz tarihi ile ödememe nedeni çekin üzerine yazılır ve çek, üzerine imzası alınarak hamiline geri verilir; ön ve arka yüzünün fotokopisi banka tarafından saklanır.

Çek hesabında hiç karşılığın bulunmaması ve hamilin sadece muhatap bankanın üçüncü fıkraya göre ödemekle yükümlü olduğu tutarın ödenmesini talep etmesi hâlinde de bu fıkra hükmüne göre işlem yapılır.” şeklinde açıkça çek karşılıksız işlemi öngörülmüş olmakla davalı banka tarafından da bu düzenlemelere uygun şeklilde işlem yapıldığını, davalı banka tarafından çek aslı, çek hamiline iade edildiği ve çek hamili de bu durumu çekin ön ve arka yüzüne derç ettiğini, dolayısıyla bahsi geçen çek ile ilgili karşılıksız kaydının düzeltilmesi veya silinmesi koşullarının mevcut olmadığını belirtmiştir.

Bankacı Bilirkişi tarafından düzenlenen 13/04/2024 tarihli bilirkişi ek raporuna göre. BAM kararında “…..Ancak, davacı çek bedelini hamil ... Faktoring'e ödediğini iddia etmektedir Çek 27/12/2011 tarihli olarak keşide edilmiş olup, karşılıksız çıkan çekle ilgili bankaca yasal sorumluluğun yerine getirildiği de anlaşılmaktadır.

Bu durumda davacının iddia ettiği gibi çek bedelinin ...’e ödenerek çekin aslının davacıya iade edilip edilmediğinin faktoring şirketinden sorulması, davacının bahsi geçen çek nedeniyle yasal sorumluluk tutarından dolayı bankaya borcunun bulunup bulunmadığının araştırılması;” denildiğini, ... Banka tarafından mahkemeye hitaben verilen 04.04.2023 tarihli cevabi yazıda,” İlgi : 22.03.2023 tarih ve... Esas sayılı yazınız İlgide kayıtlı yazınız konusu ...

Bankası ... çek sen no lu 27 12.2011 vade ve 16.180 TL tutarlı çek Bankamız ... şube müşterisi ... Vergi kimlik numaralı ... Hizmetleri Anonim Şirketi firması tarafından Bankamız takası aracılığı ile tahsil edilmesi için verilmiştir, 27.12.2011 tarihinde takas üzerinden işlem gören çek karşılıksız olması nedeniyle çekin arkasına karşılıksızdır şerhi işlenerek müşterimize iade edilmiştir. ...

Bankası ... çek seri no.lu 27 12.2011 vade ve 16.180 TL tutarlı çekin ibraz anı ön/arka görüntüleri ekte tarafınıza gönderilmiştir. Takdirin mahkemeye ait olduğunu, Bunun üzerine 03.02.20212 tarihinde davalı banka tarafından ...’a 655.00 TL banka sorumluluk bedeli ödendiğini, iş bu yasal sorumluk bedeli davacı tarafından ödenerek bankaya borcunun kalmadığının banka tarafından bildirildiğini,

BAM kararında,”… aradan geçen süre de dikkate alınarak bankacılık mevzuatı gereğince banka kayıtlarından bahsi geçen çek ile ilgili karşılıksız kaydının düzeltilmesi veya silinmesi koşullarının mevcut olup olmadığının hususlarının bilirkişi incelemesi yapılarak değerlendirilmesi ve sonucuna göre karar verilmesi gerekmektedir…..” ancak dosya içeriğinde bulunan çekle ilgili bilgilerin yer aldığı fotokopi de “ 16.180.00 TL ödeme yapıldı.... yaptı “açıklaması karşısında ödemenin kime ve ne zamn yapıldığına ilişkin herhangi bir belge sunulmadığının görüldüğünü,

bu tespitler karşısında davacının davalı bankaya çekin teslim edildiğini tevsik edecek teslim veya herhangi bir belgeye ratlanılmadığını, 5941 sayılı Kanun’da yer alan işbu düzenlemeler şu şekildedir.

MADDE 3- (5) “Muhatap Bankanın üçüncü fıkraya göre ödemekle yükümlü olduğu tutar dahil, kısmî ödemenin hamil tarafından kabul edilmemesi hâlinde, ikinci fıkra hükmüne göre karşılıksızdır işlemi yapılır; ibraz tarihi ile ödememe nedeni çekin üzerine yazılır ve çek, üzerine imzası alınarak hamiline geri verilir; ön ve arka yüzünün fotokopisi banka tarafından saklanır.

Çek hesabında hiç karşılığın bulunmaması ve hamilin sadece muhatap bankanın üçüncü fıkraya göre ödemekle yükümlü olduğu tutarın ödenmesini talep etmesi hâlinde de bu fıkra hükmüne göre işlem yapılır.” şeklinde açıkça çek karşılıksız işlemi öngörülmüş olmakla davalı banka tarafından da bu düzenlemelere uygun şeklilde işlem yapıldığını, davalı banka tarafından çek aslı, çek hamiline iade edildiği ve çek hamili de bu durumu çekin ön ve arka yüzüne derç ettiğini, dolayısıyla bahsi geçen çek ile ilgili karşılıksız kaydının düzeltilmesi veya silinmesi koşullarının mevcut olmadığını belirtmiştir.

Bankacı Bilirkişi tarafından düzenlenen 22/07/2024 tarihli bilirkişi raporuna göre; mevcut delil durumuna davacının düzeltme hakkını kullanabilmesi ön koşullarının oluşmamış olduğu kanısıyla, TCMB ve/veya TBB sicil kaydından silinme/düşülme talebinin mahkemenin takdirinde olduğunu belirtmiştir. Bankacı Bilirkişi tarafından düzenlenen 19/11/2024 tarihli bilirkişi ek raporuna göre; dava konusu olayın genel zamanaşımı bakımından ele alınması halinde, 10 yıllık sürenin dolmuş bulunduğunun kabulü halinde, karşılıksız çek kaydının sistemden silinmesi ve/veya kaydın düşürülmesi şartlarının teşekkül etmiş olduğunu belirtmiştir.

Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, davacının çekin karşılıksız kaydının silinmesi suretiyle muarazanın giderilmesini, olmadığı takdirde çekin iptaline karar verilmesini talep ettiği, mahkememizce İstinaf ilamı doğrultusunda çek bedelinin ...'e ödenerek çekin aslının davacıya iade edilip edilmediğinin faktoring şirketinden ve ...

Banktan sorulduğu, gelen müzekkere cevabında davaya konu çekin karşılıksız işlemi sonrası müşteriye iade edildiğinin bildirildiği, davacının bahsi geçen çek nedeniyle yasal sorumluluk tutarından dolayı bankaya borcunun bulunup bulunmadığının ...

Bankasından sorulduğu, 21/03/2023 tarihli müzekkere cevabı ile davacının çekin yasal sorumluluk tutarı bakımından davalı bankaya borcunun bulunmadığının bildirildiği, Çek Kanununun 3/5.maddesine göre çekin karşılıksız çıkması halinde muhatap bankanın sorumluluğunun yasal sorumluluk tutarı ile sınırlı olduğu, davalı bankanın hamile 655,00 TL yasal sorumluluk tutarını ödediği, bu tutarın da davacı tarafından davalı bankaya geri ödendiği, bu şekilde davalının çekten dolayı sorumluluğunun kalmadığı, ayrıca çekin keşide tarihinden itibaren 10 yıllık genel zamanaşımı süresinin de dolduğu,

bu şekilde aradan geçen süre de dikkate alınarak bankacılık mevzuatı gereğince çek ile ilgili karşılıksız kaydının düzeltilmesi veya silinmesi koşullarının mevcut olduğu anlaşılmakla davacının davasının kabulüne karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip ... · e-imzalıdır Hakim ... · e-imzalıdır