İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/587 K.2024/189

Taraflar arasında görülen davanın Mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili Mahkememize verdiği dava dilekçesi ile; tarafların Suriye uyruklu olduklarını, müvekkilinin davalı ile ortaklık yaptığını, tarafların davaya konu çekin keşidecisi olan...San. ve Tic. Ltd. Şti. nin 1/2 ortağı olduklarını, davalının daha sonra kendi hissesini müvekkiline devrederek ortaklıktan ayrıldığını, müvekkilinin kendisi gibi tekstilci olan davalıya; davaya konu keşidecisi...San. ve Tic. Ltd.

Şti. ve lehdarı ... olan 30.11.2016 Keşide Tarihli, 374.411,50 USD bedelli, ... Bankasına ait ... seri mumaralı çeki şahsi cirosu ile cirolayarak teslim ettiğini, çekin karşılığında davalıdan beklenen şeyin müvekkilinin firmasına hazırlanmak ve satmak üzere tekstil ürünü ve hammadesi getirmesi olduğunu, ancak davalının taahhütlerini yerine getirmediğini ve çeki de müvekkiline iade etmediğini, davalı tarafından müvekkili aleyhine.... Asliye Ticaret Mahkemesinin ...

D.İş. sayılı dosyası ile ihtiyati haciz kararı aldığını ve .... İcra Müdürlüğünün ... E. sayılı dosyası ile takibe giriştiğini, bu çek nedeniyle müvekkilinin davalıya borçlu olmadığının tespitine ve kötü niyetli davalının % 20'den aşağı olmamak üzere kötüniyet tazminatına mahkum edilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, duruşmada davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Mahkememizde yapılan yargılama sonucunda Mahkememizin 18/04/2019 tarih ve ... sayılı ilamı ile; "...Dava İ.İ.K.nın 72.maddesi gereğince açılmış Menfi Tespit davasıdır.

.... İcra Müdürlüğünün ... E. sayılı dosyası celp edilmiş, incelenmesinde; ....Asliye Ticaret Mahkemesinin ... D.İş, ... K.sayılı ihtiyati haciz kararı ile, 30/11/2016 keşide tarihli, 374.411,50 USD bedelli çeke istinaden davalı ve dava dışı...San. Tic. Ltd.

Şti. aleyhine ihtiyati haciz kararı verildiği, ihtiyati haciz sonrası 374.411,50 USD çek bedeli, 851,89 USD faiz, 400 TL ihtiyati haciz vekalet ücreti, 81,60 TL ihtiyati haciz karar harcı olmak üzere toplam 375.265,39 USD + 481,60 TL alacak için icra takibi yapıldığı, icra dosyasında bulunan çek fotokopisinin incelenmesinde; çekin 30/11/2016 keşide tarihli, 374.411,50 USD bedelli olduğu, keşidecisinin...San. ve Tic. Ltd.

Şti. olduğu, lehtarının davacı ... olduğu ve ciro ile çekin davalı ... ya verildiği ve 30/11/2016 tarihinde bankaya ibraz edildiği ve karşılığının bulunmadığının yazıldığı görülmüştür.

Davacı, Davalının kendisine hazırlamak ve satmak üzere tekstil ürünü ve hammadesi getireceğini fakat bu edemini yerine getirmediğini belirterek, Davacının ciro ederek davalıya verdiği çekten dolayı borçlu olmadığının tespitini talep etmektedir.

TMK.nın 6.maddesine göre taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguları ispatla yükümlüdür.

HMK.nın 200.maddesine göre bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin yapıdıkları zamanki miktar ve değerleri 2.500 TL yi geçtiği taktirde senet ile ispat olunması gerekmektedir.

Mahkememizin 07/02/2019 tarihli celsesinde davacı vekili dava konusu çeke karşı iddiaları ile ilgili herhangi bir yazılı belgelerinin bulunmadığını belirtmiş ve davacı vekili müvekkili ile görüştükten sona davalıya yemin teklif edip etmeyeceklerini beyan etmesi üzerine davacı vekiline yemin metnini sunması için iki haftalık süre verilmiş, davacı vekili kesin süre içerisinde yemin metni sunmamıştır.

Davacı, davalıya karşı dava konusu çekten dolayı borçlu olmadığının tespiti talep etmiş ise de; çeki hükümsüz kılacak bu iddiasını HMK.nın 200.maddesi gereğince kesin deliller ile ispat edemediğinden davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki hüküm kurulmuştur." gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Mahkememizin bu kararı davacı tarafından istinaf edilmesi neticesinde, istinaf incelemesini yapan İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesinin 03/06/2021 tarih ve ... sayılı ilamı ile; "...Çek, TTK'nın 780/1-b maddesine göre kayıtsız şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havaleyi içerdiğinden sebepten mücerret bir borç ödeme aracı olduğuna ilişkin karine bulunmaktadır.Bu karinenin aksinin iddia eden tarafından ispatlanması gerekir.

TBK'nın 207/2 maddesinde; "Sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça veya aksine bir adet bulunmadıkça, satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdür," hükmü yazılı olup buna göre asıl olanın peşin satış olduğu düzenlenmiştir. Bu madde düzenlemesine göre dava konusu çeki avans olarak verdiğini, çek bedeli karşılığı malları teslim almadığını iddia eden davacının, bu iddialarını yazılı delillerle ispat etmesi gerekmektedir. Davalının aksi yöndeki savunması, ispat yükünü değiştirmemektedir. Bu durumda ispat külfeti davacıda olup bu yöndeki iddianın HMK 200 maddesi uyarınca usulüne uygun delillerle kanıtlanması gerekmektedir.(Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 2018/2473 Esas - 2019/5340 Karar sayılı kararı da benzer mahiyettedir.)

Taraflar arasında yazılı bir sözleşme bulunmamaktadır. Dava değeri ve davanın mahiyeti gereği HMK. 201 madde uyarınca tanık dinlenmesi mümkün olmadığından davacı vekilinin tanıklarının dinlenmediğine yönelik istinaf sebebi yerinde görülmemiştir.

Mahkemece davacı vekiline yemin teklifi hatırlatılmış ve davacı vekiline yemin metnini sunması için iki haftalık süre verilmiş, davacı vekili kesin süre içerisinde yemin metni sunmadığı tespit edilmiştir.

Davacı, söz konusu çekin avans olarak verildiğini, çek bedeli kadar mal teslim edilmediğini HMK 200 maddesi uyarınca usulüne uygun delillerle ispatlayamamış olup mahkemenin kabul ve gerekçesine göre davacı vekilinin aksi yöndeki istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir..." gerekçesi ile istinaf talebinin esastan reddine karar verilmiştir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesinin kararının temyiz edilmesi üzerine, temyiz incelemesini yapan Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 04/04/2023 tarih ve ... sayılı ilamı ile; "...Çek bir ödeme vasıtası olup, çekin avans olarak verildiğini ispat yükü davacı üzerindedir. Davacı delil listesinde tarafların ticari kayıtlarına dayanmıştır.

Tarafların ticari defterleri bu delil kapsamında kalmakta olup, tarafların ticari defterleri olup olmadığı, ticari defter tutmakla yükümlü olup olmadıkları belirlenerek, defterlerin 6100 sayılı Kanun'un 219 uncu, 220 nci ve 222 nci maddeleri uyarınca istenilerek, defterlerin sunulması halinde çekin kayıtlı olup olmadığı,

avans olarak alınıp alınmadığının özellikle davalı defterlerinden tespiti mümkün ise tespit edilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme sonucu henüz sırası gelmeyen yemin delili sorularak karar verilmesi doğru olmamış bozmayı gerektirmiştir." gerekçesi ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkememizce usul ve yasaya uygun bulunan Yargıtay 11.Hukuk Dairesinin bozma ilamına uyulmuştur.

Davacı vekili müvekkilinin Türk vatandaşlığına geçtiğini ve isiminin ... olarak değiştirdiği belirtmesi üzerine UYAP'tan alınan Nüfus Kayıt örneğine göre davacının 11/09/2017 tarihinde Türk vatandaşlığını kazanarak isminin ... olduğu görülmüştür.

Yargıtay bozma ilamı doğrultusunda tarafların tacir olup olmadığının tespiti için ... Müdürlüğüne ve ilgili Vergi Dairelerine müzekkere yazılmasına ve taraf vekillerine müvekkillerinin tacir olup olmadıkları, ticari defterlerinin bulunup bulunmadığı bildirmeleri için süre verilmesine karar verilmiştir.

... Müdürlüğünden verilen cevapta tarafların gerçek kişi tacir kaydının bulunmadığı, Vergi Dairelerinden gelen cevapta ta tarafların şahsi mükellefiyetlerinin bulunmadığı anlaşılmış, davalı vekili verdiği dilekçe ile müvekkilinin tacir olmadığını ve kendi adına ticari defterlerinin bulunmadığını, davacı vekili duruşmada müvekkilinin şahıs şirketi bulunmadığını, limited şirkette ortak olduğunu beyan etmiş ve her hangi bir ticari defter sunmamıştır. Buna göre gerçek kişi davacının ve davalının tacir olmadıkları ve ticari defterlerinin bulunmadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle ticari defter incelemesi yaptırılamamıştır.

Mahkememizce toplanan tüm deliller ve Yargıtay bozma ilamı birlikte değerlendirildiğinde.

TBK'nın 207/2 maddesindeki, "Sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça veya aksine bir adet bulunmadıkça, satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdür" hükmüne göre asıl olanın peşin satış olduğu, bu madde düzenlemesine göre dava konusu çekin avans olarak verdiğini, çek bedeli karşılığı malları teslim almadığını iddia eden davacının, bu iddiasını yazılı delillerle ispat etmesi gerektiği, bu durumda ispat külfeti davacıda olup bu yöndeki iddianın HMK.nın 200. maddesi uyarınca usulüne uygun delillerle kanıtlanması gerektiği,

tarafların tacir olmadıkları ve ticari defterlerinin bulunmadığı bu nedenle ticari defter incelemesi yaptırılamadığı, davacının iddiasını ispata yönelik her hangi bir yazılı delil sunmadığı, davacının verilen kesin süre içerisinde yemin metni sunmadığı, bu nedenle davacının çekin avans olarak verildiğini, çek bedeli kadar mal teslim edilmediğini usulüne uygun delillerle ispatlayamadığından davanın reddine karar verilmiştir.