İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/65 K.2025/121

T.C. İstanbul Anadolu 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

2022/346 Esas

KARAR NO: 2025/88

DAVA

Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ: 18/09/2017

KARAR TARİHİ: 05/02/2025

Mahkememizde görülmekte olan Tazminat davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirkete ait geminin davalı şirketin --------- --------- bulunan enerji üretim tesisinde akaryakıt tahliyesi yaptığı sırada davalı tarafın tesisindeki yakıt tahliye borularının, taraflar arasındaki 11.07.2013 ve 22.07.2013 tarihli yakıt tahliye protokollerine aykırı şekilde olması nedeniyle 15.07.2013 tarihinde davalı şirkete ait tesiste yakıt sızıntısı meydana geldiğini ve izleyen günlerde müvekkiline ait geminin kirliliğine bağlı olaylar ve davalı tarafa ait tesisteki yetersizlikler nedeniyle tesisten ayrılmasına mani olunduğunu,

taraflar arasındaki tahliye protokollerine aykırılığa bağlı olarak çıkan kirlilik ve gecikmeler nedeniyle meydana gelen zarardan davalının sorumlu olduğunu, zira olaydan sonra yapılan bilirkişi incelemesi ile de davalının kusurlu olduğunun tespit edildiğini,

buna bağlı olarak müvekkilinin yapmak zorunda kaldığı giderlerden davalının sorumlu bulunduğunu ayrıca geminin tersanede kaldığı süre içerisinde müvekkilinin gelir kaybına uğradığını gelir kaybından da davalının sorumlu olduğunu ileri sürerek müvekkili şirketin 1.057,154,54 USD tutarındaki gemi temizleme ücreti ile 93.892,80 TL kar kaybının faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle.

Davalı vekili; davacı tarafın iddiasını tamamen ---------- alınan rapora dayandırdığını, oysa ---------- raporunun, makine mühendisi bilirkişiler tarafından gemi ile ilgili bir çalışma yapılmaksızın kaleme alındığını ve bilimsel sonuç verecek düzeyde bir rapor olmadığını, somut olay ile ilgili olarak --------- Teknik Üniversitesi Gemi İnşaat Fakültesi Öğretim Üyeleri tarafından bilimsel ve tarafsız nitelikte bir bilirkişi raporu düzenlendiğini, bilirkişi raporunda kirlenmeye sebebiyet veren olayın “…geminin boşaltma sırasında çok yavaş şeklide baş taraftan dönmesi,

geminin bu dönme sonucunda hortuma yüklenmesi ve elastik boruyu koparması…” olarak belirlediğini, somut olayda tankerin dönmesi suretiyle hortumu koparttığını ve kopan hortumdan yayılan petrol ürününün kirliliğe sebebiyet verdiğini, bu gerekçe ile davacı şirketin kendi malvarlığında meydana gelen zarara kendisinin katlanması gerektiği gibi müvekkilinin bu olay nedeniyle uğradığı zararı da tazmin etmek ile mükellef olduğunu, somut olayda maddi vakıanın denizde petrol kirliliğin nedeni ile M/T “--------” isimli gemide meydana gelen doğrudan ve dolaylı zarar olması dikkate alınarak dava dilekçesinin görev yönünden reddine,

dosyanın görevli ---------- Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine, davacı ile davalı arasında hiçbir sözleşmesel ilişki bulunmaması nedeniyle dikkate alınarak davanın pasif husumet ehliyetinin yokluğu nedeni ile reddine, dava konusu geminin davanın ikame edildiği tarihte ekonomik mülkiyetinin dava dışı “-----------” ye ait olması gerekçesi ile aktif husumet ehliyetinin yokluğu nedeni ile reddine, dosyaya dava konusu gemi üzerinde rehinli alacaklı bulunan ------------ muvafakatinin sunulmaması gerekçesi ile davanın usulden reddine, zamanaşımı süresinin dolması nedeniyle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

Dava; davacıya ait olan gemi ile taşınan akaryakıtın davalıya ait olan tesise boşaltılması sırasında tesise ait tahliye borularından kaynaklandığı ileri sürülen petrol sızıntısı nedeni ile gemide meydana gelen kirlenmenin giderilmesine ilişkin oluşan zarar ile geminin işletilemediği süre içerisinde mahrum kalınan kazançtan dolayı oluşan zararın tahsili istemine ilişkindir.Taraflar arasında aynı dava ilk olarak, ----------- Sayılı dosyasında görülmüş olup, 09/09/2015 tarihinde davanın görev yönünden reddine, dosyanın ---------- Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bu karar Yargıtay incelemesinden geçmek suretiyle kesinleşmiş, dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için süresinde müracaat edilmemesi nedeniyle 11/09/2017 tarihinde davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

Dosya Mahkememizde ilk olarak ---------- Esasa kaydedilmiş yapılan yargılama sonunda ise; dava konusu kazanın 15/07/2013 tarihinde gerçekleştiği, daha önce bu konuda açılmış davanın takipsiz bırakılması nedeniyle açılmamış sayılmasına karar verildiği, bu nedenle daha önce görülen davanın zamanaşımını kesmeyeceği, görülmekte olan davanın 18/09/2017 tarihinde açıldığı,

BK.nın 72. maddesinde haksız fiillere ilişkin zaman aşımı düzenlenmiş olup, bu düzenlemeye göre, tazminat isteminin, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 yıl ve her halde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrayacağı, davalının zamanaşımı defi yerinde olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine ---------- sayılı ilamıyla"...Somut olayda, bahse konu olayın 15/07/2013 tarihinde meydana geldiği, davanın görevsiz mahkemede zamanaşımı süresi içerisinde 30/12/2014 tarihinde açıldığı, 09/09/2015 tarihinde davanın görev yönünden reddine karar verildiği, kararın 31/05/2017 tarihinde onanarak kesinleştiği, Yargıtay ilamının davacıya 18/07/2017 tarihinde tebliğ edildiği, araya adli tatilin girmesi nedeniyle dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için 07/09/2017 tarihine kadar başvuruda bulunulmadığı,

davanın 08/09/2017 tarihinde açılmamış sayıldığı ve zamanaşımı süresinin bu tarihten önce dolduğu anlaşılmaktadır.

Taraflar arasında görülmekte olan iş bu dava ise 18/09/2017 tarihinde TBK m.158'de davacıya tanınan 60 günlük ek süresi içerisinde açılması karşısında ilk derece mahkemesince davanın zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle reddine karar verilmesi isabetli görülmemiştir..." Kaldırılmasına karar verilmiş olmakla, dava mahkememizin yukarıdaki esasına kaydı yapılıp yargılamaya bu esas üzerinden devam olunmuştur.

Mahkememizce konunun uzmanlık isteyen yönleri bulunması nedeniyle dosya bilirkişi heyetine tevdi edilerek kök ve ek raporlar alınmıştır.

Alınan 25/09/2019 tarihli bilirkişi raporunda özetle; Davacının Talepleri Yönünden; 15.07.2013 tarihinde meydana gelen deniz kirliliği nedeniyle, davacının, gemide oluşan kirlilikten kaynaklı yapmak zorunda kaldığı harcamalar ve gelir kaybının;

- Tersanede yapılan harcamalar için 78.469,45 Usd, (Bkz. Bölüm 5.5.1-talep tutarı 114.007,30 $)

- Ticari kazanç kaybının 469,875,00 Usd, (bkz. 5.5.3- talep tutarı 469.875,00 $)

- Fazladan harcanan yakıt bedelinin 58.890,00 Usd, (bkz. 5.5.4 - (talep 99.398,24 $)

- Gözlemci ücretinin 16.500,00 Usd, (bkz.bölüm 5.5.5 - talep 16.500,00 5)

- Gemi personeli fazla çalışma ücretinin 750 Usd, (bkz. Böüm 5.5.6 - talep 3.000,00 $)

- Geminin --------- gelmesi için Boğaz geçiş ücreti ve acente masrafının 13.720,00 Usd, (okz. Bölüm 5.5.7 - talep 13.720,00 $)

- Geminin ---------- fazladan kaldığı süreye ait Acente, gümrük ve diğer zorunlu giderlerin 5.654,00 Usd, (bkz. Bölüm 5.5.8 - talep 5.654,00 $)

- Kirlilik nedeniyle ödenen para cezasının 84.900,00 TL, (bkz. Bölüm 5.5.9 — talep 84.900 TL)

- Gemi ilgililerinin ------------ yaptıkları seyahatler için 8.992,80 TL (bkz. 5.S.1Ü-talep 8.992,80 TL)

olmak üzere toplam 643.858,45 Usd ve 93.892,80 TL yi talep edebileceği, yönünde görüş bildirilmiş olup taraf vekillerinin beyan ve itirazları üzerine alınan 07/02/2020 tarihli ek raporda da kök rapordaki görüşlerini korudukları görülmüştür. Alınan ek rapora tarafların itiraz etmesi ve olayın açıklığa kavuşturulması amacıyla mahkememizce bilirkişi heyetine çevre mühendisi ve deniz ticareti hukuku alanında uzman bilirkişiler eklenmiş olup 12/05/2023 tarihli ek raporda özetle.

1. Davacının gemisinin kirlenmesi sebebiyle meydana gelen zararlar çevrenin kirlenmesi kapsamında değerlendirilemeyeceğinden dava konusu olaya Çevre Kanunu ve 5312 Sayılı Kanunun uygulanmasının söz konusu olamayacağı; bu nedenle huzurdaki davaya konu taleplerden sorumluluğun genel hükümler dairesinde belirlenmesi gerektiği, 2. Boşaltma işlemi için gerekli nitelik ve nicelikte hortumun sağlanmadığını, bu özelliklere sahip hortumu sağlamakla yükümlü olan davalı ...'nın kusurlu olduğu; davacının da boşaltmanın usulüne uygun olarak yapılabilmesi için gerekli özeni göstermekle yükümlü olduğu,

zararın meydana gelmesinde geminin doğru konumlandırılmamasının da etkili olduğu, bu halde davacı taşıyanın zarar bakımından %20 kusurlu olduğu, 3. Huzurdaki davadaki gelir kaybı gemiden yükün boşaltılması için değil gemide oluşan kirlenme zararının giderilmesi için geçen sürede ortaya çıktığından söz konusu süre için uğranılan gelir kaybının davalıdan istenebileceği,

4. Davacının tazminat taleplerine esas olacak zarar kalemleri bakımından kök ve önceki ek raporda yapılan değerlendirmeler bakımından değişiklik yapılmasını gerektirecek başka bir veri olmadığından kök raporda ve önceki ek raporda ulaşılan sonuçlara ilişkin tespit ve kanaatlerin korunduğu, yönünde görüş sunmuşlardır.Mahkememizce son oluşturulan bilirkişi heyeti raporunda taraflar yönünden kusur değerlendirmesi yapıldığı ancak hangi alacak kalemleri yönünden bu oranın uygulanabileceği ve sonuç zarar ile ilgili denetime elverişli rapor düzenlenmediği, kusur oranının neye göre belirlendiğinin açık ve anlaşılır olmadığı,

sürestarya ve dedention ( gelir kaybı ) talebinin aynı anda talep edilip edilemeyeceği, tersane harcamalarına ilişkin alacak tutarının hangi delil ve belgelere göre belirlendiği hususunun net olmadığı anlaşıldığından tüm bu hususlarda ve taraf vekillerinin itirazlarını cevaplar şekilde denetime ve hüküm kurmaya elverişli ek rapor alınmasına karar verilmiş olup 16/01/2024 tarihli ek raporda ise A) Talep edilebilecek tutar olarak KÖK ve 1. Ek raporda belirlenen Toplam 643.858,45 USD ve 93.892,80 TL rakamda bir değişikliğin olmadığı,

davacının talebinin %20 kendi kusur oranının tenzili ile belirlenebileceği, B) Davacı Kusur Oranı: Mülkiyetinde bulunan geminin boşaltılmasının usulüne uygun olarak yapılabilmesi için gerekli özeni göstermekle yükümlü olduğu, zararın meydana gelmesinde geminin doğru konumlandırılmamasının da etkili olduğu, bu sebeplerle olayın meydana gelmesinde davacı -----------Ş. unvanlı firmanın %20 oranında katkısının bulunduğu,

C) Davalı Kusuru Oranı: Limana yanaşan geminin yakıt hattına karşı konumlandırılması ve de gemiye sahibi olduğu esnek boru hattının bağlaması da dahili olmak üzere limanda yürütülen işlerin bütünüyle davalı firmaya ait olduğu ve onun koordinasyonuyla yürütüldüğü anlaşıldığından davalı ...Ş. unvanlı firmanın bu olayın meydana gelmesinden %80 oranında katkısının bulunduğu, D) Davacının %20 kusuru dikkate alındığında, toplam 515.086,76 USD ve 75.114,24 TL'nin talep edilebilir olduğu, değerlendirmesi yapılmıştır.

2872 sayılı Çevre Kanunu Altıncı Bölüm Kirletenin Sorumluğu başlığı altında 28. maddesinde; “Çevreyi kirletenler ve çevreye zarar verenler sebep oldukları kirlenme ve bozulmadan doğan zararlardan dolayı kusur şartı aranmaksızın sorumludurlar. Kirletenin, meydana gelen zararlardan ötürü genel hükümlere göre de tazminat sorumluluğu saklıdır.” denilmektedir.

Tüm dosya kapsamına göre davacı şirketin kendisine ait geminin davalı şirketin ----------- bulunan enerji üretim tesisinde akaryakıt tahliyesi yaptığı sırada davalı tarafın tesisindeki yakıt tahliye borularının, taraflar arasındaki 11.07.2013 ve 22.07.2013 tarihli yakıt tahliye protokollerine aykırı şekilde olması nedeniyle 15.07.2013 tarihinde davalı şirkete ait tesiste yakıt sızıntısı meydana geldiği ve izleyen günlerde kendilerine ait geminin kirliliğine bağlı olaylar ve davalı tarafa ait tesisteki yetersizlikler nedeniyle tesisten ayrılmasına mani olunduğu,

taraflar arasındaki tahliye protokollerine aykırılığa bağlı olarak çıkan kirlilik ve gecikmeler nedeniyle meydana gelen zarardan davalının sorumlu olduğu iddiasıyla yapmak zorunda kaldığı giderler ve geminin tersanede kaldığı süre içerisinde oluşan kar kaybını talep ettiği, alınan kök ve ek raporların taraf iddiaları ve savunmalarını değerlendirir ayrıntılı ve hüküm kurmaya elverişli olduğu, bilirkişilerce yapılan tespitlerin dosya kapsamına uygun olduğu görülmüştür.

Bilirkişilerce somut olayda çalışmaya ilişkin risk değerlendirmesi içeren iş organizasyonunun yeterli olarak yapılmadığı, çalışmalarda güvenliğin sağlanması için gerekli olan önlemlerin ihmal edildiği, çalışmalar sırasında alınan önlemlere uyulup uyulmadığının denetlenmediği, işyerinde çalışma koşullarının takip ve kontrol edilmediği, iş organizasyonunu kazalara meydan vermeyecek biçimde planlanmadığı, işyerinde alınan tedbirlere uyulup uyulmadığının izlenmediği, denetlenmediği ve uygunsuzlukları gidermede zafiyetinin bulunduğu, bu yapılanma noksanlığı ve zafiyetlerinin saptanıp izole edilmesine yönelik gereklerin yerine getirilmediği,

yürütülen işler yönünden tüm riskleri değerlendirmeden işyerindeki faaliyetini devam ettirdiği, davaya konu limana bağlanan geminin yakıtını boşalttıkça konumun değişeceği göz önünde bulundurularak olayda kullanılan esnek boru borularda bırakılan 1,5 m tolerans payının yeterli olmayacağının gözönüne alınmadığı, yürütülen işin durdurulmadığı, bırakılan tolerans payının yeterli olmadığı ve de bu mesafenin arttırılmasına yönelik denetim mekanizması kurulmadığı, bu durumun boru üzerinde eksenel yük oluşturabileceği hesap edilerek yakıt aktarımının durdurulmasını sağlayacak denetim mekanizması kurulmadığı,

risk doğurabilecek sistemin harekete geçmesini engelleyecek şekilde önlem alınmadığının tespit edilmesi ve gemiden aktarım sırasında sızan yakıtın sorun oluşturacağından ilgili tarafların ivedilikle önlem alma, mevcut durumu tespit ederek gerekli işlemleri ivedilikle başlatma sorumlulukları Çevre Kanunu'nun 28. maddesi gereği olduğu, sızıntının gerçekleştiği aktarım işlerinin bütünüyle davalıya ait olduğundan Çevre Kanunu gereği davalı tarafından yaptırılması gerekir.

Ancak davacının mülkiyetinde bulunan geminin boşaltılmasının usulüne uygun olarak yapılabilmesi için gerekli özeni göstermekle yükümlü olduğu, zararın meydana gelmesinde geminin doğru konumlandırılmamasının da etkili olduğu bilirkişi heyetince yapılan bu tespitin mahkememizce de uygun görülmesi nedeniyle davacının %20 oranında müterafik kusurunun olduğu, davalının ise limana yanaşan geminin yakıt hattına karşı konumlandırılması ve de gemiye sahibi olduğu esnek boru hattının bağlaması da dahili olmak üzere limanda yürütülen işlerin bütünüyle davalı şirkete ait olduğu,

onun koordinasyonuyla yürütüldüğü anlaşıldığından davalı şirketin bu olayın meydana gelmesinden %80 oranında kusurunun bulunduğu, değerlendirilmiştir. Davacı davalıdan gelir kaybı talebinde bulunmuş olup bu talep, gemi sebebiyle geminin kullanılamamasına bağlı olarak ortaya çıkan zararıdır.

Dosya kapsamında davacı şirket gelir kaybına ilişkin belgeleri dosyada mübrez olup yine davacının dava konusu deniz kirliliği nedeniyle, gemisinin altının kirlendiği ve muhtelif hasarlar oluştuğu; bu hasarların giderilmesi için geminin bir Tersane ortamında havuza alınması gerektiği noktasında şüphe bulunmadığı anlaşılmıştır.

Bilirkişi raporunda 15.07.2013 tarihinde meydana gelen deniz kirliliği nedeniyle, davacının, gemide oluşan kirlilikten kaynaklı yapmak zorunda kaldığı harcamalar ve gelir kaybının toplam 643.858,45 USD ve 93.892,80 TL olduğu değerlendirilmiş olmakla kusur oranına göre davacının taleplerinin kısmen kabulüne dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.