İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2024/154 K.2024/519

T.C. İstanbul Anadolu 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

2024/154 Esas

KARAR NO

2024/519 Karar

DAVA

Ticari Şirket (Şirkete Özel Denetçi Tayin Edilmesi)

DAVA TARİHİ: 28/02/2024

KARAR TARİHİ: 10/07/2024

Mahkememizde görülmekte olan Ticari Şirket (Şirkete Özel Denetçi Tayin Edilmesi) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket, davalı şirketin sermayesini temsil eden 125.590.000.000 adet paydan 12.559.000.001 adedinin sahibi olup davalı şirket sermayesinin %10’una sahip olduğunu, davalı şirketin 2018, 2019, 2020, 2021 yıllarına ait olağan genel kurul toplantısı, 06.11.2023 tarihinde gerçekleştiğini,

müvekkili şirketin bu genel kurul toplantısında pay sahibi sıfatıyla TTK madde 437 uyarınca bilgi alma ve inceleme hakkı kapsamında yönetim kurulu üyelerine ve davalı şirkete birtakım sorularını yönelttiğini ve TTK madde 420 uyarınca davalı şirket sermayesinin %10’una sahip azlık pay sahibi olarak finansal tabloların müzakeresi ve buna bağlı konuların ertelenmesini talep ettiğini, bunun üzerine toplantı 07.12.2023 tarihine ertelendiğini, müvekkili şirket,

07.12.2023 tarihine ertelenen toplantı öncesinde davalı şirketin ve yönetim kurulu üyelerine -------Noterliği’nden 22.11.2023 tarihli --------- yevmiye numaralı ihbarname yollayarak yönetim kurulu faaliyet raporları ve bağımsız denetçi raporlarına ilişkin sorularını yönelttiğini, mezkûr ihbarname ile davalı şirkete ve yönetim kurulu üyelerine her ne kadar 07.12.2023 tarihine ertelenen toplantı öncesinde birtakım sorular önceden yöneltilmiş de olsa 07.12.2023 tarihli toplantıda müvekkili şirket, davalı şirket ve yönetim kurulu üyelerine yöneltmiş olduğu sorularının hiçbirine yeterli, usul ve yasalara uygun cevaplar alamadığını,

bilgi alma ve inceleme hakkını kullanan ancak yeterli ve usul ve yasaya uygun cevaplar alamayan müvekkili şirketin, aynı genel kurulda 2018, 2019, 2020, 2021 yıllarına ilişkin bilanço ve kar-zarar hesaplarında yer alan, şüpheli, eksiklikler içeren ve gerçeği yansıtmayan durumların denetlenmesi ve tespit edilmesi,

bu yıllarda görev yapan yönetim kurulu üyelerinin faaliyetlerinin usul ve yasalara aykırılıklarının tespiti için 2018, 2019, 2020, 2021 yıllarını denetlemek üzere özel denetçi atanmasını ya da görevlendirilmesini talep etmiş olduğunu, pay sahibi müvekkil şirketin bu isteği işbu dilekçe ekinde yer alan toplantı tutanağından da görülebileceği üzere reddedildiğini, TTK 439/1 uyarınca genel kurulun müvekkili şirket özel denetim istemini reddetmesi sebebiyle huzurdaki davanın ikame edilmesi zorunluluğu hasıl olduğunu, davalı şirket yönetim kurulunun,

kanunu ve şirket esas sözleşmesini ihlal ederek şirketi ve pay sahiplerini zarara uğratmakta olduğunu, müvekkili şirket tarafından tespit edilen ve davalı şirket genel kurul toplantısında yönetim kuruluna yöneltilen sorulara alınan cevapların yetersizliği ve bazı sorulara hiç cevap alınamadığı göz önünde bulundurulduğunda davalı Şirket’in ekonomik ve hukuki menfaatlerinin gereği gibi korunup korunmadığı hususlarının incelenmesi için özel denetçi tayini talep ettiğini, davalı şirket’in geri ödemekle yükümlü olduğu tutarlar, ödeme planları ve varsa işleyen faizleri hakkında bilgi alamayan ve davalı şirketin bu tutarların,

faizlerinin geri ödenmesi sebebiyle zarara uğrayacağından endişe duyan müvekkili şirketin, bu konuda bilgi alamadığından dolayı özel denetim talep ettiğini, yapılan işleme ilişkin aynı içerikte müvekkil şirket’in yöneltmiş olduğu işbu dilekçe b bendinde yer alan soruya cevaben kredinin borçlu şirketler lehine ödendiği açıkça belirtilmiş olup tutarsız verilen bu cevaplardan davalı Şirket’in yönetiminin bu konuda nasıl bir tasarruf ile hangi kararı aldığı bilinmemekte olduğunu, buna ilişkin bir yönetim kurulu kararı olmadığının anlaşılmakta olduğunu,

işbu dilekçe b bendinde yer alan taleplerini tekrarladıklarını ayrıca tahsil kabiliyeti olmayan bir alacağın neden satın alındığının da dahil bu hususların özel denetçi tayini vasıtasıyla açığa kavuşturulmasını talep ettiklerini, somut ve ayrıntılı sorulara tam olarak cevap verilmediğini, yukarıda arz ve izah edilen sebeplerle davalı Şirket’in yönetimi tarafından alınan, hukuka uygun olmayan, şirketin menfaatlerine hizmet etmeyen kararlarla ticari ve hukuki olarak zarar uğratılması sebebiyle özel denetçi vasıtasıyla bu durumun açığa kavuşturulması gerektiğini,

arz ve izah edilen nedenlerle ve müvekkili şirketin tüm hakları saklı kalmak kaydıyla, davalı şirket yönetim kurulunun kanunu ve esas sözleşmeyi ihlal ederek, şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattıklarını, (kısa bir süre sonra konkordato ilan edecek şirketin sermaye artışına neden katılım sağlandığını, hiçbir zorunluluğu olmamasına rağmen iştiraklerine kefil olmak, garanti vermek ve neticede onlarca milyon dolar ödemek, bu paraları tahsil etmemek gibi hususlar bulunduğunu) inceleme konusunun işbu dilekçedeki talepleri kapsamında belirlenmesine, bu doğrultuda, bir veya birden fazla bağımsız uzmanın görevlendirilmesine,

özel denetimin amaca yararlı bir süre içinde yapılmasına, şirket yönetim kurulunun, şirketin defterlerinin, yazışmaları dâhil yazılarının, kasa, kıymetli evrak ve mallar başta olmak üzere, varlıklarının incelenmesine izin vermesi için talimat verilmesine, bu konuda talepte bulunmak üzere atanacak uzmanlara yetki verilmesine, şirket yönetim kuruluna önemli olgular konusunda özel denetçiye bilgi vermekle yükümlü kılınmasına, atanacak özel denetçinin, şirketin özel denetiminin sonuçlarına ilişkin görüşlerini sunmasına, incelemenin sonucu hakkında mahkemeye ayrıntılı bir rapor vermesine,

açıklanan rapor hakkında, değerlendirmeleri bildirmek ve ek soru sormak imkânının müvekkil şirkete tanınmasına, tüm harç masraf ve giderler ile vekalet ücretinin davalı şirket tarafından karşılanmasına, karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; huzurda görülen davanın davacı pay sahibinin, davalı şirket hakkında TTK’nın 438 vd. hükümleri uyarınca özel denetim yapılması istemine ilişkin olduğunu, davacı şirketin bu girişiminin, davanın tarafı şirketler ile pay sahipleri arasında çıkan uyuşmazlıklar yönünden haksız bir mevzi elde etme çabasına yönelmekte olduğunu, özel denetim yoluna, şirket hakkında uyuşmazlık yaratma amacıyla değil;

ancak pay sahipliği haklarının gereği gibi uygulanması için başvurulması gerektiğini, oysa davacının tutumu anonim ortaklık pay sahibinin bilgi alma ve inceleme haklarının dayanağını oluşturan bu temel ilkeyle bağdaşmamakta olduğunu, davacının özel denetim istemi, genel, soyut ve afakî nitelik taşımakta olduğunu, davacı kendisine ilgili sorular kapsamında gerekli ve yeterli açıklamalar sunulmuş olmasına rağmen genel geçer bir şekilde denetim ve inceleme talep etmekte olduğunu, birkaç sorunun alt alta sıralanması,

özel denetim isteminin somut ve gerekçeli bir şekilde ileri sürüldüğü anlamına gelmediğini, oysa özel denetim, özel ve spesifik olduğunu, “Bilançonun gerçeği yansıtmaması”, “şirketin denetimsiz kaldığı” gibi beyanların özel denetimin yasal koşullarını yerine getirmekten uzak olduğunun açık olduğunu, özel denetime konu edilen bazı meselelerin, inceleme ve bilgi alma haklarına konu edilebilecek vasıfta bir soru niteliğini dahi taşımadığını, inceleme ve bilgi alma hakkına konu edilen soruların bir kısmının, pay sahipliği haklarıyla hiçbir ilintisi bulunmadığını,

bilakis davacının inceleme ve bilgi alma hakkını ilgilendiren sorular etraflıca ve doyurucu bir biçimde yanıtlandığını, bu nedenle özel denetimin koşulları oluşmadığını, davalı şirket hakkında özel denetim şartları oluşmadığını, davacının özel denetim isteminin sınırları doğru bir şekilde belirlenmesi gerektiğini, istemin somut olması gerektiğini, istem sahibinin TTK. m. 438/1 hükmü uyarınca belirli olayların açıklığa kavuşturulmasını mahkemeden talep etmesi gerektiğini,

özel denetim istemine konu edilen bu soruların hepsine 07.12.2023 tarihli genel kurul toplantısında kapsamlı cevaplar sunulmuş olup toplantı tutanağı incelendiğinde sunulan cevaplar açık bir şekilde görüleceğini, bu itibarla davacının huzurdaki davayı açmakta hukukî menfaati bulunmadığını, davacının müvekkil şirket tarafından verilen cevaplara karşı özel denetim isteme gerekçeleri incelendiğinde de bu istemlerinin oldukça genel, geniş ve dayanaksız olduğu görülmekte olduğunu, davacı taraf, kendisine bilgi verilen ve finansal tablolarda yer alan konular hakkında, genel, geniş ve soyut bilgiler talep etmekte;

“neden”, “niçin” gibi sorularla adeta bir yerindelik denetimi yaptırmaya çalıştığını, söz konusu bu soruların tümü müvekkil şirketin 07.12.2023 tarihli bildirimiyle eksiksiz ve tam olarak cevaplandığını, açık bir anlatımla, özel denetime başvurulması,

ancak pay sahipliği haklarına işlerlik kazandırılması için ihtiyaç duyulan hallerde mümkün olacağını, somut olayda ise böyle bir ihtiyaç olmadığını, diğer yandan, davacının bu iddialarını ayrıca aynı genel kurul toplantısında alınan kararların iptaline ilişkin olarak ---------- E. sayılı dosyasında da ileri sürdüğünü, açık bir anlatımla, finansal tablolarda ve yıllık faaliyet raporunda bir usulsüzlük veya çelişki varsa, bunun zaten iptal istemi çerçevesinde ele alınacağını, davacı taraf, yönetimden dışlandığı savıyla ikame ettiği bütün davalarda olduğu gibi,

bu özel denetim davasını da davacının mütemadiyen mağdur edildiği izlenimi üzerine inşa ettiğini, davacı tarafın özel denetime konu ettiği hususlar, TTK. m. 439 anlamında özel denetimin yasal koşullarını barındırmadığını, davacının özel denetim istemi kanun’da öngörülen şartları taşımadığını, müvekkili şirketin, gerçek mali durumunu gizlemesi söz konusu olmayıp; finansal tabloları gerçeğe ve mevzuata uygun olarak hazırlandığını, davacının bilgi alma hakkının karşılanamadığı yönündeki iddiasının da dayanaksız olduğunu, özel denetime başvurulması,

ancak pay sahipliği haklarına işlerlik kazandırılması için ihtiyaç duyulan hallerde mümkün olacağını, davacının özel denetim istemi ise kendisine bilgi verilen ve finansal tablolarda yer alan konularda, bir yerindelik denetimi yapılması ve şirketin tüm bilgilerinin ele geçirilmesi amacına matuf olduğunu, davacının talepleri karşısında hukuk sisteminde, bağımsız denetimde veya idari merciler tarafından yürütülen denetimlerde dahi bu denli kapsamlı ve sınırsız bir araştırma söz konusu olmadığını,

davacının istemi bilgi alma haklarının kapsamını aştığından ve hiçbir surette pay sahipliği haklarına işlerlik kazandırma niteliğini taşımadığından reddedilmesi gerektiğini, davacıya sunulan yanıtlar oldukça kapsamlı ve aydınlatıcı nitelikte olduğunu, bu gerekçelerle haksız olan özel denetim isteminin reddini talep ettiklerini, yukarıda arz ettiğimiz gerekçeler muvacehesinde, mahkemeden, davacının haksız, hukuki mesnetten yoksun ve kötüniyetli davasının ve özel denetim talebinin tümüyle reddini, yargılama masraflarının ve vekâlet ücretinin davacı tarafa yüklenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Dava; niteliği itibariyle TTK'nun 438. ve devamı Maddesinde düzenlenen özel denetim isteme hakkına ilişkin talep olup, kural olarak her pay sahibi pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi için gerekli olduğu takdirde, bilgi alma ve inceleme hakkı daha önce kullanılmışsa, belirli olayların özel bir denetimle açıklığa kavuşturulmasını, gündemde yer almasa bile genel kuruldan isteyebilir.

Genel kurul istemi onaylarsa, şirket veya her bir pay sahibi 30 gün içinde, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir. Genel kurulun özel denetim istemini reddetmesi halinde, belli orandaki pay sahibi 3 ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yer Asliye Ticaret Mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir.

Davacının dava dilekçesinde talep ettiği özel denetim isteminin tam olarak neye ilişkin olduğu açıklanmamış olup, davacının özel denetim istediği konuların davalı şirket genel kurulunda soru olarak yönelttiği ve genel kurulda bu sorulara cevap verilmiş olduğu anlaşılmaktadır.

Ayrıca davacı ile şirket arasında aynı genel kurula ilişkin -------- Asliye Ticaret Mahkemesinde görülmekte olan genel kurul toplantısında alınan kararların iptali davası olduğu, ilgili davada davacının aynı hususlarda yaptığı iddialar nedeniyle inceleme yapılmakta olduğu anlaşılmış, davacının özel denetim istediği hususların doğrudan pay sahipliği haklarına ilişkin olmadığı kanaatine varılarak şartları oluşmayan talebin reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.