İstanbul Anadolu 1. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi E.2024/176 K.2025/148

T.C. İstanbul Anadolu 1. FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ

ESAS NO

2024/176 Esas

KARAR NO: 2025/148

DAVA

Tazminat (Fikir Ve Sanat Eseri Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 12/08/2024

KARAR TARİHİ: 29/05/2025

Davacı vekilinin mahkememize verdiği dava dilekçesinin yapılan açık yargılaması sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TALEP

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, müvekkili, ---------yetkililerin talebi üzerine, sadece onlara özgü bir saçmakyaj stüdyosu tasarladığını, saç ve makyaj işlemlerinin yapılacağı ve işlem sonrasında fotoğrafların çekilerek sosyal medyada yayınlanmasına yönelik olarak bilhassa etkileyici, gösterişli ve yenilikçi olarak tasarlandığını, --- giriş-bekleme alanı, ------- yetkililerin özel talebi üzerine inciistiridye konseptinde tasarlandığını, İstiridye şeklinde ve yerden tavana kadar uzanacak büyüklük ve yükseklikte bir dekoratif ayna tasarımı yapıldığını, Diğer yandan,

inci şeklinde detayları bulunan bir karşılama masası ile tamamen inci renginde ve görünümünde bir karşılama bankosu tasarlandığını, tasarlanan makyaj stüdyosunun içerisinde, makyaj hizmetinin kişiye özel olarak verileceği bir özel ------ konsepti de tasarlandığını, tasarlanan bu özel oda içerisinde, saç ve makyaj hizmeti almak isteyen müşterilere, kendi yakınlarıyla (örneğin müşteri bir gelin ise nedimelerle) birlikte hizmet alması ve fotoğraf çekimi yapılabilmesi düşünüldüğünü, bu sebeple, özel makyaj odalarında, antik dönem heykellerinin, sütunlarının,

duvar kağıtlarının ve mermer zeminlerin bulunduğu bir "antik dönem tasarımı" oluşturulduğunu, tasarımların aslına sadık kalınmak suretiyle, ----- tarafından imal ettirilmiş ve yine ------tarihinden itibaren kamuya sunulmuş olup, hali hazırda da aynı tasarımlarla faaliyet yürütüldüğünü, ----- tarihinde müvekkil ile dava dışı -----arasında bir ------ imzalandığını,

müvekkil dava konusu tasarımları yalnızca dava dışı--------özel olarak tasarlamış ve bir başka üçüncü kişi/kişilerle de kesinlikle bu tasarımlarla ilgili yazılı bir lisans sözleşmesi yapmadığını HMK m. 109 gereği fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalma kaydıyla şimdilik 10.000-TL maddi tazminatın, davalı tarafından tasarım hakkına tecavüzün gerçekleştiği tarihten itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte müvekkile ödenmesine,

HMK m. 109 gereği fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalma kaydıyla şimdilik 10.000-TL yoksun kalınan kar miktarının, davalılar tarafından tasarım hakkına tecavüzün gerçekleştiği tarihten itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte müvekkile ödenmesine, 30.000-TL manevi tazminatın davalılar tarafından tasarım hakkına tecavüzün gerçekleştiği tarihten itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte müvekkile ödenmesine, 6769 sayılı SMK m. 151/4'e uyarınca yoksun kalınan kazancın yüzde 20 arttırılmasına, Tasarım hakkına tecavüz teşkil eden ürünlere el konularak, masrafları davalılara ait olmak üzere şekillerinin değiştirilmesine,

Masrafları davalılara ait olmak üzere, kesinleşmiş mahkeme kararının ülke çapında tirajı yüksek bir gazetede ilan edilmesine, yargılama giderleriyle vekalet ücretinin karşı taraf davalılar üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

DAVAYA CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle, müvekkiller sahip olduğu marka hakları doğrultusunda 3.şahıslar ile---- akdettiğini, -------- bilindiği üzere çerçeve sözleşme niteliği taşımakta olup sadece, sözleşme konusu mal ve/veya hizmetlerin sürümünde yapılacak işbirliğini hedef alan temel hak ve yükümlülükler düzenleme niteliğine haiz olduğunu, -------tarafları franchise veren ve----- alan olarak adlandırılır ve birbirinden bağımsız taraflar olduğunu, ------ verenin talimatlarına uyma yükümlülüğü olması ile beraber bağımsız bir işletme olarak kendi nam ve hesabına çalıştığını, Eş deyişle, davaya konu edilen işletmeler ------işletmeler olup,

Müvekkilin ilgili işletmelerde yetkili olmadığı gözetildiğinde, mezkur davanın bir tarafı da olamayacağı izahtan varest olduğunu, diğer bir anlatım ile -------- Sözleşmesi tarafların karşılıklı olarak iç işleyişini düzenleme hakkını birbirlerine tanımadığını, davacı yanın dava dilekçesinde ve Bilirkişi Raporunda da tespit edildiği "izinsiz kullanım" olduğu iddia edilen işyerlerindeki işletmeci ve ruhsat sahibi müvekkiller olmadığını, müvekkillerin yalnızca bahse konu işyerlerine ------ marka kullanım hakkı tanımış, hizmet sunumunda işbirliği ile hareket etme hususunda anlaşma sağlandığını,

davacı yanın dava dilekçesinde bahsi geçen ---- vermiş olduğu eski------ticari teamül, ahlak ve iyi niyet kurallarını ısrarlı şekilde ihlal etmesinden mütevellit ------feshedildiğini, davacı yanın, ortağı olan ---- ile birlikte hareket ettiği açıkça ortada olup işbu dava ile Türk Yargısını mesnetsiz talepleri ile şahsi hırslarına kurban ederek meşgul etme gayesi ile hareket ettikleri açıkça orta olduğunu, davacı yan, müvekkilin şubeleri ile tasarımlarını kendi rızası ile paylaşmış, mail ve mesaj üzerinden tadilat süreçleri ile ilgili görüşmüş ve karşılığında oldukça yüklü ödemeler alındığını,

davacı yanın tasarımlarının kullanılmasına ilişkin rızasının ve bilgisinin olmadığı yönündeki iddia ve talepler ahlak ve iyiniyet kurallarına açıkça aykırı olduğunu, davacı yan ile müvekkili tanıştıran diğer şubelerde davacı yan ile çalışması ve tüm şubelerin aynı görünüme sahip olması yönünde baskı yapan şahıslar ------ yetkilileri olduğunu, yine bir diğer hususta ----- yetkilileri müvekkilin ---- verilmesini sağlayan kişiler olup ---------verme yetkisi münhasıran kendilerine verildiğini, davacı yanın ve davacı yanın ortağı aynı zamanda şuanda görüşmedikleri öz kuzeni ---------- ile tasarımların kullanılması,

tasarlanması ve yapım aşamalarında sürekli şekilde irtibat halinde oldukları davacı yanın kendilerine bizzat mail ve mesaj üzerinden tasarımlarını gönderdiği ve bunun karşılığında yüklü şekilde ödeme aldıkları beyan edildiğini, davacı tarafın vermiş olduğu yazılı kullanım onayı ile SMK m. 148 çerçevesinde taraflar arasında lisans sözleşmesi kurulmuş olup, bu çerçevede “izinsiz kullanım” söz konusu olmadığını, müvekkilin ----- işletmelerinde de davacı yanın tasarımlarının kullanıldığı iddiası da hiç bir şekilde gerçeklik ile bağdaşmamaktadır.

Nitekim müvekkilin -----davacı yanın tasarımlarının kullanıldığına ilişkin de herhangi bir delil dosya kapsamında sunulamadığın,------- yapılacak keşif neticesinde de davacı yanın gerçeklik ile bağdaşmayan beyanlarda bulunduğu açıkça ortaya çıkacağını, davanın dava şartı noksanlığından usulden reddine, mahkeme aksi kanaatte ise davanın esastan reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

TARAFLAR ARASINDAKİ UYUŞMAZLIK

Taraflar arasındaki uyuşmazlığın ; davalılarca davacı tarafın tescilsiz tasarımı olan koltuk ve iş yeri konsept tasarımına ilişkin iltibas oluşturacak şekilde kullanımlarının bulunlup bulunmadığı, tecavüzün oluşması halinde maddi manevi tazminatın gerekip gerekmeyeceği, noktasında toplandığı anlaşılmıştır.

UYUŞMAZLIK HAKKINDA TOPLANAN DELİLLER

Dilekçeler aşaması tamamlanmakla, ön inceleme duruşması sonrası dava şartları ve ilk itirazlar incelenmiş, tarafların sulh olma imkanının bulunmadığının tespiti ile, uyuşmazlık noktaları belirlenerek tahkikat aşamasına geçilip deliller toplanmıştır.Dava dışı -----tarihinde tescil edildiği bildirilmiştir.Mahkememizce delil tespiti yaptırılmış olup alınan ------ tarihli bilirkişi raporunda özetle.

Davacı tarafa ait ---- başvuru numaralı tasarım 1.2 numaralı görsel, ------- başvuru numaralı tasarım ile davalı tarafa ait iş yerinde tespit edilen ayna, banko, masa vb. mağaza konseptlerinin bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimde farklılıklar bulunmadığı, bu sebep ile benzer olarak algılandıkları, Davacı tarafa ait ---- başvuru numaralı tasarım ------ başvuru numaralı tasarım ve dosyaya sunulan proje görseli ile davalı tarafa ait iş yerinde tespit edilen sandalye, ayna, dolap vb. mağaza konseptlerinin bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimde farklılıklar bulunmadığı,

bu sebep ile benzer olarak algılandıkları, Davacı tarafa ait ---- başvuru numaralı tasarım ------ başvuru numaralı tasarım ve dosyaya sunulan proje görseli ile davalı tarafa ait iş yerinde tespit edilen sandalye, ayna, dolap vb. mağaza konseptlerinin bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimde farklılıklar bulunmadığı, bu sebep ile benzer olarak algılandıkları, Davacı tarafa ait ------- numaralı görsel ve dosyaya sunulan proje görseli ile davalı tarafa ait iş yerinde tespit edilen duvar, heykel şömine vb mağaza konseptlerinin bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimde farklılıklar bulunmadığı,

bu sebep ile benzer olarak algılandıklarına dair görüş bildirmiştir.

UYUŞMAZLIK HAKKINDAKİ YASAL DÜZENLEME

6769 Sayılı SMK'nın 56, 59,77, 78, 81, 149,150,151. Maddeleri.

GEREKÇE

Dava; tescilsiz tasarıma konu ürünlerin satışa sunulduğu iddiasından kaynaklı tasarım hakkına tecavüzün tespiti ile tecavüzün durdurulması, sona erdirilmesi, tasarım hakkına tecavüzden kaynaklı maddi ve manevi tazminat davasıdır.SMK'nun 55. maddesinde tasarım "ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümü" olarak tanımlanmış, bu kanun uyarınca tescil edilmiş olması halinde tasarımın tescilli tasarım olarak korunacağı, tescile konu edilmeyen tasarımların da SMK'nın 55/4.

Maddesi gereği ilk kez ------- kamuya sunulmuş olması hâlinde ise tescilsiz tasarım olarak korunacağı düzenlenmiştir. Yine SMK'nun 56. maddesinde, tasarımın yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması şartıyla bu Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunacağı, 58. maddesinde ise tasarım sahibinin, kendi tasarımına kıyasla ayırt edici niteliğe sahip olmayan tasarımlara karşı bu Kanundan doğan haklarını kullanabileceği düzenlenmiştir.

SMK'nın 81. Maddesinde tasarım hakkına tecavüz oluşturan haller belirtilmiş, "Aşağıda belirtilen fiiller tasarım hakkına tecavüz sayılır: a) Tasarım sahibinin izni olmaksızın bu Kanun hükümlerine göre koruma kapsamındaki bir tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün aynısını veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerini üretmek, piyasaya sunmak, satmak, sözleşme yapmak için öneride bulunmak, ticari amaçla kullanmak veya bu amaçlarla bulundurmak, başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak, ithal işlemine tabi tutmak------fillerin tasarım hakkına tecavüz oluşturacağı, tecavüzün sabit olması halinde SMK'nın 149.

Maddesine göre tasarım hakkı tecavüze uğrayan tarafın talep edebileceği haklar düzenlenmiş, yine SMK'nın 150 ve 151. Maddesinde hak sahibinin oluşan zararlarının tazmini talep edebileceği belirlenmiştir. Bu hükümler çerçevesinde tasarım hakkı tecavüze uğrayan tarafın tecavüzün durdurulmasını, önlenmesini, men'ini ve ref'ini talep edebileceği, oluşan zararları kapsamında maddi tazminat talebinde bulunabileceği, yine manevi zararı dolaysıyla SMK'nın 149.

Maddesi gereği talepte bulunabileceği düzenlenmiştir. Bu açıklamalardan sonra dava konusu somut olayda davacı tarafça henüz tescil edilmemiş olan ---- tescil başvuru numaralı ------olduğu, bu tasarımın başvuru evrakları incelendiğinde, çoklu tasarım olduğu, 4 adet tasarım adı içerdiği ve 8 adet görselinin bulunduğu,

tedbirin değerlendirilmesi aşamasında alınan ----- tarihli bilirkişi raporunda davacı tarafa ait tasarım ile davalı tarafça dava dışı ---- ait iş yerinde yapılan incelemede, davacı tarafa ait --- başvuru numaralı tasarım ------ başvuru numaralı tasarım ile davalı tarafa ait iş yerinde tespit edilen ayna, banko, masa vb. Mağaza konseptlerinin bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimde farklılıklar bulunmadığı,

bu sebep ile benzer olarak algılandıkları, davacı tarafa ait --- başvuru numaralı tasarım ------ başvuru numaralı tasarım ve dosyaya sunulan proje görseli ile davalı tarafa ait iş yerinde tespit edilen sandalye, ayna, dolap vb. mağaza konseptlerinin bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimde farklılıklar bulunmadığı,

bu sebep ile benzer olarak algıladıkları, davacı tarafa ait --- başvuru numaralı tasarım ----- başvuru numaralı tasarım ve dosyaya sunulan proje görseli ile davalı tarafa ait iş yerinde tespit edilen sandalye, ayna, dolap vb. mağaza konseptlerinin bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimde farklılıklar bulunmadığı,

bu sebep ile benzer olarak algıladıkları, davacı tarafa ait -- başvuru numaralı tasarım ------- numaralı görsel ve dosyaya sunulan proje görseli ile davalı tarafa ait iş yerinde tespit edilen duvar, heykel şömine vb mağaza konseptlerinin bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimde farklılıklar bulunmadığı, bu sebep ile benzer olarak algılandıkları yönündeki tespitler dikkate alındığında davalılar tarafından yapılan bu tasarımların davacı tarafın tasarım hakkına tecavüz oluşturacağı açıktır.Ancak davalı tarafça ibraz edilen ---- göre davalı şirket tarafından dava dışı --------Şirketine franchise verildiği,

bu sözleşmeler kapsamında ihlale konu tasarımların dava dışı şirketlere ait iş yerlerine yapılacağının kararlaştırıldığı, bu kapsamda az yukarıda ihlal oluşturacak nitelikteki benzer tasarım ve uygulamaların davalı şirket tarafından dava dışı iş yerlerinde uygulandığı, ------Tarafından verilen cevabi yazılarda kullanılan tasarım ve mobilyaların ----- tarafından hazırlanan, tedarik edilen ve kurulan mobilya ve dekorasyon oldukları, Yine bu işletmelere ait mobilya faturalarının ----Tarafından fatura edildiği, Yine ---- eşi ---- tarafından davacı ----------- tarihinde iş karşılığı ödemelerin gönderildiği,

bu haliyle ihlale konu tasarımların davacı tarafın bilgisi, rızası ve tasarımı bizzat yerine getirmesi ile yapıldığı, tasarımları kendisi tarafından yapılan tarafın tasarım hakkının ihlal edildiğinden bahisle dava ikame etmesinin TMK'nın 2. Maddesindeki dürüstlük kuralı ile bağdaşmayacağı ve yine SMK'nın 152/1.

Maddesi gereği kendi rızası ile davalı tarafın franchise sözleşmesi ile franchise alan tarafların iş yerlerine kurulumunu yaptığı tasarıma konu ürünler yönünden talepte bulunma hakkı olmayacağı kanaati ile davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.