İstanbul Anadolu 1. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi E.2026/16 K.2026/65

T.C. İstanbul Anadolu 1. FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ

ESAS NO

2026/16 Esas

KARAR NO: 2026/65

DAVA

Fikir Ve Sanat Eseri (Maddi Tazminat İstemli)

DAVA TARİHİ:18/02/2022

KARAR TARİHİ:10/03/2026

Davacı vekilinin mahkememize verdiği dava dilekçesinin yapılan açık yargılaması sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TALEP

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacı-----mezutı olup, bir senelik zorunlu ------ ayında avukatlık ruhsatını aldığını, ---- yıldır avukat olarak çalıştığını, -------- mezun olarak yüksek lisans eğitimini tamamladığını çalıştığını, tez konusunun “Karşılıksız Çek Keşidee Edilmesine Karşı Alınabilecek Hukuki Tedbirler Ve Elektronik Çek” başlığı ile ----- yılında yayınlandığım, bu tezden türeyen ve bir vadeli ödeme aracı olan çekin katılım sigortası ile garanti altına alınmasına ilişkin tez danışmanı hocası ile birlikte sorumlu yazar olarak hazırladığı çalışmanın ---------- başlığı ile yayınlandığını,

makale çalışmasının dergiye gönderildiği tarihin ---olup kabul tarihinin---- ve yayın talihinde ------ olduğunu, hakem inceleme neticesinde hukuk alanına kattığı fikir üretme, orijinal olma ile özgünlük başlıklarında en yüksek puanı aldığını, yüksek lisans tezinden türeyen bu makalenin ---talihinde ---- şirketinde yönetmen yardımcısı görev tanımlı ----ağı üzerinden tez danışmanı ---- profilini incelemiş ve kendisine ağına katılma işleği gönderdiğini, yüksek lisans tezinin aynoa sitesinin Ayrıca ---- yayınlan tarafından----tarihinde kitap olarak yayınlandığını,

daha sonra tez konusuna ilişkin birde---- târihinde çevrimiçi olarak gerçekleşen ve --------- birlikte tebliğ sunduklarını , bir süre sonra bunun kitap haline gelerek yayınlanacağını, bu tebliğ sunumunun --- yayınlandığını, davalı ----piyasaya çıkardığı ve --- olarak adlandırdığı ----- kendisine ait olduğunu, ayrıca ürünün dijital bir ------ olduğu düşünüldüğünde davalı bankanın aynı çalışmada elektronik çek ile ilgili ------------ Elektronik Çek Kanunu kanun taslağı üzerindeki araştırma ve çalışmalarından yararlanılmış olduğunu,

davalının reklamlarda ----- bir ilk olarak ve kendilerine aitmiş gibi piyasaya sundukları ve -------verdikleri ödeme yönteminin kendisine ait olduğunu, davalının basın açıklaması ile ---- sunmasının ve fikrin reklamlarda dönmesini takiben davalfya ------ Yevmiye nolu ihtarın gönderildiğini, bunu takip eden ------ kendisine ait fikir arasında bağlantı olmadığını beyan ettiği ------yevmiye nolu ihtarnameyi gönderdiğini,

ihtarnamenin kendisine ----- tarihinde tebliğ edildiğini,yılbaşı nedeniyle aradaki tatil ile hafta sonu tatili çıkıldığında 3 gün gibi bir sürede çalışmalarının incelenerek benzerlik olmadığı yönündeki tespitin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, bu nedenle ------adlı fikre ilişkin basın açıklaması,

reklam filmleri ile basım bülteni ve uygulamasının ivedilikle teminatsız şekilde durdurulmasını, toplatılmasını ve şahsına ait fikrin hırsızlanılmış olduğu açıkça ortada olduğundan fazla ilişkin talep ve dava haklı saklı kalmak kaydıyla ---- maddi tazminatın davanın açıldığı tarihten itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı ile birlikte kendisine ödenmesini kendisine ödenmesinin talep etmiştir.

DAVAYA CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle, davacı yanın benzerlik iddialarına karşı beyanları sunmadan önce davalı banka bankacılık ürünü ------- İlişkin açıklamalar yapmak gerektiğini; --- finansman sonrası vadeli havale şeklinde kullanılabilen, vadesinde müvekkili bankanın ödeme taahhüdü bulunan ve 5411 Sayılı Kanunun 4 maddesi ile aynı kanunun 48. maddesi düzenlemeleri kapsamında kendisine tanınan olanakla kullandırılan bir gayrinakti finansman türü olduğunu, bu anlamda ----- üzere geliştirilmiş ve banka dijital sistemine----edilmiş olduğunu,

------ kullanan müvekkili banka müşterisinin vadeli ödemesini dijital olarak mal ve hizınet alacağı diğer bir müşterinin hesabına gerçekleştirdiğini, tutan hesabına alan bir diğer müşterinin vadeyi değiştirmeden tutan parçalayarak diğer -------- hesaplarına havale edilebildiğini, bu şekilde ileri tarihli birçok ödemenin tek finansman ile ve banka güvencesi ile gerçekleştirilebildiğini, bu kapsamda müvekkili banka müşterisi ile -------------- sözleşmesi müşterinin mal ve hizmet alacağı diğer müşteri muhatap ile ---------- sözleşmesinin imzalandığını, --------kapsamında b\r garanti sözleşmesi olduğunu,

bu bağlamda ------------ hukuki niteliği itibariyle uygulamada sıklıkla kullanılan Banka teminat mektubuna benzetmenin mümkün olduğunu, teminat mektubunda ------------- muhataba karşı olan edimini yerine getirmediği takdirde muhatabın zararının belirli bir vade ve tutara kadar tazmin edileceğini garanti ettiğini, -------de benzer mahiyette bir dijital ödeme yöntemi olarak piyasaya sürüldüğünü, elektronik çek veya elektronik para olmaktan çok uzak olduğunu,

elektronik -------- Hakkında Kanun’da elektronik para ihraç eden kuruluş tarafından kabul edilen -------------- ihraç edilen elektronik olarak saklanan bu kanunda tanımlanan ödeme işlemlerini gerçekleştirmek İçin kullanılan ve elektronik para ihraç eden kuruluş dışındaki gerçek ve tüzel kişiler tarafından da ödeme aracı olarak kabul edilen parasal değeri şeklinde tanımlandığını, ------- mevcut ödeme yöntemlerindeki dezavantajların giderilmesi adına geliştirilen bir vadeli elektronik ---- olduğunu, elektronik para olmadığını, davacı yanın tezinde elektronik çek temel alınarak çözüm önerileri ortaya koyulduğunu,

ancak-------- bir elektronik çek de olmadığını, öte yandan elektronik çekin hukukta halihazırda yeri olmayan bir müessese olduğunu, dolayısıyla davalının ürünü ile davacının yüksek lisans sesinde yer alan fikrin birbirine hiçbir şekilde benzemediğini, Davalının ---- nolu başvuru ile patent başvurusunda bulunduğunu, dolayısıyla burada görüldüğü üzere ----------- fikrin davacıya ait tezin yayınlanmasından daha önce ortaya atılmış ve tescil işlemlerinin başlatılmış olduğunu davacının da iddialarının dayanaksız olduğunu,

davacı yanın karşılıksız çek keşide edilmesine karşı alınabilecek hukuki tedbirler ve elektronik çek başlıktı yüksek Lisans tezinde bir kambiyo-------- otan çekin karşılıksız kalma sonınu üzerinde durulduğunu, tezdeki çözüm önerilerinde elektronik çek sisteminin hayata geçmesi halinde dahi çekin karşılıksız kalmasının önlenemeyeceği sorunu üzerinde durarak katılım sigortacılığı sisteminin çek kullananlar arasında yaygınlaştırılması,

hatta zorunlu kılınması ile çek karşılığını sigortalanması ile bu hususun çözüme kavuşturulabileceği tezini ileri sürüldüğünü bu teze göre riskin paylaştırılması ve primlerin ödenmesi konusunda muhatap bankaların ve keşidecileri müteselsil sorumluluklarının olması gerektiği ve böylece bankalarında teminat sağlanmasında etkin rol üstlenmesi gerektiğini beyan ederek davanın reddine ve yargılama gideri ile vekalet ücretinin davacıya yükletilmesini talep etmiştir.

TARAFLAR ARASINDAKİ UYUŞMAZLIK

Taraflar arasındaki uyuşmazlığın davalı banka tarafından tanıtımı yapılan ve -----davacının ----- sunduğu yüksek lisans tezinde açıkladığı fikri ürün ile benzer olup olmadığı, davalının ayrıca davacının elektronik çek kanun taslağı için yaptığı çalışmalardan da yararlanıp yararlanmadığı, bu şekilde davacının FSEK'ten kaynaklanan haklarına tecavüz edip etmediği, davacının bu nedenle tazminat talep edip edemeyeceği ve tazminatın ne kadar olduğu noktasında toplandığı anlaşılmıştır.

UYUŞMAZLIK HAKKINDA TOPLANAN DELİLLER

1-Dilekçeler aşaması tamamlanmakla, ön inceleme duruşması sonrası dava şartları ve ilk itirazlar incelenmiş, tarafların sulh olma imkanının bulunmadığının tespiti ile, uyuşmazlık noktaları belirlenerek tahkikat aşamasına geçilip deliller toplanmıştır.

2-------------cevabında, davalı şirketin ----- tarihinde tescil edildiği bildirilmiştir.

3-Dosyaya ----kayıtları getirtilmiş olup, incelendiğinde; ----- tescil numaralı ------ tarihinde tescil edildiği anlaşılmıştır.

4----- yazı cevabında -----nolu patent başvuru dosyasında başvurunun reddedildiği,------görüşülmesini talep etmiş olduğu ve bu itirazın karara bağlanmadığı tespit edilmiştir.

5-------- davacının sunduğu tezin ve varsa intihal raporu ve tezin hangi tarihte sunulduğu sorulmuş olup,-------- tarihinde tez savunmasını yaparak mezun olduğu ve ilgili öğrencinin benzerlik oranın %15 olduğu bildirilmiştir.

6-Davalının ---- tescil talebinde bulunduğu, ------ başvuru numaralı başvuru evrakı davacıya ait tez, dosyaya sunulan diğer tüm deliller incelenerek, davacının tez çalışması ve elektronik çek yasa taslağına ilişkin açıklamaları ile davalının davayı konu edilen -------- adı verilen ödeme sisteminin benzer olup olmadıkları, benzerlik mevcutsa esinlenme sınınlarını aşıp aşmadığı, benzerlik oranının ne kadar olduğu, davacının kendisine ait olduğunu iddia ettiği fikrin FSEK kapsamında eser niteliğinde olup olmadığı, ilk önce davacı tarafça açıklanıp açıklanmadığı,

davacının çalışması eser niteliğinde ise dava tarihindeki telif bedelinin ne kadar olacağı konusunda rapor aldırılmış olup bilirkişi raporunda, dosyada ve davalıya ait web sitesinde davacının tez çalışması, makalesi vc kitap eserlerine yönelik bir kullanımın bulunmadığı, davalıya ait ----ödeme sisteminin fikir olarak da davacıya ait eserlerdeki fikirden farklılıklar içerdiğine dair görüş bildirilmiştir.

UYUŞMAZLIK HAKKINDAKİ YASAL DÜZENLEME

5846 S. FSEK'in 1/B, 2,15, 22,23,25,35, 52, 56, 68. Ve 70. Maddeleri.

GEREKÇE

Dava, davacı tarafa ait olduğu iddia edilen güzel sanat eserinin eser sahibinin izni olmaksızın çoğaltmak ve yaymak suretiyle eser sahibinin haklarının ihlal edildiğinden bahisle tecavüzün durdurulması, önlenmesi ve maddi tazminat davasıdır.

Davacı taraf dava konusu--------- yayınlanan "karşılıksız çek keşide edilmesini önlemek için alınabilecek hukuki tedbirler ve elektronik çek" isimli eserinde bulunan elektroni çek olarak tabir ettiği finansman türünün davalı tarafça -------- FSEK'ten kaynaklı haklarını ihlal eder şekilde kullandığını ve müşterilerine sunduğunu, bu sebeple FSEK'ten kaynaklı haklarının ihlal edildiğini, ihlalin durdurulmasını, önlenmesini ve oluşan maddi zararının tazminini talep ve dava etmiştir.İlim ve ve edebiyat eserleri FSEK 2. Maddede düzenlenmiş, bu maddede düzenlendiği üzere;

------Herhangi bir şekilde dil ve yazı ile ifade olunan eserler ve her biçim altında ifade edilen bilgisayar programları ve bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla bunların hazırlık tasarımları,-----Her nevi rakıslar, yazılı------eserleri, ----- buna benzer sözsüz sahne eserleri ------------- bulunmayan her nevi teknik ve ilmi mahiyette fotoğraf eserleriyle, her nevi haritalar, planlar, projeler, krokiler, resimler, coğrafya ve topoğrafyaya ait maket ve benzerleri, herçeşit mimarlık ve şehircilik tasarım ve projeleri, mimari maketler, endüstri,

çevre ve sahne tasarım ve projeleri.----Arayüzüne temel oluşturan düşünce ve ilkeleri de içine almak üzere, bir bilgisayar programının herhangi bir ögesine temel oluşturan düşünce ve ilkeler eser sayılmazlar." şeklinde belirtilmiştir.

Eserin çoğaltma hakkı FSEK 22. Maddesinde düzenlenmiş, "Bir eserin aslını veya kopyalarını, herhangi bir şekil veya yöntemle, tamamen veya kısmen, doğrudan veya dolaylı, geçici veya sürekli olarak çoğaltma hakkı münhasıran eser sahibine aittir." şeklindeki hüküm ile eserin çoğaltma hakkının eser sahibinde olduğu belirtilmiştir.

Mali haklara tecavüz halinde eser sahibinin talep edebileceği haklar FSEK 68. Maddesinde düzenlenmiş, "Eseri, icrayı, fonogramı veya yapımları hak sahiplerinden bu Kanuna uygun yazılı izni almadan, işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya hertürlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletenlerden, izni alınmamış hak sahipleri sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin veya bu Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir.

İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmamışsa hak sahibi çoğaltılmış kopyaların, çoğaltmaya yarayan film, kalıp ve benzeri araçların imhasını veya üretim maliyet fiyatını geçmeyecek uygun bir bedel karşılığında kendisine verilmesini ya da sözleşme olması durumunda isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını talep edebilir.

Bu husus, izinsiz çoğaltanın hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz." hükmü ile mali hakları tecavüze uğrayan tarafın sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin üç katı tutarında tazminat isteme hakkı bulunduğu vurgulanmıştır.

Mahkememizden verilen ---------Karar sayılı kararında Davacının “Karşılıksız Çek Keşide Edilmesine Karşı Alına Uygulaması “ konulu ------- incelendiğinde, çalışma konularının, Karşılıksız çek keşidesini önleyici tedbirler ve alternatif çözümlerin uygulanması ve yaygınlaştırılmasında izlenecek yollar ve uygulamada çıkabilecek sorunların saptanması,

ileri tarihli çek düzenlenmesine imkan yaralılması ve bunun getirdiği sorunların tespiti, karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebep olma suçu dolayısıyla verilen hürriyeti bağlayıcı cezalar, keşideci ve keşideci gibi sorumlu olanların ödeme gücü ve üzerine çek çekilen hesabın bulunduğu muhatap bankaların ödeme sorumluluğu dışında kalan bedelin ne şekilde ödenebileceği, karşılıksız kalan çek bedelinin ödenebilmesini sağlamak üzere ortak bir "sorumluluk sigortası" uygulamasına geçilebilir mi, bu nasıl sağlanabilir ve dünya örnekleri nedir irdelenmesi,

çek kanununda yapılan son değişiklikler ve Elektronik Çak Kanun Taslağı hakkında bir değerlendirme, keşide edilen çekin karşılıksız kalmaması ve karşılıksız yazılmaması için önleyici tedbirlerin irdelenmesi (karekod uygulaması, çek garanti tutarı, sözleşme ile belirlenecek tutar kadar nakdin hesapta tutulması vs), Elektronik çek uygulamaları ve gereksinimlerinin irdelenmesi ve Sorumluluk sigortaları uygulaması ile çek bedelinin güvenceye alınmasına ilişkin değerlendirmeler (ihracat kredi sigortası, ihracatçının mal veya hizmet ihraç ettiği müşterisinin, ödeme gücünü kaybetmesi veya ödemek istemesine rağmen tamamen dış nedenler sonucu,

ödemede bulunmaması nedeniyle karşılaşılan zararların teminat altına alınmasını sağlayan sigorta türü, Çekin karşılıksız çıkma ihtimali ile meydana gelecek olası zararın sigortalanmasında uygun düştüğü ölçüde “ihracat kredi sigortası “ ömeğinin emsal alınabileceği değerlendirilmektedir) konularının işlendiği ilim eseri mahiyetinde eser olduğu, ifade edildiği üzere anılan eserde çek bedellerinin katılım sigortacılığıyla güvence altına alınması fikri önerilmekte, bu sistemle karşılıksız çek keşide edilmesinin önüne geçilmesi amaçlanmakta olduğu ve eserdeki ana fikrin ve amacın bu olduğu ve bu fikir ve amaca yönelik çözümlemeler sunulduğu,

davalı tarafa ait -------- -----ürününün ise, çekin, senedin çok ötesinde, yeni nesil dijital ödeme yöntemi ------mal veya hizmet alan işletmelerin vadeli ödemelerini --------yapmasını, mal veya hizmet satan işletmelerin ise vadesi gelmeden önce alacaklarını diğer ödemeleri için dijital olarak transfer edebilmesini sağlayan bir gayri nakdi finansman ürünü olduğu bu haliyle davacı eserinin özünde çek ile ödemelerin teminat altına alınması ve çeke güven kazandırılması unsurlarını taşıdığı,

davalı tarafın ------- transferinin davalı bankanın sorumluluğunun artırıldığı gayri nakdi bir finansman olduğu ve finansman garantisi sağlanmasına dair ---------- olduğu dikkate alındığında davacı eseri yönünden davalının işlem çeşidinin fikir ve anlatım olarak farklı olduğu, bu haliyle davacının FSEKten kaynaklı haklarını ihlal etmediği kanaatine varılmış ve davanın reddine karar verildiği davacı tarafça İstinaf edilmiş olup -------- Karar sayılı ilamında davalı vekiline yargılamaya davacı tarafın yokluğunda devam edip etmeyeceği hususu sorulup; devam etmek istediği takdirde davaya gelmeyen tarafın yokluğunda devam edilmesine,

istemediği takdirde ise HMK'nın 150. maddesi uyarınca dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilmesi gerekirken, açık yasa hükmüne aykırı olacak şekilde yazılı şekilde yargılama yapılması usul ve yasaya uygun görülmemiş, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile,

HMK 353(1)a-5 m. uyarınca hükmün kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmek üzere dosyanın mahkemesine iadesine, gerekçesi ile kararın bozulmasına karar verilmiş, bozma ilamı sonrasında dava Mahkememizin yukarıda belirtilen esasına kaydedilerek yargılamaya devam olunmuştur. ------- duruşma günü tayin edilmiş, bu tayin edilen gün ve saat davacı tarafa tebliğ edilmesine karşın davacı tarafın yargılamaya katılmadığı,

mazeret de bildirmediği dikkate alınarak davanın davalı tarafça takip edilip edilmeyeceği davalı tarafa sorulmuş, davalı taraf davayı takip edeceğini açıklamakla yargılamaya devam olunmuştur.Bu açıklamalardan sonra kaldırma kararı öncesinde yapılan yargılamada açıklandığı üzere dava konusu somut olayda.

Davacının ------------- sunum tarihli kitap incelendiğinde, çalışma konularının, Karşılıksız çek keşidesini önleyici tedbirler ve alternatif çözümlerin uygulanması ve yaygınlaştırılmasında izlenecek yollar ve uygulamada çıkabilecek sorunların saptanması,

ileri tarihli çek düzenlenmesine imkan yaralılması ve bunun getirdiği sorunların tespiti, karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebep olma suçu dolayısıyla verilen hürriyeti bağlayıcı cezalar, keşideci ve keşideci gibi sorumlu olanların ödeme gücü ve üzerine çek çekilen hesabın bulunduğu muhatap bankaların ödeme sorumluluğu dışında kalan bedelin ne şekilde ödenebileceği, karşılıksız kalan çek bedelinin ödenebilmesini sağlamak üzere ortak bir "sorumluluk sigortası" uygulamasına geçilebilir mi, bu nasıl sağlanabilir ve dünya örnekleri nedir irdelenmesi,

çek kanununda yapılan son değişiklikler ve Elektronik Çak Kanun Taslağı hakkında bir değerlendirme, keşide edilen çekin karşılıksız kalmaması ve karşılıksız yazılmaması için önleyici tedbirlerin irdelenmesi (karekod uygulaması, çek garanti tutarı, sözleşme ile belirlenecek tutar kadar nakdin hesapta tutulması vs), Elektronik çek uygulamaları ve gereksinimlerinin irdelenmesi ve Sorumluluk sigortaları uygulaması ile çek bedelinin güvenceye alınmasına ilişkin değerlendirmeler (ihracat kredi sigortası, ihracatçının mal veya hizmet ihraç ettiği müşterisinin, ödeme gücünü kaybetmesi veya ödemek istemesine rağmen tamamen dış nedenler sonucu,

ödemede bulunmaması nedeniyle karşılaşılan zararların teminat altına alınmasını sağlayan sigorta türü, Çekin karşılıksız çıkma ihtimali ile meydana gelecek olası zararın sigortalanmasında uygun düştüğü ölçüde “ihracat kredi sigortası “ ömeğinin emsal alınabileceği değerlendirilmektedir) konularının işlendiği ilim eseri mahiyetinde eser olduğu, ifade edildiği üzere anılan eserde çek bedellerinin katılım sigortacılığıyla -------- altına alınması fikri önerilmekte, bu sistemle karşılıksız çek keşide edilmesinin önüne geçilmesi amaçlanmakta olduğu ve eserdeki ana fikrin ve amacın bu olduğu ve bu fikir ve amaca yönelik çözümlemeler sunulduğu,

davalı tarafa ait ----------ürününün ise, çekin, senedin çok ötesinde, yeni nesil dijital ödeme yöntemi ------mal veya hizmet alan işletmelerin vadeli ödemelerini --------- yapmasını, mal veya hizmet satan işletmelerin ise vadesi gelmeden önce alacaklarını diğer ödemeleri için dijital olarak transfer edebilmesini sağlayan bir gayri nakdi finansman ürünü olduğu bu haliyle davacı eserinin özünde çek ile ödemelerin teminat altına alınması ve çeke güven kazandırılması unsurlarını taşıdığı,

davalı tarafın ------- davalı bankanın sorumluluğunun artırıldığı gayri nakdi bir finansman olduğu ve finansman --------- sağlanmasına dair komplike bir bankacılık enstrümanı olduğu dikkate alındığında davacı eseri yönünden davalının işlem çeşidinin fikir ve anlatım olarak farklı olduğu, bu haliyle davacının FSEKten kaynaklı haklarını ihlal etmediği kanaatine varılmış ve davanın reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.