İstanbul Anadolu 11. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/605 K.2024/625

T.C. İstanbul Anadolu 11. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/605

KARAR NO : 2024/625

DAVA

Menfi Tespit (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 29/08/2022

KARAR TARİHİ : 11/09/2024

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin dava dışı -----Şirketi ile imzalanan kira sözleşmesi uyarınca ----- ilinde bulunan akaryakıt ve --- satış ve servis istasyonu taşınmazını işlettiğini, davalı ----- ile imzalamış olduğu sözleşme ile de 1000.000,00.-TL bedelli 2 adet teminat mektubu karşılığında akaryakıt bayiliği yaptığını, dava tarihi itibariyle de müvekkili şirketin davalı şirkete herhangi bir borcunun bulunmadığını, akaryakıt piyasasındaki öngörülemez fiyat hareketliliği karşısında faaliyetlerini yürütemez hale gelen müvekkili şirketin faaliyetlerine son vererek kira ve bayilik sözleşmelerini feshettiğini,

fesih nedeniyle davalı şirkete sunulan teminat mektuplarının konusuz kaldığını, dolayısıyla da davalı şirkete herhangi bir borcunun bulunmadığını beyanla ----- Şubesince düzenlenen 01/02/2021 tarihli ve 100.000,00.-TL bedelli 2 adet teminat mektubu ile ilgili olarak müvekkili şirketin davalı şirkete borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin EPDK denetiminde faaliyet gösteren akaryakıt dağıtım şirketi, davacı şirketin de bayilik lisansı ile faaliyet gösteren şirket olduğunu, davacı şirket ile yapılan bayilik sözleşmesi ile -----bulunan akaryakıt istasyonunu müvekkili şirketin marka ve logosu altında 5 yıl süre ile işletmesi konusunda anlaştıklarını, yeni sözleşme nedeniyle mal alım taahhütnamesi de düzenlendiğini, ek protokol ile de taraflar arasındaki hak ve yükümlülüklerinin düzenlendiğini,

akabinde akaryakıt istasyonunun işletime hazır hale gelmesinden dolayı taraflar arasında yeni bir bayilik sözleşmesi imzalandığını, davacı tarafın akaryakıt istasyonunda kullanması için gerekli malzemelerin teslim edildiğini, asgari mal alım taahhütnamesi gereğince her yıl alınması gereken ürünlerin eksik alınması durumunda eksik alınan ürün bedelinin son cari fiyatı üzerinden hesaplanacak tutarın % 5 inin davacı tarafından müvekkiline ödenmesinin taahhüt edildiğini ve 1.000.000,00.-TL bedelli teminat mektubunu müvekkili şirkete teslim ettiğini,

bayilik sözleşmesinin yenilenmesi halinde yenilenen bayilik sözleşmesinin ve eklerinin de mevcut teminat kapsamında olduğunu, 6102 sayılı TTK nun 18/2 hükmünde belirtildiği üzere davacı tarafın basiretli tacir gibi hareket etmeyi de taahhüt ettiğini, doğmuş ve doğacak tüm borçlarının azami 1.000.000,00 TL' sına kadar olan borcunun banka tarafından garanti edildiğini ve adı geçenin yukarıda belirtilen borçlarının ödemediğini bayi, işbu protokole, bayilik tip sözleşmesine,

ek ariyet anlaşmasına ve imza etmiş olduğu taahhütname koşullarına aykırı davranması ve/veya 5015 Sayılı Kanun ve ilgili mevzuata aykırı davranışlarda bulunması ve/veya bayilik sözleşmesini süresinden önce ve tek taraflı olarak ----- tarafından kabul edilmeyen sebeplerle feshetmesi hallerinde ----- sözleşmeye aykırılık cezası olarak 250.000 USD (İKİYÜZELLİBİN AMERİKAN DOLARI) üst limit tutarına kadar olmak üzere tek taraflı olarak maktu cezai şart ödeyeceğinin belirlendiğini,

bayi protokol konusu akaryakıt ve ---- ---- istasyonunu --- grup şirketi olan ------. ile akdedeceği kira sözleşmesine istinaden kullanma hakkına sahip olacağından söz konusu kira sözleşmesinin hiç imzalanmaması veya sonradan süresinden önce herhangi bir şekilde feshedilmesi veya sona ermesi halinde bu durumun ----- yönünden işbu protokol ve protokol uyarınca akdedilecek olan bayilik sözleşmesine esaslı aykırılık teşkil edeceğini ve ilgili yaptırımların uygulanacağını, bu durumun ----- için öncelikle tek taraflı haklı fesih sebebidir.“ şeklindeki hükmün davacı tarafından kabul ve taahhüt edildiğini,

Akaryakıt bayiliği ticari ilişkisi yukarıda izah edilen akdi düzenlemeler ve davacı tarafından düzenlenen asgari mal alım taahhütnamesi kapsamında başlamış ve devam etmekte iken. 01/08/2021 – 01/08/2022 periyodu yönünden davacının asgari mal alım taahhütnamesinde yer alan akaryakıt alım taahhütlerine aykırı davranmış olması sebebiyle davalı müvekkili tarafından ----NOTERLİĞİ ‘nin 01/08/2022 tarih ve ------ yevmiye numaralı ihtarnamesi keşide edilerek;

" toplam 3.110.442,55 TL cezai şart borcunun tahakkuk ettiği cezai şart borcunun tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içerisinde ödenmesi aksi halde tahsili amacıyla yasal yollara başvurulacağı ve alacağın teminat mektubu yolu ile nakde çevrileceği diğer tüm hak ve alacakların ise saklı tutulduğunun ihtar edildiğini, işbu ihtarnamenin davacıya 04/08/2022 tarihinde tebliğ edildiğini, ancak verilen 7 günlük süre içerisinde davacı tarafından davalı müvekkile gerekli cezai şart ödemesi yapılmadığını, ve davalı müvekkilin cezai şart alacağının 11/08/2022 tarihi itibarıyla muaccel olduğunu,

nitekim davacı işbu menfi tespit davasını açmış olduğu 29/08/2022 tarihi itibarıyla da toplam 3.110.442,55 TL tutarındaki cezai şart borcunun ödememiş ve mütemerrit durumda olduğunu, asgari mal alım taahhütnamesinin ihlali ve cezai şart borcunun ödenmemesi bayilik sözleşmesi ve bayilik protokolünün de ihlali niteliğinde olduğunu,

nitekim taraflar arasındaki akaryakıt bayilik sözleşmesi ile eklerinin yürürlükte olduğu henüz davacı tarafından bir fesih işleminin de gerçekleşmediğini ve davacının davalı müvekkilinden akaryakıt satın almaya devam ettiği dönemde akaryakıt bayilik sözleşmesine ait 22/08/2022 tarihli cari hesap ekstresinde görüleceği üzere 01/05/2022 - 03/08/2022 döneminde davacının davalı müvekkile 30/07/2022 tarihi itibarıyla sadece akaryakıt ürün alımları sebebiyle cari hesapta 552.873,81 TL borcunun bulunduğunu, davalının cari hesap borcunu 26/08/2022 tarihinde 0,59 TL borçlu kalacak şekilde ödemiş olduğunu,

BAYİ istasyonu bizzat ve kendi elemanları ile işleteceğini, istasyonun -----, aksine izin vermediği takdirde, günde 24 saat açık kalacaktır.” şeklindeki hüküm ve yine sözleşmenin 25/1/42 maddesinde yer alan düzenleme davacı tarafından kabul ve taahhüt edildiğini, bu kapsamda davalı müvekkili şirketin kayıtlarının incelenmesi neticesinde davacının davalı müvekkilden 30/07/2022 tarihinden sonra akaryakıt ürünü satın almadığı ve istasyonda faaliyet göstermediği de tespit edildiğini,

bu durumun dahi davacı hakkında sözleşmenin haksız şekilde sona erdirilmesine ilişkin hükümlerin ve seçilik yaptırımların uygulanması hakkını davalı müvekkile bahşettiğini, dolayısıyla davacı şirketin akaryakıt bayilik sözleşmesini tümü ile ihlal etmiş durumda ve mütemerrit iken ve esasen davalı müvekkilin bayilik sözleşmesini tek taraflı olarak haklı sebeple fesih etme ve feshe bağlı seçimlik yaptırımları davacı bayiye uygulama bu kapsamda cezai şart ve kar mahrumiyeti ile cari hesap alacaklarının tahsili amacıyla teminat mektubunu nakde çevirme hakkı var iken akaryakıt bayilik sözleşmesi davacı tarafından keşide edilen ----- NOTERİ’ nin

18/08/2022 tarih ve ----- yevmiye numaralı ihtarnamesi ile taraflarınca kabul edilmeyen sebeplerle haksız ve tek taraflı olarak süre bitim tarihi olan 01/08/2026 tarihinden önce fesih edildiğini, akaryakıt bayilik sözleşmesinin davacı şirket tarafından bu şekilde feshi üzerine 18/08/2022 tarihi itibarıyla sözleşmede belirtildiği şekilde davacının ----- karşı olan vadeli veya vadesiz borçlu olduğu tüm tutarların muaccel hale geldiğini,

davacı tarafından 18/08/2022 tarihinde keşide edilen ihtarname ile akaryakıt bayilik sözleşmesinin haksız şekilde feshedilmesi üzerine davalı müvekkili tarafından----.NOTERİ' nin 24/08/2022 tarih ve ----- yevmiye numaralı cevabi ihtarnamesi keşide edildiğini, bu ihtarnamede davacı şirkete 24/08/2022 tarihi itibarıyla "akaryakıt bayilik sözleşmesinin hiçbir haklı gerekçe olmaksızın fesih edilmiş olduğunu,

bu sebeple haksız ve süresinden önce yapılan feshin sözleşmede yazılı olan yaptırımlarının uygulanacağı bu kapsamda verilen 7 günlük süre içinde cari hesabınızda şirketimize vade farkı ve gecikme faizi hariç 512.175,92 TL tutarınca borcun ödenmesi; haksız erken fesih sebebiyle 250.000,00 USD maktu cezai şartın ödenmesi; asgari mal alım taahhütlerinin yerine getirilmemesi sebebiyle 3.110.442,55 TL tutarındaki cezai şart borcunun ödenmesi;

akaryakıt bayilik sözleşmesinin bakiye süresine yönelik olarak oluşan 19.786.975,62 TL kar mahrumiyeti borcunun ödenmesi aksi halde teminat mektubunun nakde çevrileceği " hususlarının ihtar edildiğini, davacı şirketin işbu menfi tespit davasını açtığı 29/08/2022 tarihi itibarıyla davalı müvekkile olan 3.110.442,55 TL tutarındaki cezai şart borcunu ve haksız feshin yaptırımı olan 19.786.975,62 TL kar mahrumiyeti borcunu ve ayrıca maktu cezai şart niteliğinde olan 250.000,00 USD tutarındaki maktu cezai şart borcunu ödemediğini,

bu hususun davalı müvekkiline ait ticari defter ve kayıtlar üzerinde yapılacak olan bilirkişi incelemesi ile sabit olmuş olacağını, davacı şirketin tek taraflı olarak davalı müvekkilinin rıza ve onayını almaksızın ve davalı müvekkili tarafından kabul edilmeyen ispata muhtaç soyut ve uydurulmuş gerekçelerle akaryakıt bayilik sözleşmesini fesih etmesi davalı müvekkilinin fesih tarihi itibarıyla doğmuş ve doğacak cezai şart ve kar mahrumiyeti alacaklarını ortadan kaldırmadığını,

kaldı ki bayilik sözleşmesinin davacı tarafından fesih edilmesine davalı müvekkilinin sebebiyet vermediği gibi sözleşme ve yasa ile korunan bir haklı fesih sebebi veya bir mücbir sebebin de mevcut olmadığını, bu hususların aksini davacının ispat ile mükellef olduğunu, dolayısıyla açılan menfi tespit davası dava tarihi itibarıyla akaryakıt sözleşmesi ve eklerine bağlı olarak düzenlenen ---- 01/02/2021 tarihli ve ---- referans numaralı ve 1.000.000,00 TL bedelli teminat mektubu yönünden haksız ve yasal dayanaktan yoksun olup reddi gerektiğini;

----- --- bayilik sözlemesi ve 01/02/2021 tarihli ----- sayılı 100.000,00 TL bedelli kesin teminat mektubu yönünden ise: davalı müvekkili ile davacı şirket arasında -- - Bulvarı No:-----(Ada:-,Pafta:----, Parsel:658) ----- adresinde bulunan ----- istasyonunun davalı müvekkilin marka ve logosu altında 5 yıl süre ile davacı tarafından bayi olarak işletilmesi ve davacının davalıdan satın alacağı ----- ürünlerinin istasyonda satması amacıyla öncelikle akdedilecek olan bayilik sözleşmesinin icari koşullarının ve taraflar arasındaki hak ve yükümlülüklerin tespiti amacıyla 01/01/2021 tarihli bir bayilik protokolü akdedildiğini,

akabinde taraflar arasında istasyonun faaliyete hazır hale geldiğinde 01/08/2021 başlangıç tarihli bir istasyonlu ---- bayilik sözleşmesi akdedildiğini, davacı şirketin işbu akaryakıt bayilik sözleşmesi ile EPDK ' ya müracaat ederek 28/04/2021 tarihinden itibaren ----(Ada:-,Pafta--- Parsel:658) -----adresinde bulunan akaryakıt istasyonunu bayi sıfatıyla işletmek amacıyla ----- numaralı bayilik lisansını aldığını,

bayilik sözleşmenin bu şekilde düzenlenmesi sebebiyle taraflar arasında daha evvel akdedilen 01/01/2021 tarihli bayilik protokolünün 01/08/2021 tarihli bayilik sözleşmesine ek yapıldığına dair 01/08/2021 tarihli bir zeyilname düzenlendiğini, tüm bunlara ilave olarak taraflar arasında davacının istasyonda bayilik faaliyetlerinde kullanabilmesi amacıyla davalı müvekkili tarafından davacıya teslim edilen malzemelerin hukuki statüsünü düzenleyen 01/08/2021 tarihli bir ek ariyet sözleşmesi de akdedildiğini,

davacı şirket bayilik sözleşmesine ek olarak 03/08/2021 tarihli asgari mal alım taahhütnamesini düzenleyerek davalı müvekkile teslim ettiğini, işbu 03/08/2021 tarihli asgari mal alım taahhütnamesi uyarınca, davacı şirketin davalı müvekkilinden her sözleşme yılı içinde 200.000 KG - 200 TON/YIL (İKİYÜZ TON/YIL) olmak üzere 5 yıl için toplam 1000 TON (BİNTON) ----- satın almayı ve satın almadığı her bir ton ----- için 100 USD/TON cezai şart ödemeyi taahhüt ettiğini,

davacı şirketin yukarıda izah edilen akdi ve ticari ilişkinin teminatı olması amacıyla davalı müvekkil lehine ----01/02/2021 tarihli ve ------ referans numaralı 100.000,00 TL bedelli teminat mektubunu keşide ederek davalı müvekkile teslim ettiğini, yukarıdaki teminat mektubu ve sözleşmenin davacı tarafında haksız olarak feshine ilişkin yapılan açıklamaların aynı şekilde bu teminat mektbu içinde geçerli olduğunu belirterek yasal dayanaktan yoksun bu davanın reddinin gerektiğini savunmuştur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava taraflar arasında düzenlenen 01.01.2021 tarihli akaryakıt bayilik sözleşmesinin feshi nedeniyle davacının davalı şirket ile imzalanan sözleşmelerin teminatını teşkil etmek üzere davalıya teslim edilen ------ Şubesi tarafından düzenlenen 01.02.2021 tarihli 100.000 TL bedelli teminat mektubu ile 01.02.2021 tarihli 1.000.000 TL bedelli teminat mektuplarından dolayı borçlu olup olmadığının tespitine ilişkindir.Davacı taraf, taraflar arasındaki sözleşmelerin haklı nedenle

feshedildiğini, davalıya cari hesaptan kaynaklanan borcunun olmadığını, davalıya

sözleşmenin ifası aşamasında teminat mektubu verildiğini, bu teminat mektupları nedeniyle

borçlu olunmadığının tespitini istemiş, davalı ise sözleşmenin davacı tarafından haklı bir

neden olmaksızın feshedildiğini, sözleşmeye göre ceza koşulu alacağının olduğunu, aynı

zamanda davacının asgari alım taahhüdüne aykırı davranışından kaynaklanan alacağı

olduğunu, yine kâr kaybı olduğunu ileri sürerek teminat mektubunu nakde çevirme hakkı

olduğunu beyan etmiştir.Taraf delilleri, ilgili bilgi ve belgeler, ilgili yerlerden celp edildikten sonra dosya rapor alınmak üzere 3 kişilik bilirkişi heyetine tevdi edilmiş,bilirkişiler ----- tarafından ibraz olunan 10/10/2023 tarihli raporla taraflar arasındaki sözleşmenin davacı tarafından iflas edeceği ihtimali gerekçe gösterilerek feshedilmiş olduğu, bu gerekçenin basiretli tacir olma kavramı ile uyumlu olmadığı, sözleşmenin haklı bir neden olmaksızın feshedilmiş olduğunun kabulünün hayatı olağan akışına uygun olduğu, davalının asgari alım taahhüdü nedeniyle alacaklı olduğu,

fakat alacaklı olduğunu iddia ettiği meblağın heyet tarafından değerlendirilemediği, davalının ceza koşulu talep ettiği protokolün sona ermiş olduğu, buna dayalı alacak talep edilmesinin mümkün olmadığı, davalının haksız feshe dayalı olarak uğradığı zararın, tarafların yasal defter kayıtlarının incelemesi ile hesaplanabileceği belirtilmiştir.

Bunun üzerine

Mali Müşavir ----- 29/01/2024 tarihli rapor alınmış, bu raporda davacı ---- 2020-2022 yılları ticari defterleri incelenmiş, raporda 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 64. Maddesinde belirtilen defterlerin usulüne uygun tutulduğu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu 'nun ticari defterlerin ibrazı ve delil olması başlıklı 222.

Maddesinde aranan koşulları taşıdığından delil niteliği taşıdığını, davacı ile davalı arasındaki ticari ilişkinin 30/04/2021 - 05/09/2022 tarihleri arasında olduğunu, bu ticari ilişki kapsamında, davalının davacıdan alacak bakiyesinin bulunmadığını, davacının 2021 yılında 1.060 m3 beyaz ürün, 1,4 ton madeni yağ, 47 ton ----- alımı yaptığı davacının 2022 yılında 1.110 m3 beyaz ürün, 1,7 ton madeni yağ, S0 ton ----- alımı yaptığını, taraflar arasında imzalanan sözleşme ve taahhütnameler doğrultusunda, cezai şartların oluşup oluşmadığı hususunun Mahkemenin takdirinde olduğu ifade edilmiştir.Ayrıca,

önceki bilirkişi heyetinden davalı ticari defterlerininde incelendiği 08.06.2014 tarihli ek rapor alınmış ve bu raporda, davalı tarafın her yıl 4.800 metreküp beyaz ürün satın almayı taahhüt ettiği,

sözleşme süresinin 5 yıl olduğu, sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle, davalı şirketin kaybettiği satış bedeli (ilk yıl düşüldükten sonra) 4800 m3 x 4 yıl=19.200 m3 olacağı, Sözleşmede d

ağıtıcının kar kaybı toplam satış tutarının %5’i olarak belirlendiğinden; sözleşmenin feshedildiği tarihteki ürün satış bedeli dikkate alınarak yapılan hesaplamada kar kaybının;

9.200.000 x 23,920 TL x 5/100= 22.963.200 TL olduğu, taraflar arasında akdedilen protokol ve sözleşmelerin feshinin haklı olmadığının kabulü halinde; davalının, dava tarihi itibariyle davacıdan

alep edebileceği fesih kaynaklı ceza koşulu alacaklarının,

10.500 USD, 3.176.224,38 TL ve 22.963.200 TL olmak üzere toplam 10.500 USD ve

3.176.224,38 TL+ 22.963.200 TL=) 26.139.424,38 TL olarak hesaplandığı görülmüş, bilirkişi raporları dosya kapsamına uygun ve hüküm kurmaya elverişli görülmüştür.

---- Ticari Şubesi tarafından, ---- Ürünleri

---- Şirketine hitaben, davacı şirket ----- referans numaralı, ----

numaralı, 1.000.000 TL bedelli teminat mektubunun incelenmesinde, içeriğinin;

“---- şirketiniz ile akdettiği veya akdedeceği akaryakıt istasyonu bayilik sözleşmesi, bayilik sözleşmesine ek protokoller, ek ariyet anlaşmaları gibi taraflar arasında akdedilen her türlü sözleşme ve protokollerden;bayilik ilişkisi kapsamında şirketinizden aldığı veya alacağı kredili emtia alımlarından; ürün bedellerinden; cari hesap ilişkisinden, fatura bedellerinden, her türlü cezai şart, kar mahrumiyeti ve tazminat alacaklarından, peşin satış destek primi, ticari inkişaf bedellerinden kaynaklanan iade alacaklarından; azami 1.000.000 TL’sine kadar olan borcunu Bankamız garanti ettiğinden; adı geçenin yukarıda belirtilen borçlarını ödemediğini veya yukarıda

belirtilen sözleşme, protokol ve taahhütname hükümlerini kısmen ya da tamamen ihlal

ettiğini bildiren ilk yazılı talebiniz üzerine adı geçenin yazılı izni veya onayı alınmaksızın ve

herhangi bir mahkeme kararı veya ihtarname/ibraname keşide edilmesine gerek olmaksızın

şirketinizce talep edilen meblağı yukarıda belirtilen tutara kadar yazılı tazmin talep

tarihinden ödeme tarihine kadar işleyecek yasal faizi ile birlikte derhal ve nakden kayıtsız

şartsız ödeyeceğimizi Bankamızın imza atmaya yetkili temsilcisi ve sorumlu sıfatıyla

Bankamız adına ve hesabına kabul, beyan ve taahhüt ederiz. İşbu teminat mektubu

28.01.2022 tarihine kadar (bu tarih dahil) geçerli olup, bu tarihe kadar elimize geçecek

şekilde tarafınızdan yazılı tazmin talebinde bulunulmadığı takdirde mektuptan doğan

yükümlülüğümüz kendiliğinden sona erecektir. İşbu teminat mektubundan doğan hak ve

alacaklar devir ve/veya temlik edilemez” şeklinde düzenlendiği görülmektedir.

-----Ticari Şubesi tarafından, ------numaralı, 100.000 TL bedelli teminat mektubunun incelenmesinde, içeriğinin;“… ----- şirketiniz ile akdettiği veya akdedeceği akaryakıt istasyonu bayilik sözleşmesi, bayilik sözleşmesine ek protokoller, ek ariyet anlaşmaları gibi taraflar arasında akdedilen her türlü sözleşme ve protokollerden;bayilik ilişkisi kapsamında şirketinizden aldığı veya alacağı kredili emtia alımlarından; ürün bedellerinden; cari hesap ilişkisinden, fatura bedellerinden, her türlü cezai şart, kar mahrumiyeti ve tazminat alacaklarından, peşin satış destek primi, ticari inkişaf bedellerinden kaynaklanan iade alacaklarından; azami 100.000 TL’sine kadar olan borcunu Bankamız garanti ettiğinden; adı geçenin yukarıda belirtilen borçlarını ödemediğini veya yukarıda

belirtilen sözleşme, protokol ve taahhütname hükümlerini kısmen ya da tamamen ihlal

ettiğini bildiren ilk yazılı talebiniz üzerine adı geçenin yazılı izni veya onayı alınmaksızın ve

herhangi bir mahkeme kararı veya ihtarname/ibraname keşide edilmesine gerek olmaksızın

şirketinizce talep edilen meblağı yukarıda belirtilen tutara kadar yazılı tazmin talep

tarihinden ödeme tarihine kadar işleyecek yasal faizi ile birlikte derhal ve nakden kayıtsız

şartsız ödeyeceğimizi Bankamızın imza atmaya yetkili temsilcisi ve sorumlu sıfatıyla

Bankamız adına ve hesabına kabul, beyan ve taahhüt ederiz. İşbu teminat mektubu

28.01.2022 tarihine kadar (bu tarih dahil) geçerli olup, bu tarihe kadar elimize geçecek

şekilde tarafınızdan yazılı tazmin talebinde bulunulmadığı takdirde mektuptan doğan

yükümlülüğümüz kendiliğinden sona erecektir. İşbu teminat mektubundan doğan hak ve

alacaklar devir ve/veya temlik edilemez” şeklinde düzenlendiği görülmektedir.

Dosya kapsamına göre, davalının, 5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu

kapsamında petrol piyasasında EPDK' dan almış olduğu dağıtıcı lisansı ile EPDK

denetiminde faaliyet gösteren bir akaryakıt dağıtım şirketi, davacının ise aynı kanun

kapsamında EPDK' dan almış olduğu bayilik lisansı ile EPDK denetiminde faaliyet gösteren

bir ticari şirket olduğu, davalı ile davacı şirket arasında “ -----adresinde bulunan akaryakıt

istasyonunun davalının marka ve logosu altında (5 ) yıl süre ile davacı tarafından bayi

olarak işletilmesi ve davacının davalıdan satın alacağı akaryakıt ürünlerinin istasyonda

satması amacıyla öncelikle 27/04/2021 başlangıç tarihli istasyonlu akaryakıt bayilik

sözleşmesi akdedildiği, ayrıca, bu bayilik sözleşmesine ek olarak taraflar arasında bayilik

sözleşmesinin diğer ticari koşullarının ve taraflar arasındaki hak ve yükümlülüklerin tespiti

amacıyla 27/04/2021 tarihli akaryakıt bayilik protokolü başlıklı belgenin de imzalandığı

görülmektedir.Davacı şirketin, akaryakıt bayilik sözleşmesi ile EPDK ' ya müracaat ederek

30/04/2021 tarihinden itibaren ----- adresinde bulunan akaryakıt istasyonunu bayi sıfatıyla

işletmek amacıyla ----- numaralı bayilik lisansını aldığı, ancak, devamında

anılan sözleşmenin, istasyonun faaliyete hazır hale getirilmesinin beklenmesi ve istasyonun

hazır hale gelmiş olmaması sebebiyle 01/08/2021 tarihli fesih sözleşmesi ile karşılıklı olarak

fesih edildiği, akabinde de yine taraflar arasında 01/08/2021 başlangıç tarihli ve 5 yıl süreli

yeni bir istasyon akaryakıt bayilik sözleşmesi akdedildiği, bayilik sözleşmenin belirtildiği

şekilde yenilenmesi sonucunda, taraflar arasında daha evvel akdedilen 27/04/2021 tarihli

bayilik protokolünün 01/08/2021 tarihli bayilik sözleşmesine ek yapıldığına dair 01/08/2021

tarihli bir zeyilnamenin de düzenlendiği, yanı sıra, bunlara ilave olarak taraflar arasında

davacının istasyonda bayilik faaliyetlerinde kullanabilmesi amacıyla davalı yan tarafından

davacıya teslim edilen malzemelerin hukuki statüsünü düzenleyen 01/08/2021 tarihli bir ek

ariyet sözleşmesinin yanı sıra, yine davacı tarafça, daha evvel akdedilen 27/04/2021 tarihli bayilik sözleşmesi sebebiyle davalı yana hitaben 29/04/2021 tarihli asgari mal alım taahhütnamesini

düzenlediği, akabinde bayilik sözleşmesinin 01/08/2021 tarihinde yenilenmesi sebebiyle

davalı şirketin asgari mal alım taahhütnamesinin de yenilendiği ve 03/08/2021 tarihli asgari

mal alım taahhütnamesini düzenlediği anlaşılmaktadır.

Davacı şirketin, yukarıda izah edilen akdi ve ticari ilişkinin teminatı olması amacıyla

davalı şirket lehine ---- 01/02/2021 tarihli ve ----- referans

numaralı 1.000.000,00 TL bedelli teminat mektubunu keşide ederek davalı şirkete teslim

ettiği anlaşılmaktadır.

27.04.2021 tarihli Akaryakıt bayilik sözleşmesinin;

- " Teminatlar ve Kambiyo Evrakı" başlıklı 22/1 maddesinde ;"BAYİ gerek daha evvel

taraflar arasında akdedilmiş ve sona ermiş olan bayilik sözleşmesinden gerekse

akdedilecek olan bayilik sözleşmesi ve ekleri olan ariyet sözleşmesi ve var ise satış

taahhütnamesi vb. anlaşmalardan, akaryakıt ve madeni yağ alımından kaynaklanan

alacaklardan, kredili ürün alımlarından, aldığı yada alacağı kredilerden, cari hesaptan, çek

ve bono gibi her türlü kambiyo senetlerinden, vade farklarından, tüm ariyet ve demirbaşların

muhafazasından,---- tarafından ----yapılmış ve yapılacak olan her türlü

yatırımlardan, verilen, peşin satış destek primlerinden, kar mahrumiyeti ve cezai şart dahil

doğmuş ve doğacak her türlü alacağın teminatı olmak üzere ipotek, banka teminat mektubu,

nakit teminat, garantör temini, kambiyo evrakı, doğrudan borçlanma sistemi üyeliği ve

benzeri yasal teminatları vermeyi ve bu teminatları sözleşmenin yenilenmesi veya -----

tarafından talep edilmesi halinde yenilemeyi ve limitlerini artırmayı; bayilik sözleşmesi ve eki

niteliğindeki sözleşme ve taahhütnameler kapsamında bir hak ve alacak doğduğu takdirde,

hiç bir ihtar ve mahkeme kararına gerek olmaksızın ----- iş bu teminatları nakde

çevirmeye ve gelir kaydetmeye veya nakit teminat niteliğinde muhafaza etmeye yetkili

olduğunu, gerekmesi halinde garantörlere başvurma hakkına sahip olduğunu, teminatların

borçlarından mahsup edilmesini talep etmeyeceğini kabul, beyan ve taahhüt etmiştir.” ,

- "Teminatlar ve Kambiyo Evrakı" başlıklı 22/2 maddesinde; "Bayi, bayilik sözleşmesi

kapsamında mevcut teminatlara ilave olarak verdiği teminatların mevcut teminatların

devamı niteliğinde olduğunu ve daha evvel doğmuş olan borçları da kapsayacağını, bayilik

sözleşmesinin yenilenmesi halinde yenilenen bayilik sözleşmesinin ve eklerinin de mevcut

teminat kapsamına dahil olacağını, ….”

- -8/1 maddesinde; “BAYİ, öncelikle ve genel olarak 5015 Sayılı Petrol Piyasası

Kanunu ve Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği ile ilgili mevzuat hükümlerine uygun

faaliyetlerde bulunmayı ve tüm iş ve işlemlerinde 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu 18/2

hükmü kapsamında basiretli tacir gibi hareket etmeyi kabul beyan ve taahhüt eder…" ,

- "Sözleşme İhlalleri " başlıklı 25/1 maddesinde; "----- işbu maddede düzenlenen

bayilik sözleşmesinin ve eklerinin ihlali veya kararlaştırılan edimin ifa edilmemesi dolayısıyla

BAYİ’ ye karşı sahip olabileceği tüm kanuni hukuk yolları saklı kalmak kaydıyla ------,

bayilik Sözleşmesi ve ekleri doğrultusunda yazılı fesih bildirimi düzenleyerek tüm

sözleşmeleri derhal feshedebileceği ve fesihle birlikte cezai şart ve sair tazminat talep

edebileceği gibi edimin ifası ile birlikte cezai şart ve sair tazminatları talebinde de

bulunabilir…..",- "Sözleşme İhlalinin, Feshin ve Sona Erme Hallerinin Sonuçları" başlıklı 26/2

maddesinde; " BAYİ ‘nin 25.1.’deki açıklanan durumlarla sınırlı kalmamak kaydıyla,

25.1.’deki durumlara ve/veya Bayilik Sözleşmesi’ne ve/veya ayrılmaz eklerinde yer alan

hususlardan herhangi birisine uymaması halinde ------ seçimlik olmak kaydı ile; 1)Yazılı

olarak ihtar vererek ihtarda vereceği süre içinde ihlalin giderilmesini talep etmek, 2)Mal

teslimatını dilediği bir süre kadar durdurmak,3.)BAYİ ’den uyulmayan her husus için, cezai

şart talep etmek, 4)Zarar ziyan talep etmek,5.Sözleşmeyi derhal ve süresinden önce

feshetmek, 6)BAYİ "nin verdiği teminat mektupları ve sair teminatlarını da derhal nakde

çevirerek alacaklarını ve/veya zarar ve ziyanını tahsil etmek veya alacaklarından mahsup

etmek, 7)24 üncü maddede sayılan hallerde seçenekli yaptırımlarından herhangi birini,

birkaçını veya hepsini BAYİ ’ye uygulamak hakkına veya hem bunları uygulayıp hem de

BAYİ ’den akdin ifasına devam edilmesini talep etmek hakkına sahiptir.",

-"Fesih ve Sona Erme Halinin Sonuçları" başlıklı 26/4/2 maddesinde ; "BAYİ,

sözleşme ve eklerinin herhangi bir sebeple ve herhangi bir şekilde feshi veya sona ermesi

durumunda ----- karşı olan vadeli veya vadesiz borçlu olduğu tüm tutarların muaccel

hale geleceğini ve bütün teminatların paraya çevrileceğini ve borçları için her türlü yasal

takibin yapılabileceğini kabul eder. Fesih veya sona erme halinde ---- BAYİ ’ye

ödemesi gereken tutarlar varsa, ----- söz konusu paraları BAYİ ’ye ödemesi gereken

tutarlardan düşme hakkına sahip olacaktır. Eğer borçlu olunan tutar yapılacak ödemelerden

fazla ise; BAYİ, bakiyeyi ---- sözleşmenin feshinden itibaren yedi gün içinde

ödeyecektir. Eğer ---- borçlu olunan paraların tahsilatında makul masraflarla karşılaşırsa;

----- söz konusu masrafları BAYİ ’nin borçlu olduğu tutarlara ekleyebilir. BAYİ ’nin tüm

borçlarına işbu sözleşmede belirtilen fiili ödeme tarihine kadar işleyecek ticari temerrüt faizi

uygulanır.", -"Fesih ve Sona Erme Halinin Sonuçları" başlıklı 26/4/8 maddesinde; "------ fesih

veya sona erme sebebiyle fesih tarihine kadar olan zarar ve ziyanına karşılık bir tazminat

alacağı ve ayrıca cezai şart alacakları ile fesih ve sona erme tarihinden sözleşme süresinin

sonuna kadar hesap edilmek üzere, satış yapılamamasından kaynaklanan mahrum kaldığı

kâr karşılığı bir kar mahrumiyeti alacağını tazminat olarak BAYİ ’den talep edebilir. İşbu

cezai şart ve kar mahrumiyeti tazminatı alacağının tespitinde BAYİ; fesih/sona erme

tarihinde uygulanmakta olan beher m3 akaryakıt için ----- motorin ürünündeki dağıtıcı

şirket karının esas alınarak hesaplanmasını kabul etmiştir. Bakiye sözleşme süresi için aylık

asgari satış tutarı olarak bayinin geçen bir yılda en yüksek satışı gerçekleştirdiği ay tonajı

esas alınacaktır. BAYİ ’nin ----- bayilik sözleşmesine ek olarak bir asgari mal alım

taahhütnamesi düzenleyerek vermiş olması halinde kar mahrumiyeti ve cezai şart

alacaklarının hesabında bu taahhütte belirtilen hesaplama yöntemleri esas alınacaktır.

BAYİ, basiretli bir tacir olarak tarafların tacir olması, sözleşme konusu işin ticari bir iş

niteliğinde olması nedeniyle ödemeyi taahhüt ettiği cezai şartın veya kar mahrumiyetinin

fahiş olmadığını ve tenkise tabi olmayacağını ve mevcut teminatlarının nakde çevrilmesi

yolu ile tahsil edileceğini ve bu tutarların kendisine fatura edilebileceğini kabul beyan ve

taahhüt etmiştir.", -"Fesih ve Sona Erme Halinin Sonuçları" başlıklı 26/9 maddesinde; "Bayilik

sözleşmesinin ihlali ve feshi hallerinde uygulanacak olan yaptırımlar kapsamında

uygulanacak olan cezai şart ve tazminatlar hususunda taraflar ek protokoller akdetmek veya

karşılıklı ya da tek taraflı taahhütlerde bulunmakta serbesttirler. BAYİ her halükarda

hesaplanacak cezai şart ve tazminat borçlarını kendisine herhangi bir ihtarname keşide

edilmesine veya bir mahkeme hükmü ibraz edilmesine gerek olmaksızın ilk yazılı talep

anında derhal ve nakden ödemeyi ve ödemediği takdirde ----- elindeki teminatların nakde

çevrilmesi yolu ile tahsil edilmesini ve ödemesi gereken bedellerin ----- tarafından

kendisine fatura edilmesini kabul beyan ve taahhüt eder.", şeklindedir.

Davacı şirket, davalı şirketle imzaladığı akaryakıt bayilik sözleşmesini, -----NOTERİ’ nin 18/08/2022 tarih ve ----- yevmiye numaralı ihtarnamesi ile sözleşme

süresinin bitim tarihi olan 01/08/2026 tarihinden önce fesih ettiği, bunun üzerine, davalı tarafından-----NOTERİ' nin 24/08/2022 tarih ve ---- yevmiye numaralı, “-----.Noterinin 18.08.2022 tarih ve ------ yevmiye numaralı ihtarnamesine karşı cevap ve itirazlarımız ile haksız ve süresinden önce yapılan tek taraflı fesih sebebiyle doğan hak ve alacaklarımızın ödenmesi aksi halde tahsili

amacıyla yasal yollara başvurulacağı ve teminatlarınızın nakde çevrileceği hususlarının ihtar

ve ihbarıdır” konulu cevabi ihtarnamesi keşide edildiği, bu ihtarnamede davacı şirkete; 24/08/2022 tarihi itibarıyla akaryakıt bayilik sözleşmesinin hiçbir haklı gerekçe olmaksızın fesih edilmiş olduğu; bu sebeple haksız ve süresinden önce yapılan feshin sözleşmede yazılı olan yaptırımlarının uygulanacağı bu kapsamda verilen 7 günlük süre içinde cari hesabınızda şirkete vade farkı ve gecikme faizi hariç 512.175,92 TL tutarında borcun ödenmesi; haksız erken fesih sebebiyle 250.000,00 USD maktu cezai şartın ödenmesi; asgari mal alım taahhütlerinin yerine getirilmemesi

sebebiyle 3.110.442,55 TL tutarındaki cezai şart borcunun ödenmesi; akaryakıt bayilik

sözleşmesinin bakiye süresine yönelik olarak oluşan 19.786.975,62 TL kar mahrumiyeti

borcunun ödenmesi aksi halde teminat mektubunun nakde çevrileceği, hususları ihtar

edildiği görülmüştür.Davalı yan ile davacı yan arasında ayrıca ---- adresinde bulunan-----

istasyonunun davalının marka ve logosu altında (5) yıl süre ile davacı tarafından bayi

olarak işletilmesi ve davacının davalıdan satın alacağı ----- ürünlerini istasyonda

satması amacıyla öncelikle akdedilecek olan bayilik sözleşmesinin ticari koşullarının ve

taraflar arasındaki hak ve yükümlülüklerin tespiti amacıyla 01/01/2021 tarihli bir bayilik

protokolü ve akabinde taraflar arasında istasyon faaliyete hazır hale geldiğinde

01/08/2021 başlangıç tarihli bir istasyonlu ---- bayilik sözleşmesi akdedilmiş

Davacı şirket yukarda izah edilen akdi ve ticari ilişkinin teminatı olması amacıyla

davalı müvekkil lehine --- 01/02/2021 tarihli ve ------ referans

numaralı 100.000,00 TL bedelli teminat mektubunu keşide ederek davalıya teslim

etmiştir.Bu sözleşmenin fesih ve sonuçlarına ilişkin hükümleri ile teminat mektubunun içeriğinin, yukarıda ayrıntılı olarak açıklanan 01.01.2021 tarihli akaryakıt bayilik sözleşmesindeki feshi ve sonuçlarına ilişkin düzenlemelerinin aynı mahiyette olduğu, yukarıda yapılan açıklamaların bu sözleşme ve teminat mektubu içinde geçerli olduğu görülmekle tekrar açıklama yapılmasına gerek görülmemiştir. Davacı tarafından davalıya gönderilmiş olan 24.08.2022 tarihli fesih ihtarında, yakıt

fiyatlarının öngörülmez şekilde arttığından, bayilik faaliyetlerinin yürütülemez hale

geldiğinden, sözleşmelerin devamı halinde iflasın muhtemel olduğundan bahisle 01.08.2021

tarihli ----- bayilik sözleşmenin feshinin ihtar edildiği, yine aynı gerekçelerle davacı

tarafın 18.08.2022 tarihinde 01.08.2021 tarihli akaryakıt bayilik sözleşmesini feshettiği,

Dosya kapsamına göre taraflar arasındaki bayiilik sözleşmesinin tarihi 01/08/2021 olup, taraflar arasında 03/08/2021 tarihli asgari mal alım taahhütnamesini düzenlediği görülmektedir. Buna göre davacı şirket, davalı şirketten her sözleşme yılı içinde 4800 M3/YIL

(DÖRTBİNSEKİZYÜZM3) (BEYAZ ÜRÜN) ve 6 ton madeni yağı satın alacağını ve bu

taahhüdünü yerine getirmemesi durumunda her bir yılda eksik alınan ürün bedelinin son cari

fiyatı üzerinden hesaplanacak tutarın %5 (yüzde beş) ini davalı şirkete cezai şart olarak

ödeyeceğini, ödememesi halinde cezai şart tutarının teminatlarından tahsil edileceğini

taahhüt etmiştir. Nitekim davalı taraf davacıya gönderdiği 01.08.2022 tarihli noter ihtarında asgari

alım taahhüdünden doğan ceza koşulunun ödenmesini istemiş olup davalının bu

sözleşmeden doğan bir ceza koşulu alacağının olduğunun kabulü gerekmektedir.

Davalı taraf ayrıca sözleşmenin erken feshi nedeniyle uğradığı zararın da tazmin edilmesini

talep etmektedir. Taraflar arasında akdedilen Bayilik Sözleşmesinin 26, 4 ve 8. Madde

hükümlerine göre, davacı tarafından fesih işleminin davalı şirkete bildirildiği (tebliğ işleminin

apıldığı) 22.08.2022 tarihinden, sözleşmenin normal süre bitim tarihi olan 01.08.2026

arihine kadar olan bakiye süre yönünden kâr mahrumiyeti alacağının talep edileceği düzenlenmiştir. Sözleşmeye (28.8) göre kar kaybı alacağının tespitinde bayi, fesih tarihinde uygulanmakta olan beher m3 akaryakıt için … motorin üründeki dağıtıcı şirket karının esas alınarak hesaplanmasını kabul etmiştir. … Yine aynı sözleşmenin devam eden ifadesinde bayi için asgari alım taahhüdünün varlığı halinde kar mahrumiyeti hesabında ceza koşulu h

esabında uygulanan yöntemin esas alınacağı kararlaştırıl, bu düzenlemeler çerçevesinde yukarıda açıklanan ek raporda hesaplamalar yapılmış, davalının kar mahrumiyetini talep edebileceği sonucuna varılmıştır.Sonuç olarak yukarıda yapılan açıklamalar ışığında davacının taraflar arasındaki sözleşmeleri feshinde basiretli bir tacir olarak haklı sayılmasının mümkün olmadığı,

bilirkişi tarafından yapılan hesaplamalardan anlaşıldığı üzere davalının asgari alım taahhüdüne aykırılık ile kâr kaybı nedenleriyle davacıdan alacaklı göründüğü,, bu nedenle sözleşme hükümleri ile teminat mektubu hükümlerine göre davalının teminat mektuplarının nakte çevrilmesinin sözleşme yada hukuka aykırılık teşkil etmeyeceği, davacının davasını kanıtlayamadığı kanaatine varılmış ve davanın reddine dair aşağıdaki gibi karar verilmiştir.