İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2020/102 K.2024/59

T.C. İstanbul Anadolu 12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2020/102

KARAR NO : 2024/59

DAVA

Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 14/01/2020

KARAR TARİHİ : 18/01/2024

Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; taraflar arasında 09/11/2012 tarihinde Acentelik Sözleşmesi imzalandığı; aynı tarihli Acentelik Vekaletnamesi ile davacı şirkete yetki verildiği; acentelik sözleşmesinin fesih edildiğini bildiren----- Noterliğinin 19/11/2019 tarihli ve------ numaralı azilname ve ihtarnamesine kadar son derece özenli ve her sene verimlilik artırılarak çalışılmaya

devam edildiği; ihtarnamede doğrudan bir neden ileri sürülmediği; davacı şirkete 30/07/2019 tarihinde gönderilen bir e-mail ile azilnamede belirtilen 2012 tarihli sözleşme haricinde 15/04/2013 tarihli bir sözleşmeye atıfta bulunularak 11. Maddesine aykırı olarak bir verim elde edildiğinin ileri sürüldüğü; oysaki davalı şirketin göndermiş olduğu üretim performans tablolarında prim oranlarının istikrarlı bir şekilde artırıldığının görüldüğü; davacı şirketin kuruluşundan itibaren acente hasar prim oranının, zorunlu poliçelerde dahil olmak üzere

%63’ü aşmadığı; davalı şirketin, sözleşmeye aykırı olarak ihtarnameden önce keyfi kesintiler yaptığı; sağlık sigortalılarının hastanede provizyon alamadığı; servislerin, hasar servisinden hizmet almada problem yaşadığı; davacı şirketin işlem yapmasının ve sisteme erişiminin aralıklarla engellendiği; davacının müşterilerine haksız içerikte mail gönderilerek sistemin komple kapatıldığı; acentelik sözleşmesinin feshi nedeniyle davacı şirkete denkleştirme

tazminatı ödenmesi gerektiği; 2013 yılında davacı tarafın imzalayacağı evraklar arasına eklenerek davacının rızası olmadan 09/11/2012 tarihli sözleşmeye ek olarak imzalatılmış olan ek protokol neticesinde davacıdan yangın üretimini şirketlerden çıkarmaması nedeni ile 1.200 TL tahsil edildiği; böyle bir uygulamanın kabul edilmediğinin sözlü ve e-mail olarak davalı şirket genel müdürüne bildirildiği öne sürülerek denkleştirme tazminatının

dava tarihinden başlayarak hesaplanacak en yüksek ticari faiz (avans faizi) ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı münfesih acente ile davalı şirket arasında sözleşme yapmaya ve prim tahsiline yetkili acentelik sözleşmesinin 09/11/2012 tarihinde imzalandığı; -----Noterliğinin 09/11/2012 tarihli ve ---- sayılı işlemi ile acente için vekaletname düzenlendiği; acentelik sözleşmesinin ------. Noterliğinin------sayılı fesihnamesi ile 19/11/2019 tarihinde haklı nedenle, üretim yetersizliği sebebi ile fesholunduğu; davacı acenteye verimsiz çalışmasına ilişkin bildirimler yapıldığı; ancak davacı tarafından bu bildirimler dikkate alınmadan verimsiz çalışmalara devam edildiği; davalı şirket tarafından

24.05.2019 tarihli yazı ile Acentecilik Sözleşmesi’nin sona erme ve taraflarca feshine ilişkin hükümler kapsamında Ocak-Mart /2019 dönemi itibari ile toplam üretimin 112.321,00 TL olması gerekirken 46.901,00 TL olduğunun tespit edildiği; bu üretimin, beklentinin %42’sine eşit olduğunu belirten bu yazının acenteye tebliğ edildiği; davalı şirket tarafından 30.07.2019 tarihli yazı ile Acentecilik Sözleşmesi’nin 11. Maddesi ile kararlaştırılan hükümler uyarınca Ocak-Haziran /2019 dönemi itibari ile toplam üretimin 258.172,00 TL

olması gerekirken 117.417,00 TL olduğunun tespit edildiği; bu üretimin, beklentinin %45’ineeşit olduğunu belirten bu yazının acenteye tebliğ edildiği; acentelik sözleşmesi haklı nedenle feshedilmiş olduğundan TTK 122. maddesi gereği davacının denkleştirme tazminatı talep hakkı bulunmadığı; davacının portföy tazminatı talebinin Kanun’un aradığı koşulları sağlamadığı öne sürülerek davanın reddine karar verilmesi talep edilmektedir.

İNCELEME ve GEREKÇE:

Dava, TTK'nın 122. maddesi uyarınca acentelik sözleşmesinden kaynaklı portföy tazminatı (denkleştirme alacağı)'na ilişkindir.Mahkemece yapılan yargılama sırasında taraflarca gösterilen deliller toplanmış ve konunun incelenmesi uzmanlık gerektiren yönleri bulunduğundan bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır.

Mahkememizce aldırılan 17/05/2021 tarihli bilirkişi raporu ile dosyada bulunan bilgi ve belgelerin incelenmesi ile yukarıda yapılan tespitler ve yürürlükteki mevzuat hükümleri çerçevesinde yapılan değerlendirmeler sonucunda;

davalı tarafın usul ve yasaya uygun olarak tutulmuş ticari defterlerinin sahibi lehine delil kudretine haiz olduğu;davacı acentenin son beş yıl içinde, üretimini yaptığı poliçelere ilişkin komisyon tutarından iptal edilen poliçelerin komisyon tutarları düşüldüğünde son beş yıl içinde acenteye ödenen net komisyon tutarının 215.511,59 TL olduğu; son beş yıllık faaliyeti sonucu aldığı yıllık komisyon veya diğer ödemelerin ortalamasının ise 43.102,32 TL hesaplandığı;Fesih tarihi itibarıyla davacı acentenin portföyünde bulunup fesih tarihinden sonra

davalı sigorta şirketi tarafından yenilenen poliçelerden davalı sigorta şirketi tarafından elde edilen prim toplamının 530.800,52 TL olduğu

43.102,32 TL tutarın denkleştirme tazminatı olarak hesap edildiği, manevi tazminatın mahkemenin takdirlerinde olduğu sonuç ve kanaati bildirilmiştir.

Mahkememizce aldırılan 05/01/2022 tarihli bilirkişi ek raporu ile davacı acentenin verimliliğinin, sektöre ilişkin kriterler göz önünde bulundurularak

değerlendirilmesi için sigorta acenteleri konusunda uzman bir sektör bilirkiĢisinden rapor alınması hususunun mahkemenin takdirinde olduğu;

kök rapordaki kanaatin değiştirilmesini gerektiren bir husus bulunmadığı sonuç ve

kanaati bildirilmiştir.Mahkememizce aldırılan 30/08/2022 tarihli bilirkişi raporu ile üzere,davacı ile davalı sigorta şirketi arasında 9.11.2012 tarihli acentelik sözleşmesinin akdedildiği, söz konusu sözleşmenin davalı sigorta şirketi tarafından 19.11.2019 tarihinde sona erdirildiği, feshin haklı nedene dayanmadığı, taraflar arasında düzenlenen acentelik sözleşmesi ve ek protokol kapsamında,davalı sigorta şirketince sözleşmenin sigorta sözleşmesini feshetmede haklı bir sebebinin olduğunun söylenemeyeceği;

dolaysıyla TTK m. 122/1 ve Sigortacılık Kanunu m. 23/16 uyarınca acentenin denkleştirme tazminatı isteme hakkı bulunduğu,TTK m. 122/1’de belirtilen denkleştirme / portföy tazminatı isteme şartlarının gereklerinden olan, davalı sigorta şirketinin sözleşmenin sona ermesinden sonra davacı acenteye ait müşteri portföyünden menfaat sağlamaya devam edip etmediği,acente müşterilerine ait poliçelerin hangilerinin yenilemelerinin yapılmasına devam edip etmediği hususlarının belirlenmesi gerektiği,

davalı sigorta şirketi tarafından davacı tarafa ait müşteri poliçelerinin ne kadarının yenilenmiş olduğuna dair açıklama yaparak yenilenen poliçe listesini ibraz etmesi gerekeceği ve bu eksikliğin tamamlanmasında sonra mali müşavir bir bilirkişi ile tarafıma yerinde inceleme yetkisi verilmesi hususunun mahkemenizin takdirinde bulunduğu, denkleştirme tazminatı üst sınırının 78.148,66 TL olarak hesaplandığı,

TTK m. 122/2 uyarınca acentenin talep edebileceği denkleştirme tazminatı acentelik süresince hak ettiği komisyon ve sair gelirlerinin ortalamasını aşamayacağından,somut uyuşmazlıkta acente lehine hükmedilecek denkleştirme tazminatı tutarının önceki bilirkişi raporları ile belirlenen 43.102,32TL olduğu sonuç ve kanaati bildirilmiştir.Mahkememizce aldırılan 15/06/2023 tarihli bilirkişi ek raporu ile davalı sigorta şirketi tarafından yenilemesi yapılan 272 adet poliçe listesi sunulduğu ve alınan primin 530.800,52 TL olduğu dikkate alındığında, TTK m. 122/1’de belirtilen denkleştirme /

portföy tazminatı isteme şartlarının gereklerinden olan, davalı sigorta şirketinin sözleşmenin sona ermesinden sonra davacı acenteye ait müşteri portföyünden menfaat sağlamaya devam ettiği ve davacı acentenin denkleştirme tazminatı talep edebileceği, kök raporda, denkleştirme tazminatı üst sınırının 78.148,66 TL olarak hesaplandığı, TTK m.122/2 uyarınca acentenin talep edebileceği denkleştirme tazminatı acentelik süresince hak ettiği komisyon ve sair gelirlerinin ortalamasını aşamayacağından, somut uyuşmazlıkta acente lehine

hükmedilecek denkleştirme tazminatı tutarının önceki bilirkişi raporları ile belirlenen 43.102,32TLolduğu sonuç ve kanaati bildirilmiştir.Genel olarak denkleştirme tazminatı, acentelik sözleşmesi sona erdikten sonra, bu ilişki devamı boyunca acentenin kişisel gayretiyle yarattığı müşteri çevresinden akidinin halen yararlanması, acentenin ise yararlanmaması nedeniyle uğradığı kaybın karşılığıdır.

Somut olayda uygulanması gereken 6102 sayılı TTK'nın 122. maddesinde açıkça "denkleştirme istemi" olarak tanımlanan, doktrinde de "müşteri tazminatı", "portföy tazminatı", "portföy akçesi" olarak da ifade edilen bu tür tazminattır. TTK'nın 122/4. maddesi uyarınca denkleştirme isteminin sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içerisinde ileri sürülmesi gerekir.

Bu sürenin niteliği hususunda öğretide görüşbirliği olmadığı, hak düşürücü süre mi yoksa zamanaşımı süresi olup olmadığının yasal düzenlemede açıklanmadığı; maddenin gerekçesinde de sürenin niteliğinin uygulama tarafından belirlenmesi gerektiği yazılıdır.Acentenin denkleştirme istemini ileri sürmesi bir irade beyanıyla gerçekleşecek olup, bu beyanda bulunulmaması halinde acente TTK'nın 122. maddesinden doğan hakkını kaybetmektedir.

Dolayısıyla denkleştirme miktarı kadar alacak hakkı kazanmanın ön koşulu, irade beyanının yöneltilmesidir. Bu düzenleme göstermektedir ki denkleştirme talep hakkı tipik bir bağımlı ve kurucu yenilik doğuran haktır.

Yenilik doğuran haklar için öngörülen süreler hak düşürücü süre niteliğindedir (-----) 6102 sayılı TTK' nın 122. maddenin 4. fıkrasında öngörülen sürenin niteliği hususunda öğretide görüş birliği olmadığı, hakdüşürücü süre mi yoksa zamanaşımı süresi mi olduğunun yasal düzenlemede açıklanmadığı; maddenin gerekçesinde de sürenin niteliğinin uygulama tarafından belirlenmesi gerektiği, sebebinin de hukuk geliştirme olanaklarının önünün kapatılmaması olarak gösterilerek bu hususun uygulamaya bırakıldığı anlaşılmaktadır.

Kanunda dava açılmasından söz edilmeyip tazminat talebinin ileri sürülmesinden söz edildiği hususu dikkate alındığında, bir yıllık sürenin dava açılması için değil, tazminat talebinin ileri sürülebilmesi için bir hakdüşürücü süre olarak anlaşılması gerektiği kabul edilmelidir. Bu durumda davacının bir yıllık süre içinde denkleştirme tazminatı hakkını ileri sürmüş olması gerekir.

Acentelik sözleşmesinin feshi haklı nedene dayanmadığından Davacı tarafın 6762 sayılı TTK.133 ve 134. Madde hükümleri uyarınca denkleştirme tazminatı isteme hakkı mevcut olmakla birlikte acentenin denkleştirme tazminatı talep edilebilmesi için aranan koşullar; acentenin bulduğu yeni müşteriler sayesinde, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra da "önemli menfaatler" elde edilmesi, acentenin ücret kaybına uğraması, denkleştirme ödenmesinin hakkaniyete uygun olmasıdır.

Denkleştirme talebi için kanunun aradığı şartlar kümülatiftir. Bu bağlamda, öncelikle yeni müşteri çevresinin yaratıldığını, var olan müşterilerle ilişkinin geliştirilip genişletildiğini ve bu müşteriler sebebiyle müvekkilinin önemli menfaatler elde ettiğini ispat yükü davacı acente üzerindedir. Buna mukabil davalı sigorta da denkleştirme talebinin hakkaniyete uygun olmadığını veya bedelin indirilmesi gerektiğini ispat yükü altındadır (-----.) (Yargıtay-----.

HD -----Sayılı ve 10.05.2017 tarihli ilamı, ---- BAM---- HD. ------.

Sayılı Kararı) Buradan da anlaşılacağı üzere somut olayda sadece sözleşmenin sona ermesi yeterli olmayıp aynı zamanda diğer koşulunda ispatlanması gerekmekte ise de davacı acentenin yeni müşteri çevresi yarattığı, var olan müşterilerle ilişkinin geliştirilip genişletildiği ve bu müşteriler sebebiyle davalının önemli menfaatler elde ettiği yönünde bilirkişilerin kök ve ek raporlarda değerlendirmeler sonucunda TTK m.

122/2 uyarınca acentenin talep edebileceği denkleştirme tazminatı acentelik süresince hak ettiği komisyon ve sair gelirlerinin ortalamasını aşamayacağından, somut uyuşmazlıkta acente lehine hükmedilecek denkleştirme tazminatı tutarının önceki bilirkişi raporları ile belirlenen 43.102,32TL olduğu bildirilmekle usul ve yasaya dosya kapsamına uygun bilirkişi raporları hükme esas alınarak davanın kabulüne karar verilmiştir.

HÜKÜ M

Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

Davanın KABULÜNE,

1-Denkleştirme tazminatı 43.102,32 TL 'nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

2-Alınması gerekli karar ve ilam harcı olan 2.944,32 TL'nin dava açılırken davacı tarafça peşin olarak yatırılan 222,01 TL'nin mahsubu ile bakiye kalan 1.922,31 TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,

3-Davacı tarafından yatırılan 54,40 TL başvurma harcı, 222,01 TL peşin harç ve 800,00 TL tamamlama harcı olmak üzere toplam 1.076,41 TL harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

4-Davacı tarafından yapılan 4.600,00 TL bilirkişi ücreti, 201,71 TL posta gideri olmak üzere toplam 4.801,71 TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,

5-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri bulunmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,

6-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT' ye göre belirlenen 17.900,00 TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,

7-Suçüstü ödeneğinden karşılanan 1.320,00 TL arabuluculuk ücretinin davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,

8-Kararın kesinleşmesi halinde kullanılmayan gider avansının ilgili tarafa iadesine,Dair davacı vekilinin yüzüne karşı davalının yokluğunda, kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içinde-----Bölge Adliye Mahkemesinde istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar, açıkça okunup, usulen anlatıldı.