İstanbul Anadolu 13. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2025/35 K.2025/6

T.C. İstanbul Anadolu 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2025/35

KARAR NO : 2025/6

DAVA

Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))

DAVA TARİHİ : 13/01/2025

KARAR TARİHİ : 13/01/2025

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 9.maddesine göre Türk Milleti adına yargı yetkisini kullanan bağımsız ve tarafsız -----Asliye Ticaret Mahkemesinde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasında dosya tensip için incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ/

DAVA/TALEP

Davacı/Talep eden şirket vekili dilekçesinde özetle. Talep eden şirket yetkilisi --- ---, kasaplık işiyle uğraşmakta olup ------ adresinde bir kasap dükkanı olduğunu, işi çerçevesinde toplu et alımları yapmakta ve ödemelerinde de çek kullanmaktadır.

Dükkanına ait tüm belgeleri, çek defterlerini ve parasını muhafaza etmekte olduğu çantası zayi olduğunu ve bu durumu 02/01/2025 günü fark ettiğini, şirket yetkilisi -----, 20/12/2024 tarihinde ----- vergi numaralı ---- firmasına aralarındaki alım satım ilişkisine istinaden banka havalesi yoluyla 150.000 TL tutarında ödeme yapmış, geri kalan 130.637,09 TL'lik cari borcu için de aynı tarihte (20/12/2024) 15/01/2025 keşide tarihli 130.637,09 TL bedelli ------ ait ancak çek numarasını hatırlayamadığı çeki düzenlediğini ve kaybolan çantasına koyduğunu,

02/01/2025 tarihinde söz konusu çeki ---- teslim etmek için çantasını aramış ancak çantasını bulamadığını, kaybolan çantasının içinde 120.000 TL nakit para, ---- ait numaralarını bilmediği 25 adet çek, yine ---- ait ----- ile başlayıp ---- dahil son bulan 10 adet çek, ------ Bankasına ait ---- ile başlayıp ----- dahil son bulan 10 adet çek ve -----ait ----- ile başlayıp ----- dahil son bulan 10 adet çek ile alacaklı olduğu kişilere ait olan ve toplam maddi değeri 10-12 milyon TL olan senetleri bulunduğunu, ayrıca şirketine ait imza sirküsü, vergi levhası, ticaret hayatında alacaklı olduklarının bilgilerinin yer aldığı tüm evrakları,

şirketine ait kaşe, alacaklı olduğu firmalara ait maddi değeri 18 milyon olan müşteri çekleri bulunduğunu, şirket yetkilisinin kaybolan çantasındaki çek defterlerinde imzalı ve düzenleme yeri dolu olan başkaca çekleri bulunmadığını, ancak bunların lehtar, keşide tarihi ve miktarları boş olduğunu, mağduriyeti için ----- Polis Amirliğine giderek kayıp/çalıntı bildiriminde bulunduğunu, çantasının kötü niyetli üçüncü kişilerin eline geçtiğini 08/01/2025 tarihinde ---- yetkilisinin kendisini araması ile öğrendiğini, anılan tarihte bir şahsın çeki bozdurmak üzere bankaya gittiğini şirket yetkilisine bildirdiğini ve çek görüntülerini attığını,

söz konusu çekte keşide yeri ile imza şirket yetkilisine aitse de keşide tarihi, lehtar ve miktar kısmı müvekkilin tanımadığı kötüniyetli üçüncü kişilerce doldurulduğunu, şirket yetkilisi, bu şahısları tanımadığını ve onlarla herhangi bir ticaretlerinin olmadığını belirttiğini ve aynı gün çekin üzerinde ismi yazılı ----- T.C kimlik numaralı ---- isimli şahıstan ve ----- vergi numaralı ----- şirketinden şikayetçi olduğunu, davanın kabulü ile zayi olmaları sebebiyle;

---- ait ----- ile başlayıp ----- dahil son bulan 10 yaprak çeklerin yine ------ ait numaraları bilinmemekte olan 25 adet çeklerin , ----- ait ---- ile başlayıp ----- dahil son bulan 10 yaprak çeklerin ve T.C. ----- Bankasına ait ---- ile başlayıp ----- dahil son bulan 10 yaprak olmak üzere toplamda 55 adet çekler hakkında telafisi güç ya da imkansız zararların önüne geçmek ya da kötüniyetli kişilerce bu çeklerin tedavüle çıkartılmasını önlemek için acilen ve tedbiren ödeme yasağı konulmasını ve çeklerin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP /TALEP : Dava HMK'nin 382(2)-e maddesi gereği çekişmesizdir.

DELİLLER

Ticaret Sicil Kaydı, Şikayetçi İfade Tutanağı, Çek görüntüleri, Cari Hesap Ekstresi, e-irsaliyeler, Dosya kapsamındaki sair tüm bilgi ve belgeler.

DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Talep, 6102 Sayılı TTK' nin 818/1(s) maddesi delaletiyle, aynı Kanunun 757. vd. maddeleri uyarınca zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir.Talebe konu olayda 6102 Sayılı TTK'nin 757/1 maddesi uyarınca mahkememizin talep eden şirketin yerleşim yeri/merkezi (-----) bakımından yetkili olduğu görülmüştür.

Talep, HMK'nin 382(2)-e maddesi gereği çekişmesiz yargı işi olup aynı yasanın 385/1 maddesine göre 316-322 maddeleri kapsamında basit yargılama usulüne ve aynı yasanın 385/2 maddesine göre de resen araştırma ilkesine tabidir. Dolayısıyla HMK'nin 320/1 maddesi gereğince dosya üzerinden yapılacak inceleme neticesinde hüküm verilmesi mümkündür. Bu minvalde Anayasa'nın 141/4 ve 6100 Sayılı HMK'nin 30.maddesi gereğince usul ekonomisi ilkesi de gözetilerek; 6100 sayılı HMK'nin 114 ve 115. maddelerinde bulunan düzenlemeler kapsamında dava şartlarına yönelik (hukuki yarar) yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda yapılan ilk incelemeye göre doğrudan aşağıdaki hüküm sonuca ulaşılmıştır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Senedin Türünün Değiştirilmesi Başlıklı Madde 650” (1) Nama veya emri yazılı senet, ancak kendisine hak verdiği ve borç yüklediği tüm kişilerin muvafakatıyla hamile yazılı sende dönüştürebilir. Bu muvafakatın doğrudan senet üzerine yazılması gerekir. (2) Hamile yazılı senetlerin nama veya emre yazılı senede dönüştürülebilmesi hususunda da aynı kural geçerlidir.

Bu son halde hak veya borç sahibi kişilerden birinin muvafakat bulunmazsa bu dönüştürme, ancak dönüştürmeyi yapan alacaklı ile onun haklarına doğrudan doğruya halef olan kişi arasında hüküm ifade eder." hükmü bulunmaktadır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Şartları Başlıklı Madde 651” (1) Kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebilir.

(2) Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyan ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir." hükmü bulunmaktadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Hükümleri Başlıklı Madde 652” (1) İptal kararı üzerine hak sahibi hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilir vaeya yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir. (2) Bunun dışında iptal usulü ve hükümleri hakkında, kıymetli evrakın çeşitli türlerine ilişkin özel hükümler uygulanır." hükmü bulunmaktadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Uygulanacak Hükümler başlıklı Madde 818” (1) Poliçeye ait aşağıdaki hükümler çek hakkında da uygulanır: s) İptal hakkındaki 757 ilâ 763 üncü maddelerle 764 üncü maddenin birinci fıkrası.” hükmü ile aynı kanunun Önleyici Önlemler başlıklı Madde 757” (1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir.” hükmü bulunmaktadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Uygulanacak Hükümler başlıklı Madde 818” (1) Poliçeye ait aşağıdaki hükümler çek hakkında da uygulanır: s) İptal hakkındaki 757 ilâ 763 üncü maddelerle 764 üncü maddenin birinci fıkrası.” hükmü bulunmaktadır. Görüldüğü üzere çek iptal davası açma hakkı TTK 651.maddesi uyarınca, çeke bağlı alacağı bulunan hamile aittir.

İptal kararını alan hamil, TTK 652.maddesinde düzenlendiği üzere, hakkını senetsiz ileri sürebilir ya da borçludan yeni bir kıymetli evrak düzenlenmesini isteyebilir. İptal davasının amacı budur.

Çek keşidecisinin TTK 757 ve 818/s.maddesi gereğince iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır.6100 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu Dava Şartları Başlıklı madde 114/1-d) “Tarafların, taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları; kanuni temsilin söz konusu olduğu hâllerde, temsilcinin gerekli niteliğe sahip bulunması.” 114/1-e maddesi "Dava takip yetkisine sahip olunması" ve 114/1-h maddesi "Davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması" hükümleri ile aynı kanunun Dava Şartlarının İncelenmesi başlıklı 115/2.maddesi” Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir.

Ancak, dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir.

Bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder.” hükümleri bulunmaktadır.Yukarıda anılan yasal düzenlemeler, yapılan açıklamalar ve yargılama ışığında somut olayda; talep dilekçesindeki açıklamaya göre iptali talep edilen çeklerin davacının kendi çek hesabına ilişkin olduğu ve boş ve imzasız çek yaprakları/ koçanı olarak kaybedildiğinin bildirildiği anlaşılmaktadır.

Buna göre talep konusu çeklerin şirketin çek hesabına ait olduğu bilgisine göre iptali istenen çeklerin sahibinin talep eden şirket olduğu ve davacının işbu davayı keşideci (hesap sahibi) sıfatı ile açtığı sabittir.

6102 Sayılı TTK'nin 818/1-s maddesi yollaması ile aynı yasanın 680. maddesi uyarınca bir çekin kısmen doldurulmuş veya sadece imzalanmış olması halinde dahi tedavüle çıkarılması mümkün ve geçerli olup, böyle bir çekin/çeklerin TTK'nin 757, 763, ve 764 vd. maddeleri uyarınca iptalini istemek hakkının sadece lehtar ve hamile aittir.

Somut olayda talep eden şirket çek hesabı sahibi bir başka anlatımla keşideci sıfatı taşıdığından çek iptali davası açamayacağı gibi işbu çekler nedeniyle ödemeden men yasağı kararı verilmesini istemesi de mümkün değildir.

Kaldı ki somut olayda talebe konu edilen bazı çeklerin boş çek yaprağı olarak kaybedildiği açıkça beyan edilmekle 6102 Sayılı TTK'nin 780.maddesi gereğince henüz çek vasfına sahip olmadıklarından kıymetli evrak da sayılamayacaklarından zayi nedeniyle iptale konu olmaları mümkün de değildir.

Binaenaleyh; eldeki olayda gerçekleşen bu durumların 6100 sayılı HMK’nin 114/1-h maddesi gereğince dava şartı olduğu ve dava şartı eksikliğinin giderilmesinin de mümkün olmadığı ve davacı çek hesabı sahibi keşidecinin çek iptal davası açma hakkının ve hukuki yararının bulunmadığı sonuç ve kanaatiyle davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm ihdas edilmiştir.