İstanbul Anadolu 5. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/782 K.2025/589

T.C. İstanbul Anadolu 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

2022/782 Esas

KARAR NO: 2025/589

DAVA

Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan),

DAVA TARİHİ: 16/11/2022

Birleşen ----- Sayılı dosyasında;

DAVA

İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ: 25/01/2023

KARAR TARİHİ: 09/07/2025

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan), İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı/karşı davalı----- dava dilekçesinde, Davalı/ Karşı Davacı ----- aralarında kendilerinin Alıcı, Davalı/ Karşı Davacının Satıcı olduğu ------- alımına ilişkin ---- tarihinde -----ve ekleri” imzalandığını, Anılan sözleşmeler kapsamında davalı/karşı davacının Eylül 2021 sonuna kadar kendisine 8.000 ton ve %15 fazlası ile 9.200 ton dondurulmuş patatesi (----- olarak kendi ------markası altında) kilogramı 3,88 TL/kg’den satma taahhüdünde bulunduğunu, Ticari ilişki devam etmekte iken davalı/ karşı davacının şirket yetkilisi -----tarihinde gönderdiği bir eposta ile tek taraflı olarak haksız,

İhtarname de belirtilen 5 günlük süreye rağmen siparişlerin sevk/teslim edilmemesi, sözleşmeye aykırılıkların devam etmesi ve yazılı herhangi bir teyit verilmemesi yada herhangi bir şekilde dönüş yapılmaması durumunda tüm yasal hak ve alacakların uygulanacağının, sözleşmede belirtilen cezai şart ve cezai tazminat bedellerinin tahsilinin talep edileceğinin ihtar edildiğini, Anılan ihtarnameye davalı/karşı davacı tarafça cevap verilmediğini, sözleşme kapsamında kararlaştırılan ürünlerin kendisine teslim edilmediğini, sözleşmeye aykırılık nedeniyle maddi manevi zararlarla karşılaştığını, müşteri ve kar kayıplarına uğradığını,

eksik kalan 2.623,921 ton (2.623.921 kg) ürün piyasadan çok daha yüksek maliyetlerle temin etmek zorunda kaldığını, Özel Şartlar Sözleşmesinin "Ödeme Şartları" başlığı altında aynen "satıcı istenen tonajı tedarik edemez ise eksik kalan tonaj tutarının %20'si kadar nakdi cezaya maruz kalacaktır" ve Siparişe İstinaden Ürün Alım Sözleşmesi'nin "Son Hükümler" Başlığı altında 10.12'nci maddesinde aynen "Satıcının haksız şekilde sözleşmeyi feshetmesi ya da sözleşmenin feshine sebep olması durumunda,

#250.000,00-TL(Y/İkivüzellibin TL)'den az olmamak üzere Alıcı'ya fesih tarihinden önceki son üç (3) aylık sürede sipariş edilen vergiler dahil ürün toplam bedeli cezai tazminat olarak Alıcı’ya ödenecektir." şeklinde ifaya eklenen cezai şart hükümleri düzenlendiğini, Cezai şarta ilişkin fatura tutarları sonrasında davalı/karşı davacı tarafa hiçbir borcunun kalmadığını, aksine davalı/karşı davacıdan cari hesap bakiyesi itibariyle 3.840.444,57-TL alacaklı olduğunu ve ödenmediğini,

Uğranılan zarar tutarı olarak hesaplanan #1.558.224,00-TL (Bir Milyon Beşyüzellisekiz Bin İkiyüzyirmidört Bin Türk Lirası) ve yoksun kalınan kar olarak hesaplanan 2.235.166,00 TL’nin de şimdilik 500.000 TL ve 2.000 TL olarak (fazlaya ilişkin haklar ile seçimlik hak ve bilirkişi inceleme ve hesaplaması neticesinde daha yüksek bedel ile ilgili hak saklı tutularak), cezai şart faturalarının cari hesaba işlenmesi neticesinde alacaklı olduğunu 3.840.444,57-TL’ye ilişkin ihtarnamenin davalı/karşı davacıya tebliğ edildiği 04.11.2021 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte tahsilini,

Karşı davanın ise tüm talepler yönünden reddini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin faizi ile birlikte davalı/karşı davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı/Karşı Davacı ---- cevap dilekçesinde; Davacı/Karşı Davalının dilekçesinde bahsi geçen sözleşme ve özel şartların, Davacı/ Karşı Davalı tarafından sözleşme ve ekleri gibi herhangi bir evrak gösterilmeden açılan ihaleye teklif

verilmek suretiyle kazanana Davacı/Karşı Davalı tarafından dikte edilen ve tartışmaya/ müzakereye kapalı sözleşme ve sözleşme eki özel şartlar olduğunu, Davacı/Karşı Davalının oligopol gücünü kullanarak üretici tedarikçi firmaları batırmaya yönelik tek tip sözleşmeler imzalattığını ve devamında bu sözleşmeleri sopa olarak kullandığını, bu suretle üreticilere darbe vurarak ülke ekonomisinin temeline dinamit koyduğunu, Sözleşmenin feshedildiği iddiasının tümüyle yanlış ve hukuka aykırı olduğunu,

sözleşme feshine ilişkin emaili gönderen çalışanın şirketi temsil yetkisi olmadığını ve bu emaile yönelik Davacı tarafından feshin kabul edilmediğine ilişkin ihtar gönderildiğini, Sorunun Davacı/Karşı Davalının sözleşmenin sona ermesinden sonra da %40 zararla kendisine ürün satılması talebinden kaynaklandığını, Stoklarında ürün olması gerektiği iddiasının Davalı/ Karşı Davacının stok tutmasını yasakladığı maddeye de Nisan ayından Eylül-Ekim dönemine kadar devam eden patates hasat dönemi nedeniyle piyasa koşullarına da patates stoklamanın stok maliyetinin yüksekliğine de aykırı olduğunu,

Kendisinin patates sezonunun ortasında 2021 yılında hasat edilen patatesleri kullandığı ve tüm maliyetleri, alımları ve tedarik fiyatları tedarikçilerini de koruyarak %100 düzeylerinde artırdığı bilinmesi ve Davacıya izah edilmesine rağmen sırf piyasa fiyat dalgalanmalarında bir yıl önceki fiyatlar ile mal ettiği ürünleri daha yüksek fiyatla satabilmek adına fiyat artırımı talep edildiğinin iddia edilmesinin kötü niyetten başka bir şey olmadığını, Fiyata ilişkin görüşme ve taleplerin Müvekkil tarafından tümüyle iyi niyetli olarak

değerlendirildiğini gösterir e-mail yazışmalarının dilekçeye eklendiğini, Ticari ilişkisi süresince fiyatlara yönelik çok defa görüşme yapıldığını, kendisinin ticari hayatını devam ettirebilmesi için %40 zararına satılan ürünün satış fiyatında artırım yapılmasının zaruri olduğunu ve bu nedenle fiyat artırımı

talep ettiğini, zira sürekli fiyatta indirim şeklinde gerçekleşen fiyat indirimlerinin yapıldığı dönemlerde maliyetlerde artış olması durumunda fiyat artırımı yapılacağının da Davacı/Karşı

Davalı tarafından kabul edildiğini, ancak kesinlikle uygulanmadığını, Edimini kalite ve taşıma standartlarını da gözeterek yerine getirdiğini, hemen hemen hiç

iade olmamasının da bu durumu gösterdiğini, 6 Temmuz ve 26 Temmuz 2021 günü gönderilen e mailde, aşırı derecede artan

maliyetlerin Davacı/Karşı Davalının taleplerini mevcut fiyatlarla karşılanmasını imkânsız hale getirdiğinin, açık maliyet hesaplamaları da yapılarak genel giderler, taşıma, teslim vb maliyetler ile amortismandan pay verilmemiş haliyle satışa konu ürünün çıplak maliyetinin 6,20 TL'ye yükseldiğinin, kendisinin ticari hayatını devam ettirebilmesi için %40 zararına satılan ürünün satış fiyatında artırım yapılmasının zaruri olduğunun Davacı/ Karşı Davalıya bildirildiğini, Davacı/ Karşı Davalının sözleşmenin feshedildiğini iddia ettiği Temmuz 2021 sonu itibariyle vadesi geçmiş borcunun 1.087.881,12 TL,

Ağustos 2021 sonu itibariyle 3.860.970,50 TL olduğu, mutabakatı yapılmış bu borçlarının hiçbirini vadesinde ödemediği gibi bugün itibariyle dahi ödemediğini, Davacının Müvekkilden ürün alımı yaptığı dönemlerin tamamında diğer firmalardan da aynı ürünü aldığı,

bu hususun son 2-3 yıllık alımlarına bakıldığında kolayca tespit edilebileceği, dolayısıyla başka firmalardan alım yapmak zorunda kaldık iddiasının, aslında her zaman başka firmalardan yaptıkları alımları, dava konusu olayda iddia ve taleplerine dayanak yapmaya çalıştıklarını Diğer taraftan Davacının hukuka aykırı olarak aynı işlemi gerekçe göstererek sözleşmenin hemen hemen tüm maddelerinde yer alan cezai şartlar arasından seçme usulüyle hesapladığı cezai şartların hukuka aykırılıklarının yanında Müvekkilin ticari hayatına kastetmeye/ ticari hayatını bitirmeye yönelik olduğunu, Tüm yargılama giderleri,

vekalet ücreti ve sair masrafların karşı taraf Davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

BİRLEŞEN İTİRAZIN İPTALİ DAVASI YÖNÜNDEN

;DAVA.

Davalı/ Karşı Davacı ----Davacı/Karşı Davalı tarafla --------- tarihi itibariyle yaptıkları dosyaya da sunulan mutabakat kapsamında, tarafların mutabık olduğu 4.375.466,08 TL alacak tutarı üzerinden, TTK m 1530 uyarınca temerrüt faizi talepli olarak ------ sayılı dosyası üzerinden icra takibi başlattığını, Davacı/ Karşı Davalının ödeme emrine itiraz etmesi üzerine takibin durduğu, Davalı/ Karşı Davacı ise asıl dava ile birleşen dosya üzerinden itirazın iptali davası açtığı, İtirazın iptaline ilişkin dava dilekçesinde Davalı/ Karşı Davacı özetle;

takibe konu alacak tutarının düzenlenen faturalar ve hesap ekstresinde de net olarak görüldüğünü, alacağın Davacı/ Karşı Davalı ile yapılan 31.07.2021 tarihli mutabakatla kayıt altına alındığını, Davacı/ Karşı Davalı şirkete gönderilen 24.09.2021 tarihli ihtarname ile mutabık kalınan borcunu ödemesi ihtar edilmesine karşın borcunu ödemediğini, tüm bu çabalara karşın borcunu ödememekte ısrar eden Davacı/Karşı Davalıya karşı, mutabık kaldıkları alacak tutarı üzerinden icra takibi yapıldığını, fakat Davacı/Karşı Davalının ödeme emrine itiraz ederek takibi durdurduğunu,

Müvekkili şirketin alacağının Davacı/Karşı Davalıya sattığı/ tedarik ettiği bir maldan kaynaklanan likit bir alacak olduğunu, bu kapsamda TTK'nın 1530. maddesine göre faiz hesaplanmasına tabi olduğunu, Davacı/Karşı Davalının İcra Müdürlüğü’ne yapmış olduğu itirazın haksız ve kötü niyetli olduğunu beyanla, Davacı/Karşı Davalının itiraz dilekçesinde yer alan tüm itirazların iptaline ve icra takibinde talep edilen tutar ve TTK m 1530 kapsamında temerrüt faizi oranı üzerinden takibin devamına, alacağın %20’sinden aşağı olmamak üzere, davalı aleyhine icra inkar tazminatına hükmedilmesine,

her türlü yargılama gideri, harç, masraf ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Cevap Dilekçesi ile Açılan Dava; davada derdestlik itirazlarının bulunmakta olup davacıların davayı ikame etmesinde hukuki yararı olmadığını, davacı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca delillerini ispata elverişli bir şekilde sunmamış, dava dilekçesinde açıkça hangi delilin hangi vakıayı ispatlamaya yönelik olduğunu belirtmemiş olduğunu, ayrıca dava dilekçesinde dayandığı deliller de taraflarına tebliğ edilmediğini, işbu sebeple huzurda görülmekte olan davanın usulden reddine karar verilmesi gerektiğini, davacının dava dilekçesinden sonra sunmuş olduğu ve sunacağı hiçbir belge ve delile muvafakatinin bulunmamakta olduğunu,

davacı-davacı taraf basiretli bir tacir gibi hareket etmeyerek sözleşme hükümlerine aykırı, haksız ve hukuka aykırı olarak ilgili miktar alımı ve süre tamamlanmadan sözleşmeyi feshetmiş, ürün gönderimini durdurmuş olduğundan sözleşme uyarınca ifaya eklenen cezai şart faturaları düzenlendiğini, davacı taraf ise her nevi patates ürünleri konusunda ülkemizde hakim şirketlerden biri olmakla birlikte kendi internet sitesinde ilan ettiğine göre ---------işleme kapasitesine, 72.140 Ton yer altı depolama kapasitesine sahip, büyük bir firma olduğunu, Mevcut durumda davacı taraf,

başta işlenmiş patates ürünleri olmak üzere üretim satış vb. faaliyet gösterdiği sektörde ülkemizde önemli şirketlerden olmakla birlikte, Müvekkili şirketin münhasır delil sözleşmesi kapsamında kesin delil niteliğindeki ticari kayıtları incelendiğinde Mahkemece de görüleceği üzere yukarıda detayı paylaşılan sözleşme hükümleri uyarınca ------Numarasıyla düzenlenen ---- cezai şarta ilişkin fatura ile ------Fatura Numarasıyla düzenlenen 2.166.057,00-TL'lik cezai şarta ilişkin fatura tutarları ile cari hesap bakiyesinde yer alan sair alacakları itibariyle müvekkil şirketin davacı tarafa hiçbir borcu bulunmamakla birlikte müvekkil şirket

davacıdan cari hesap bakiyesi itibariyle 3.840.444,57-TL alacaklı durumda olup işbu alacak tutarı davacı tarafça ödenmemiştir.

Davacının hukuka ve sözleşmeye aykırı şekide ürün gönderimini durdurması sebebiyle müvekkili alelacele piyasadan daha yüksek maliyetlerle ürün temin etmek zorunda kalmış olup bu sebeple ciddi zararlara ve kar kayıplarına uğramıştır.taraflar arasındaki yazılı delil sözleşmesi uyarınca müvekkil şirketin ticari defter ve kayıtları kesin delil kabul edildiğini, Bu davada borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu; takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı;

diğer tarafın talebi üzerine iki tarafın durumuna, davanın ve hükmolunan şeyin tahammülüne göre, red veya hükmolunan meblağın "yüzde yirmisinden" aşağı olmamak üzere, uygun bir tazminatla mahkum edilir." hükmü gereği kötü niyetli davacının %20'den az olmamak üzere kötü niyet tazminatına mahkum edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Cevap Dilekçesi ile Açılan Dava; sözleşmenin -----Tarafından tek taraflı ve haksız olarak feshedildiği gerekçesiyle ürünlerin başka firmadan alınmak zorunda kalınmasından dolayı uğranılan zarar ile kar kaybı ve cezai şart talebidir.

Mahkememiz ile Birleşen ----- tarafından taraflar arasındaki sözleşmenin feshedilmesinden sonra ticari ilişki sonucu cari hesap ve mutabakat metni uyarınca faturaya dayalı başlatılan takibe vaki itirazın iptali davasıdır.Asıl dosyadaki dava hakkında arabuluculuk dava şartı bulunmadığından ayrı esasa kaydedilerek bu konuda ayrıca karar verilmiştir.

Taraflar arasında donmuş patates alım satımına ilişkin en son 21.08.2020 tarihli sözleşme imzalandığı, bu sözleşme ile-----ise alıcı konumunda olduğu, genel hükümleri içeren------- sözleşme akdedildiği tespit edilmiştir. " Satıcı firma olan ----- tarihli iki ayrı e-mailin -------müdürüne gönderilmiş olup ürün satım fiyatının yeniden belirlenmesi talep edilmiş ancak bu durumun kabul görmemesi üzerine de son olarak gönderilen------ mail ile de sözleşme feshedilmiştir.

Öncelikle tek taraflı olarak fiyat güncellemesi talep edilmesi ancak buna olumlu yanıt verilmemesi üzerine satıcı --------tarafından sözleşmenin feshinin haklı olup olmadığının irdelenmesi gerekmektedir. Taraflar arasında akdedilen -------- başlıklı sözleşme uyarınca 2021 yılının Eylül ayının sonuna kadar donmuş patatesin fiyatı 3,88 olarak sabitlenmiş olup sürenin sonuna kadar her iki taraf TTK 18/2.

Maddesi uyarınca "basiretli bir tacir gibi hareket etme" ve TMK 2.de yer alan "dürüstlük kuralına" uygun davranmakla yükümlüdür. Ancak sözleşmenin sonu olan ------- tarihinden önce satıcı ---- tek taraflı irade beyanı ile ---- tarihli mail ile sözleşmenin feshedilmesi haksız fesih olarak kabul edilmiştir. Satıcının Cezai Şart Alacağı Yönünden Yapılan İnceleme Sonucu.

Sözleşmenin 11.2 maddesinde yer alan " Satıcının, haksız olarak sözleşmeyi feshetmesi durumunda 250.000 USD'den az olmamak üzere alıcıya, fesih tarihinden önceki son 3 aylık sürede sipariş edilen, vergiler dahil ürün toplam bedeli cezai tazminat olarak alıcıya ödeyecektir. " maddesi uyarınca ---- fatura düzenleyip satıcının cari hesabından mahsup etmiştir. Taraflar arasında akdedilen ------- tarihli sözleşmenin çerçeve sözleşme olduğu kanaatine varılmıştır.

Çerçeve Sözleşme TBK 20. maddede yer alan genel işlem koşulları içeren bir sözleşmedir. Sözleşmenin niteliği gereği cezai şart talep edilebilmesi için sözleşme öncesi talep edenin diğer tarafın aydınlatma yükümlülüğü bulunmakta olup bu sözleşmenin matbu olarak hazırlandığı, alıcı olan ---- yani--- küçük satıcılara ürün alırken ilgili kısımların doldurulması suretiyle hazırlandığı, aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiği bu noktada ispat edilememiş olup sözleşmenin 11.2.

Maddesinde yer alan cezai şart alacağının geçersiz olduğu kabul edilmiştir.Bunun yanında alıcı --------- başlıklı sözleşmede yer alan "Satıcı, istenen tonajı temin edemez ise eksik kalan tonaj tutarının %20'si kadar nakdi cezaya maruz kalacaktır. " hükme istinaden de ----- bedelli başka bir cezai şart faturası daha keserek cari hesap alacağına mahsup edilmiştir.

Yukarıda bahsedilen çerçeve sözleşmesinin 11.2 maddesinde yer alan cezai şartın TBK 20.maddesi uyarınca aydınlatmayükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle geçersiz olmasına rağmen buradaki cezai şart TBK 20 anlamında Genel İşlem Koşulları içeren bir sözleşme olmadığından eksik tonaj teslim edilmesi durumunda devreye gireceğinden ve aydınlatma yükümlülüğündenbahsedilemeyeceğinden geçerli kabul edilmiştir.

Teknik bilirkişi heyeti tarafından tarafların ticari defter ve kayıtları incelenmiş olup alıcı----------eksik alım yapıldığı tespit edilmiştir. Özel Şartlar başlıklı sözleşmede yer alan eksik kalan tonaj tutarının %20'sine kadar nakdi ceza uyarınca toplam ödenmesi gereken cezai şart alacağının 2.351.714,56 TL olduğu tespit edilmiştir.

Ancak------ton eksik ürün teslim edildiğini belirttiğinden taleple bağlılık ilkesi gereği %20 cezai şart alacağının 2.036.162,96 TL olduğu ve cari hesap alacağından mahsup edilebileceği tespit edilmiştir. -----eksik tonaj nedeniyle %20 nakdi ceza uygulaması sonucu alacağının 2.036.162,96 TL olduğu tespit edilmiş ancak belirlenen bu miktarın birleşen davada ortaya çıkan cari hesaptan mahsup edilmesi nedeniyle bu davanın reddi yönünde hüküm kurulmuştur.

Birleşen Dava Yönünden Yapılan Yargılama Sonucu; satıcı------- tarafından ticari defter kayıtları ve 31.07.2022 tarihli hesap mutabakatı nedeniyle 4.373.466,08 TL talep etmiştir.------uyuşmazlık yılı olan ------ yılları ticari defterlerinin incelenmesi sonucu açılış ve kapanış tasdiklerinin usulüne uygun olduğu ve bu haliyle lehe delil kabiliyeti bulunduğu tespit edilmiştir. ------- ticari defterlerini elektronik ortamda tuttuğu ve usulüne uygun olduğu tespit edilmiştir.

Alacağın temeli taraflar arasındaki açık hesap sonucu "açık cari hesaba" dayalı bir alacak olup hesap mutabakatın neticesinde davacının alacağının 4.375.466,08 TL alacak için takip başlatılmıştır. Teknik bilirkişi heyeti hükme esas alınan 30.01.2025 tarihli ek raporda ----- defter kayıtlarına göre 4.468.159,45 TL alacaklı olduğunu tespit etmiştir. --------- eksik tonaj tespiti nedeniyle uyguladığı cezai şart alacağı ise 2.036.162,96 TL olarak belirlenmiştir.

Cezai şart alacağının cari hesap alacağından mahsubu mümkündür. Bundan dolayı başlatılan takip nedeniyle cevap dilekçesiyle açılan dava sonucu belirlenen 2.036.162,96 TL'nin mahsubu ile ----- cari hesaptan kaynaklı 2.431.996,12 TL alacaklı olduğu tespit edilmiştir.