İzmir 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2020/763 K.2022/228

Yukarıda açık kimliği yazılı taraflar arasında mahkememizde görülen davanın yapılan açık yargılaması sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkili idarenin, bina ve eklentilerinin güvenliğinin sağlanması ihale yöntemiyle özel güvenlik şirketlerinden satın aldığını, özel güvenlik hizmetinde, ihale edilen her bir yüklenici firma, ihale konusu hizmeti yürütmek üzere çalıştıracağı işçileri kendileri belirlemekte, söz konusu firmalarla yapılan sözleşmeler gereği işe alma ve işten çıkarma yetkileri ile bundan doğacak sorumluluk bu firmalara ait bulunduğunu, zaten işin doğası gereği de; ihale makamı olan müvekkil idarenin, hizmet alımı için ihaleye çıkarak,

söz konusu güvenlik işini ihale usulü gereği en uygun teklifi veren firmaya bırakmakta ve bu firma da kendi çalıştırdığı işçileri ile bu hizmeti verdiğini, kendi işçileri açısından doğacak sorumlulukların da bu firma tarafından yerine getirilmesi gerektiğinin açık olduğunu, dava dışı ...'in, müvekkili idarenin özel güvenlik işlerini üstlenen davalı şirketlerde, 12.01.2011-10.04.2018 tarihlerinde çalıştığını,

...'in çalışmış olduğu 7 yıl 2 ay 15 gün hizmeti karşılığı 18.841,15- TL ile 144,10.- TL damga vergisi dahil olmak üzere brüt toplam 18.985,25.- TL kıdem tazminatı ve ...'in işçilik alacakları için arabulucuya başvurması neticesinde 1.500,00.-TL net ihbar tazminatı ve 95,92.-TL arabuluculuk ücreti olmak üzere toplamda 20.581,17.-TL müvekkili idarece ödendiğini, oysaki dava dışı ...'in müvekkili idare personeli değil, güvenlik işi yüklenicisi davalı şirketlerin işçisi olduğunu, ... ile müvekkili idare arasında hiçbir şekilde işçi-işveren ilişkisi bulunmadığını, ihale yüklenicisi şirketler bünyesinde çalışan işçiler üzerinde,

müvekkili idarenin doğrudan bir tasarrufu bulunmadığı gibi, müvekkili idarenin hiçbir şekil ve surette iş akdinin feshinde yetkili olmayıp bu konuda karar mercii de olmadığını, davalı şirketlerin, sözleşmeden kaynaklı yükümlülüklerini işveren sıfatı ile yerine getirmediklerini, davalı şirket ile müvekkili idare arasında akdedilen sözleşmenin 22.1.maddesi.

"Yüklenicinin sözleşme konusu işle ilgili çalıştıracağı personele ilişkin sorumlulukları ilgili mevzuatın bu konuyu düzenleyen emredici hükümlerine ve Genel Şartnamede altıncı bölümünde belirlenmiş olup, yüklenici bunları aynen uygulamakla yükümlüdür." şeklinde düzenlenmiştir. Bu hükmün gönderme yaptığı yukarıda açıklanan ... Genel Müdürlüğü Özel Güvenlik Hizmet Alımı İhalesine Ait Teknik Şartname’ lerin 15.5 maddesinde.

"İş, sosyal güvenlik ve diğer mevzuat uyarınca yüklenici, istihdam edilen hizmet personelinin işvereni olarak kabul edilecek ve mevzuattan doğan bütün borç ve yükümlülükler ile istihdam edilen tüm personelin özlük, yıllık ücretli izne ilişkin hakları ile ilgili Kanun ve bunlara ilişkin yönetmelik ve tebliğlerle belirlenmiş tüm yükümlülükler, yüklenici tarafından yerine getirilecektir." şeklinde düzenlenmiş olduğundan; kıdem tazminatı, ücret ve diğer işçilik hak ve alacaklarının ödenmesinde sorumluluğun tamamının yüklenici alt işveren firmalara ait olduğunun hüküm altına alındığını, Dava dışı ... ile,

-12.01.2011-31.12.2011 dönemi için ... Güvenlik ve Koruma Hizmetleri Limited Şirketi ile Müvekkil İdare arasında sözleşme imzalandığını,

- 01.01.2012-31.12.2013 dönemi için ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti. – ... Özel Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti.-... Güvenlik Sistemleri Özel Güvenlik Ticaret Limited Şirketi (İş ortaklığı) ile Müvekkil İdare arasında sözleşme imzalandığını,

-01.01.2014-31.12.2015 dönemi için ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti. – ... Özel Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti. (İş ortaklığı ) ile Müvekkil İdare arasında sözleşme imzalandığını,

- 01.01.2016-15.03.2016 dönemi için ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti ile Müvekkil İdare arasında sözleşme imzalandığını,

-16.03.2016-31.05.2016 dönemi için ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti. – ... Özel Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti. ( ... ... Adi Ortaklığı) ile Müvekkil İdare arasında sözleşme imzalandığını,

-14.06.2016-31.07.2016 dönemi için ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti. – ... Özel Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti. (... İş Ortaklığı) ile Müvekkil İdare arasında sözleşme imzalandığını,

-01.08.2016-31.08.2016 dönemi için ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti. – ... Özel Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti. (... İş Ortaklığı) ile Müvekkil İdare arasında sözleşme imzalandığını,

-01.09.2016-31.10.2016 dönemi için ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti. – ... Özel Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti. (... İş Ortaklığı) ile Müvekkil İdare arasında sözleşme imzalandığını,

-01.11.2016-31.08.2017 dönemi için ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti. – ... Özel Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti. ile Müvekkil İdare arasında sözleşme imzalandığını, .

-01.09.2017-31.10.2017 dönemi için ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti. – ... Özel Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti. ile Müvekkil İdare arasında sözleşme imzalandığını, .

-01.11.2017-10.04.2018 dönemi için ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti. –... Güvenlik Sistemleri Özel Güvenlik Ticaret Limited Şirketi (...

İş Ortaklığı) ile Müvekkil İdare arasında sözleşme imzalandığını, İş Ortaklığı ve Adi Şirketlerin tüzelkişiliği bulunmadığından; davanın iş ortaklığını ve adi ortaklığı meydana getiren ortaklara karşı açtıklarını, müvekkili idarece, dava dışı ...'e ödenen alacağın davalı şirketlerden tahsili için zorunlu arabuluculuk yoluna başvurulduğunu ancak anlaşma sağlanamadığını, belirtilen sebeplerle, hizmet alım sözleşmesinden kaynaklanan ve davalılar tarafından ödenmesi gerekirken;

müvekkili idarece dava dışı ...'e ödenen alacağın davalı şirketlerden rücuen tahsili hususunda iş bu davanın açılması zorunluluğu doğduğunu, fazlaya ilişkin hak ve talepleri saklı kalmak kaydıyla. Müvekkili İdarece ödenen 20.581,17-TL’nin ödeme tarihinden itibaren davalılardan -imzaladıkları sözleşmeler gereği sözleşme faizi ile birlikte, sözleşmede hüküm bulunmayan hallerde ticari faizi ile- sorumlulukları oranında tahsilini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalılara dava dilekçesinin tebliğ edildiği, ancak davaya cevap vermedikleri görülmüştür.

DELİLLER

Davacı idare ile davalılar arasındaki sözleşmeler, teknik şartnameler, ihale evrakları, ödemeye ilişkin belgeler, davalı şirket kayıtları, ... Genel Müdürlüğü kayıtları, Vergi Dairesi kayıtları, SGK kayıtları, SGK işten ayrılış bildirgesi, kıdem tazminatı tahakkuk cetveli, ... ve şirketler arasındaki sözleşme, bilirkişi raporu delil olarak değerlendirilmiştir.

Mahkememizce aldırılan bilirkişi raporunun sonuç kısmına göre; "...Yukarıda arz ve izah olunduğu üzere, taraflar arasındaki hizmet alım sözleşmeleri ve eklerinde yer alan hükümlerin taktiri Sayın Mahkemenize ait olmak üzere:

I) Taraflar arasındaki hizmet alım sözleşmelerinde “işçi alacakları ile ilgili nihai sorumluluğun Davalı Alt İşverenlere ait bulunduğunun açıkça belirlenmiş” olduğunun kabulü durumunda, davacının işçiye yaptığı ödemelerin tamamı kadar ve kendi dönemleri ile sınırlı olarak davalı alt işverenlere rücu edebileceği;

II) Yerleşik Yargıtay kararları gereği ihbar tazminatı sorumluluğunun SON ALT İŞVERENE AİT BULUNDUĞU;

I) Bu husus göz önünde bulundurularak yapılan hesaplamalar sonucunda, öncelikle dava dışı işçiye ödenen ihbar ve kıdem tazminatlarının gerçek duruma uygun olduğunun tespit edildiği;

Böylece toplam 20.581,17 TL için Davacının:

a) Davalı ... Güvenlik ve Koruma Hiz.Ltd Şti.'ne 2.546,89 TL,

b) Davalı ... Özel Güv.Dan.Eğ. Alarm Cihazları ve Sistemleri LTD ŞTİ ne 18.034,27 TL için rücu edebileceği;

c) Diğer Davalılar ... Güv. Sis. Özel Güvenlik Tic.Ltd. Şti. ve ... Özel Güv. Hiz.Ltd.Şti.'nin ise ... Özel Güv.Dan.Eğ. Alarm Cihazları ve Sistemleri LTD ŞTİ ile birlikte kurdukları iş ortaklıkları nedeni ile ve 18.034,27 TL içinde kalmak kaydı ile (tahsilde tekerrür olmaması bakımından),

aa) ... Güv. Sis. Özel Güvenlik Tic.Ltd. Şti.nin EN ÇOK 6.403,61 TL den,

bb) ... Özel Güv. Hiz.Ltd.Şti.'nin EN ÇOK 14.619,15 TL den sorumlu olabilecekleri,..." şeklinde rapor sunulduğu görülmüştür.

Bilirkişiden alınan 05/01/2022 tarihli rapora göre; "...Davacının toplam 20.581,17 TL tutarındaki dava dışı işçiye yaptığı ihbar ve kıdem tazminatı ödemesi nedeni ile Davalı ALT İŞVERENLERDEN;

... Özel Güvenlik ve ... Güvenlik İş Ortaklıkları nedeni ile ... Özel Güvenlik ve ... Özel Güvenlik Şirketlerine 2.760,22 TL için;

... GÜV. KOR. HİZ. ŞTİ’ne 2.546,90 TL için,

... ÖZEL GÜVENLİK LTD. ŞTİ.’ne tek başına sorumlu olduğu dönemler bakımından 654,91 TL için,

...-... İŞ ORTAKLIKLARI nedeni ile ... Özel Güvenlik ve ... Özel Güvenlik’e 9.379,84 TL,

... – ...-... ÖZEL GÜVENLİK İŞ ORTAKLIKLARI nedeni ile ... Özel Güvenlik, ... Özel Güvenlik ve ... Özel Güvenlik Şirketlerine 5.239,30 TL için rücu edebileceği..." şeklinde rapor sunulduğu görülmüştür.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

1-Dava işçilik alacaklarından kaynaklanan rücuen tazminat davasıdır.2

2-Davacı taraf davalı şirketlerin dava dışı ... isimli işçinin davalı şirketler nezdinde çalıştığını, davacı idarenin işçinin 7 yıl 2 ay 15 gün hizmetine karşılık 18.841,15-TL kıdem tazminatı ve 144,10-TL damga vergisi, 1.500,00-TL ihbar tazminatı 95,92-TL arabuluculuk ücreti olmak üzere toplam 20.581,17-TL işçilik alacağı ödemesi yapıldığını, davalıların ihale yüklenicisi olarak imzaladıkları sözleşmeler gereğince işçiye ödenen alacaklardan sorumlu oldukları ileri sürülerek adi ortaklığı oluşturan şirketlerden işçinin çalıştığı dönemler itibariyle tahsili talep edilmiştir.

3-Davalılarca davaya cevap verilmemiştir.

4-Taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının asıl işveren olarak işçilik alacak ve tazminatların davalı adi ortaklıklardan tahsilini talep edip edemeyeceği noktasında toplanmaktadır.

5-Taraflar arasındaki sözleşmelerin ve sözleşmeler uyarınca taraflar arasında uygulanacak olan genel şartname ve teknik şartnamelerin incelemesinde; "Hizmet alımlarına ait sözleşmesinin "Yüklenicinin sözleşme konusu iş ile ilgili çalıştıracağı personele ilişkin sorumlulukları " başlıklı 22 maddesinde " Yüklenicinin sözleşme konusu iş ile ilgili çalıştıracağı personele ilişkin sorumlulukları, ilgili mevzuatın bu konuyu düzenleyen emredici ve Genel Şartnamenin Altıncı Bölümünde belirlenmiş olup, Yüklenici bunları aynen uygulamakla yükümlüdür.",

Hizmet İşleri Genel Şartnamesi'nin 6. bölüm 38/7. maddesi "Yüklenicinin iş verdiği alt yüklenicilerin gündelikçi, haftalıkçı veya aylıkçı olarak işyerinde çalıştırdığı işçi, personel ve teknik elemanların tamamı da yüklenicinin elemanları hükmünde olup, bunların ücretlerinin ödenmesinden de doğrudan doğruya yüklenici sorumludur. Yüklenici, bunların ücretleri hakkında da aynen kendi elemanları gibi ve yukarıda belirtildiği şekilde işlem yapmak zorundadır." ,

Özel Güvenlik Hizmeti Satın Alımı İhalesine Ait Teknik Şartnamenin 15 maddesinin 5. Bendinde " İş ve sosyal güvenlik ve diğer mevzuat uyarınca yüklenici istihdam edilen hizmet personelinin işvereni olarak kabul edilecek ve mevzuattan doğan bütün borç ve yükümlülükler ile istihdam edilen tüm personelin özlük, yıllık ücretli izine ilişkin tüm yükümlülükler, yüklenici tarafından yerine getirilecektir",

Açık ihale usulü ile ihale edilen hizmet alımlarında uygulanan idari şartnamenin 26.3 maddesi (madde 7) "işçinin diğer sosyal hakları (ihbar tazminatı, izin ücreti) " şeklinde sözleşmeye dahil olan giderlerin sayılmıştır.", hükümleri yer almaktadır.

Yargıtay 23. Hukuk Dairesi'nin içtihatlarında belirtildiği üzere, Hizmet alım sözleşmeleri; ihale şartları ile belirlenen işin sözleşmede kararlaştırılan bedel ile yapılmasının üstlenildiği sözleşmelerdir. Bu sözleşme türünde yüklenicinin edimi, hizmetin kendi işçisi ile yerine getirilmesi, işverenin edimi ise sözleşme bedelinin ödenmesidir. Sözleşme kapsamında yapılması gereken iş yüklenici işçisi tarafından yerine getirilecektir.

İş aktinin yüklenici ile işçi arasında yapıldığı hususu ihtilaflı değildir. Hizmet alımı tip sözleşmelerinde işverenin, yüklenici tarafından çalıştırılan işçinin ücretinin ödenmesi, sosyal haklarının takibi gibi denetim dışında işçiye karşı bir sorumluluğu yoktur. İşveren ile yüklenicinin İş Kanunu’na göre işçiye karşı müteselsilen sorumlu olmasına rağmen rücu ilişkisinde taraflar arasında imzalanan sözleşmenin uygulanması sözleşme hukukunun en temel ilkelerindendir.

İşçilik alacakları işveren tarafından ödenen işçinin; yüklenici işçisi olması, sözleşme ücretine işçinin ücret ve sosyal haklarının dahil olması, asıl işverenin işçilik alacaklarından sorumlu olacağına dair sözleşmede bir hüküm bulunmaması hususları nazara alındığında davacı işverenin işçiyi çalıştıran yüklenicilerden ödediği bedeli ve fer'ilerinin tamamını talep etme hakkı bulunduğunun kabulü gerekir.

Kıdem tazminatı da dahil olmak üzere ödenen işçilik alacakları ve fer'ilerinden dolayı sözleşme, genel ve teknik şartname ile ek diğer belgelere göre asıl işveren davacının sorumlu olacağının kararlaştırılmaması halinde davalıların ödenen bu alacağın tamamından kendi dönemleri ile sınırlı sorumlu olacağı kabul edilmektedir. Taraflar arasında imzalanmış olan sözleşme ve eki belgelerinde bu yönde bir hüküm bulunmadığından alt işverenlerin ödenen tazminat ve fer'ilerin tamamından kendi dönemleri ile sınırlı olarak sorumlu oldukları anlaşılmaktadır.

6-Mahkememizce davalı yüklenicilerin dava dışı işçiyi istihdam ettikleri dönemlere isabet eden işçilik hak ve alacaklarının hesaplanması hususunda bilirkişi incelemesi yaptırılmış, dosyaya sunulan 16/06/2021 tarihli bilirkişi raporunda her bir davalının sorumlu olduğu tutar yönünden hesaplama yapıldığı görülmüştür.

Davalılar yüklenici olarak kimi dönemlerde adi ortaklık olarak, kimi dönemlerde ise doğrudan şirket namına sözleşme imzalayıp işveren konumunda bulunmuştur. Kural olarak davacı adi ortaklığı oluşturan şirketlerden her birinden alacağını diğerinden bağımsız olarak talep etme hakkı var ise de ortakların iç ilişkide sorumlu oldukları borç miktarının belirli olması için aleyhlerine hükmedilecek alacak miktarının ortaklık bazında gösterilmesi gerekmektedir.

Mahkememizce hesaplamanın her bir adi ortaklığın sorumlu olduğu dönemler için ayrı ayrı gösterilmesi suretiyle ek rapor düzenlenmesi için yeniden bilirkişiye tevdi edilmiş, dosyaya sunulan 05/01/2022 tarihli ek raporda davalı şirketlerin adi ortaklık adına işçiyi çalıştırdıkları her dönem için davacıya karşı sorumlu oldukları miktarların ayrı ayrı gösterildiği, belirlenen alacak miktarlarının dava dışı işçinin hizmet süresine ve alabileceği tazminat miktarlarına uygun olduğu görülmüştür.

7-Davalı ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic.Ltd.Şti. Vekili tarafından yargılama sırasında emsal nitelikte dosyalarda kanun yararına bozma yoluna gidildiği ve işçilik alacaklarının davalı şirkete rücu edilemeyeceğine dair beyan sunulmuş ise de beyana konu kanun yararına bozma talebinin Yargıtay 6.Hukuk Dairesi tarafından incelendiği, anılan dairenin 2021/5092 Esas 2021/747 Karar sayılı 11/10/2021 tarihli kararında.

"Somut olayda; taraflar arasında imzalanan Hizmet Alımına İlişkin Sözleşme'nin 8.2 maddesine göre ihale dökümanları arasında çelişki veya farklılık olması halinde Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümlerinin 1. Sırada uygulanmasının gerektiği belirtilmiştir.

Taraflar arasında imzalanan Hizmet İşleri Genel Şartnamesine göre, yüklenicinin iş verdiği alt yüklenicilerin gündelikçi, haftalıkçı veya aylıkçı olarak işyerinde çalıştırdığı işçi, personel ve teknik elemanların tamamı da yüklenicinin elemanları hükmünde olup bunların ücretlerinin ödenmesinden doğrudan doğruya yüklenicinin sorumlu olacağının kararlaştırıldığı, sözleşmede işçi hak ve alacakları nedeniyle açıkça yüklenicinin (alt işveren davalıların) sorumlu olacağı belirtilmiş olup, tarafların serbest iradeleri ile düzenlemiş oldukları sözleşme ve şartname hükümleri tarafları bağlayacaktır.

Bu nedenlerle dosyadaki yazılara kararın dayandığı gerektirici sebeplere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre Adalet Bakanlığı’nın temyiz itirazları yerinde görülmemiştir." şeklindeki değerlendirme ile kanun yararına bozma isteminin reddine karar verildiği görülmüştür.

Yargıtay 6.Hukuk Dairesi'nin yukarıda alıntılanan değerlendirmesinde de açık bir şekilde ifade edildiği üzere taraflarca imzalanan sözleşme, teknik şartname ve sözleşme atıflarıyla belirleyici hale gelen genel şartname hükümleri uyarınca davalılar yüklenici olarak istihdam ettikleri işçinin davacı idare tarafından karşılanan kısımlarıyla ilgili olarak davacıya karşı sorumlulukları bulunmaktadır.

8-Mahkememizce her bir şirketin ve adi ortaklığın yüklenici olarak sözleşme imzaladığı dönemlerle ilgili olarak sorumlu oldukları dönemlere isabet eden işçilik alacakları miktarlarına ayrı ayrı hükmedilmiştir. Yargılama giderleri yönünden ise taraflar arasında ihtiyari dava arkadaşlığı bulunduğu gözetilerek her bir davalı için aleyhlerine hükmedilen alacak miktarına göre ayrı vekalet ücreti takdir edilmiştir.

9-Arabuluculuk ücreti yargılama giderleri kapsamında değerlendirilmiş olup, her bir davalının bu gider yönünden hazineye karşı giderin tamamından sorumlu olduğu, zira tek bir dava açılmış olsa dahi aynı miktarda yargılama gideri sarf edileceği, bu nedenle hazinenin ödemiş olduğu arabuluculuk ücretinin kabul miktarına bakılmaksızın tamamının davalılardan tahsili gerektiği değerlendirilmiştir.