İzmir 7. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2025/669 K.2025/697

Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;... Anonim Şirketi Ereğli/Konya Şubesine ait, keşidecis... olan, 30/10/2025 keşide tarihli, ... seri numaralı, 650.000,00-TL bedelli çekin ticari ilişki nedeniyle borcunun karşılığı olarak keşideci...dan müvekkiline verildiğini, tarafların anlaşması nedeniyle çeke konu olan ticari ilişkinin ortadan kalktığını, bu nedenle tarafların çeki iptal ettiğini, çekin ...'a gönderilmek üzere kargoya verildiğini ancak kargoda kaybolduğunu beyan etmekle, ileride telafisi imkansız zararların doğmaması için zayi nedeniyle çeklerin iptali ile karar sürecine kadar çekler için ödeme yasağı getirilmesini talep ve dava etmiştir.

DAVA KONUSU

Açılan dava, ... Anonim Şirketi Ereğli/Konya Şubesine ait, keşidecisi ... olan, 30/10/2025 keşide tarihli, ... seri numaralı, 650.000,00-TL bedelli çekin zayi olması nedeniyle iptali talebine ilişkindir.

DELİLLER

1-Davacı tarafın iddia ve beyanları, 2-Dava dilekçesine ekli... Anonim Şirketi Ereğli/Konya Şubesine ait, keşidecisi ... olan, 30/10/2025 keşide tarihli... seri numaralı, 650.000,00-TL bedelli çekin sureti, 3-Sair deliller.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Açılan dava, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 757. maddesi uyarınca kıymetli evrakın zayi olması nedeniyle iptali talebine ilişkindir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 818/1-son. maddesinin atfı ile aynı yasanın 757/1. maddesi uyarınca iradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesini isteyebilir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 18/04/2012 tarih ve 2012/4860 Esas 2012/6267 Karar sayılı ilamı ile de kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptaline ilişkin davalarda görevli mahkemenin Asliye Ticaret Mahkemesi olduğu belirlenmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2013/11-1884 Esas 2015/1059 Karar sayılı ilamında aynen; ''6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun iptali düzenleyen "Önleyici önlemler" başlıklı 757. maddesinde;

(1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir

(2) Mahkeme, ödemeyi meneden kararında muhataba, vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdi etmeye izin verir ve tevdi yerini gösterir." hükmü düzenlenmiştir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "İade davası" başlıklı 763. maddesinde ise;

'' (1) Elden çıkan poliçe mahkemeye sunulursa, mahkeme, iade davası açması için dilekçe sahibine uygun bir süre verir. Dilekçe sahibi bu süre içinde dava açmazsa, mahkeme, poliçeyi, sunmuş olana geri verir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır." düzenlemesine yer verilmiştir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "İptal kararı" başlıklı 764. maddesi uyarınca;

''Elden çıkan poliçe, verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa, iptaline karar verilir.

Poliçenin iptaline karar verilmiş olmasına rağmen, dilekçe sahibi kabul edene karşı poliçeden doğan istem hakkını ileri sürebilir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 651/2 maddesi uyarınca, kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyanın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi senedin iptalini karar verilmesini isteyebilir.'' denilmiştir.

Anılan maddeler ve Hukuk Genel Kurulu kararı uyarınca, çekin iptaline ilişkin dava açma hakkı çeki kaybeden hamile aittir. Çekin hamili çekin iptal davasını olumlu şekilde sonuçlandırdıktan sonra çek bedelini çekin keşidecisinden talep edebilir.

Davacı tarafça sunulan dava dilekçesi ekindeki... Anonim Şirketi Ereğli/Konya Şubesine ait, keşidecisi ... olan, 30/10/2025 keşide tarihli,... seri numaralı, 650.000,00-TL bedelli çekin üzerine iptal ibaresinin bulunduğu görülmüştür.

Dava konusu çekin tarafların anlaşması neticesinde de iptal edildiğinin dava dilekçesinde beyan edildiği, çek sureti incelendiğinde çekin iptal edildiğinin çek üzerine yazıldığı, çek üzerine çarpı atıldığı ve ayrıca iptal kaşesi basıldığı dikkate alındığında, çekin kıymetli evrak vasfını yitirdiği, iptal edilmesi sebebiyle kıymetli evrak niteliği bulunmayan çek yönünden çekin zayi olması sebebine dayalı olarak iptal davası açılması noktasında davacı tarafın hukuki yararının bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

Mahkemenin, davanın esası hakkında yargılama yapabilmesi (davayı esastan inceleyebilmesi) için varlığı veya yokluğu gerekli olan haller, dava (yargılama) şartlarıdır. Davanın esası hakkında inceleme yapılabilmesi için varlığı gerekli hallere, olumlu dava şartları (görev, hukuki yarar gibi); yokluğu gerekli hallere ise olumsuz dava şartları denilmektedir (kesin hüküm gibi). Dava şartları, dava açılabilmesi için değil, mahkemenin davanın esası hakkında inceleme yapabilmesi (davanın esasına girebilmesi) için gerekli olan da denir.

Dava şartlarından biri olmadan açılan dava da açılmış (var) sayılır, yani derdesttir. Ancak mahkeme, dava şartlarından birinin bulunmadığını tespit edince, davanın esası hakkında inceleme yapamaz; davayı dava şartı yokluğundan (usulden) reddetmekle yükümlüdür. Dava şartlarının bulunup bulunmadığı davada hakim tarafından kendiliğinden (re’sen) gözetilir; taraflar bir dava şartının noksan olduğu davanın görülmesine (esastan karara bağlanmasına) muvafakat etseler bile, hakim davayı usulden reddetmekle yükümlüdür.

Esasa ilişkin nihai karar ile taraflar arasındaki uyuşmazlık (esastan) sona erer ve hüküm kesinleşince (kesin hüküm ortaya çıkınca), artık o uyuşmazlık (dava konusu) hakkında, aynı taraflar arasında, aynı dava sebebine dayanarak yeni bir dava açılamaz; açılırsa, kesin hükümden dolayı reddedilir (HMK m.303) (Kuru, Baki: Hukuk Muhakemeleri Usulü, İstanbul 2001, Cilt:3, s.3005).

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114/1-h. maddesinde davacının, dava açmakta hukuki yararının bulunması dava şartları arasında sayılmıştır.

Yine 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 115. maddesinde ise; ''Mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını, davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilirler.

Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Ancak, dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder.'' hükmü yer almaktadır.

Tüm dosya kapsamı, davacı tarafın iddia ve beyanları, dava dilekçesine ekli... Anonim Şirketi Ereğli/Konya Şubesine ait, keşidecisi... olan, 30/10/2025 keşide tarihli, ... seri numaralı, 650.000,00-TL bedelli çekin sureti ve sair deliller birlikte değerlendirildiğinde; davanın...

Anonim Şirketi Ereğli/Konya Şubesine ait, keşidecisi... olan, 30/10/2025 keşide tarihli,...eri numaralı, 650.000,00-TL bedelli çekin zayi olması nedeniyle iptali talebine ilişkin olduğu, kıymetli evrakların iptaline ilişkin davanın, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 563/2.,757.,818/son maddesi uyarınca zayi edildiği anda kıymetli evrak üzerinde hak sahibi olan kişi, yani ancak yetkili hamil tarafından açılabileceği, davacı tarafça sunulan dava dilekçesi ekindeki...

Anonim Şirketi Ereğli/Konya Şubesine ait, keşidecisi... olan, 30/10/2025 keşide tarihli,... seri numaralı, 650.000,00-TL bedelli çekin üzerine iptal ibaresinin bulunduğu, dava konusu çekin tarafların anlaşması neticesinde de iptal edildiğinin dava dilekçesinde beyan edildiği, çek sureti incelendiğinde çekin iptal edildiğinin çek üzerine yazıldığı, çek üzerine çarpı atıldığı ve ayrıca iptal kaşesi basıldığı dikkate alındığında, çekin kıymetli evrak vasfını yitirdiği,

iptal edilmesi sebebiyle kıymetli evrak niteliği bulunmayan çek yönünden çekin zayi olması sebebine dayalı olarak iptal davası açılması noktasında davacı tarafın hukuki yararının bulunmadığı, dava şartlarının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114. maddesinde düzenlendiği, aynı maddenin 1-h. fıkrasında davacının dava açmakta hukuki yararının bulunmasının dava şartları arasında sayıldığı,

aynı Kanun'un 115. maddesinde ise Mahkemenin dava şartlarının varlığını yargılamanın her aşamasında re'sen gözeteceğinin ve dava şartlarının bulunmaması durumunda davanın usulden reddine karar verileceğinin belirtildiği anlaşılmakla, açılan davanın hukuki yarar yokluğu sebebiyle usulden reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip ... · e-imzalıdır Hakim ... · e-imzalıdır