Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/1070 K.2023/782

Mahkememizde görülmekte olan menfi tespit (Kooperatifler Kanunu'na Eklenen Geçici 11. maddeden kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalı kooperatife üyelikten kaynaklanan tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini, davalı kooperatif tarafından çıkarılan kesin maliyet bedelini ödemesi neticesinde tapusunu aldığını, müvekkili ile davalı kooperatif arasında düzenlenen 27/10/2009 tarihli, *** tarihli protokol başlıklı belgelere göre müvekkilinin kesin maliyet bedelini ödediğinden *** tarihi itibariyle ilişiğinin kesileceğine karar verildiğini, 15/06/2022 Resmi Gazete tarihli,

31867 Resmi Gazete numaralı "Çevre Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 2. maddesi ile 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'na geçici 11. maddenin eklendiğini,

bir an için böyle bir madde olmasaydı ya da ilgili madde yürürlükten kaldırılsa dahi müvekkilinin davalı kooperatife herhangi bir borcu kalmadığından ve müvekkilinin tapusunu aldıktan sonra davalı kooperatifte herhangi bir üyeliğinin mevcut olmamasından dolayı davalı kooperatifin müvekkilinden ödeme talebinde bulunmasının hukuka aykırı olduğunu belirterek davanın kabulü ile müvekkilinin davalı kooperatife üyelikten kaynaklanan sebeple hiçbir borcunun bulunmadığının tespitine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı tarafa usulüne uygun dava dilekçesi ekli meşruhatlı davetiye tebliğine rağmen cevap dilekçesi sunulmadığı anlaşılmıştır. Davalı vekili duruşmada davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

Mahkememizce taraf teşkili sağlanmış davanın taraflarına delillerini ibraz etme olanağı tanınmış uyuşmazlığın çözümü için gereken bütün deliller toplanmıştır.

Davacı taraf, müvekkile gönderilen kesin maliyet belgesine, üye dosyasına, tapu kayıtlarına, kooperatife ait genel kurul kararları ve yönetim kurulu kararları, tapu kaydı, hazirun cetvelleri, 27/10/2009 tarihli, 09/08/2010 tarihli ve 30/09/2012 tarihli protokol başlıklı belgelere delil olarak dayanılmıştır.

Davalı taraf yasal süresi içinde delil bildirmemiştir.

Kayseri Valiliği Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'ne müzekkere yazılarak davalı kooperatifin tadilatlarıyla birlikte ana sözleşmesinin, tüm genel kurul kararlarının ve hazirun cetvelinin okunaklı ve tasdikli suretlerinin istenmesine, davacı kooperatifin güncel kayıtlı adresi sorulmuş, 25/11/2022 tarihli yazı ile müzekkeremize cevap verilmiştir.

Davalı kooperatife müzekkere yazılarak; davalının kooperatif üyelik dosyasının örneğinin ve davalının üyeliği nedeniyle yaptığı ödemeleri, borçlarını gösterir hesap dökümlerinin gönderilmesi, davalının sabit fiyatlı peşin ödemeli kooperatif ortağı olup olmadığı, kooperatifin böyle bir uygulamasının bulunup bulunmadığının sorularak varsa buna ilişkin kayıt, karar ve belge örneklerinin gönderilmesi, yine kooperatif yönetim kurulu ile davacı arasında düzenlenen davacının kooperatife hiç bir borcunun kalmadığının yazıldığı 30/09/2012 tarihli protokolün ve 09/08/2010 tarihli protokolün örneğinin gönderilmesi,

bugüne kadar kaç tane inşaat maliyet raporu alındığının, davacının alınan bu maliyet raporlarına göre ödeme yapıp yapmadığının bildirilerek, maliyet raporların dayanakları ve ekleriyle birlikte örneğinin gönderilmesi, davalı kooperatifin devam eden konutların bulunup bulunmadığı ve teslim edilen konut bulunup bulunmadığının bildirilmesi, varsa yapılan inşaatlara ait tüm yapı kullanım izin belgelerin örneklerinin gönderilmesi, devam eden inşaatlara ait kayıtların gönderilmesi,

davalı kooperatifin bugüne kadar yaptığı kesin maliyet hesapları olup olmadığının ve davacının bu kesin maliyetleri ödeyip ödemediğinin, davacıya üyeliği nedeniyle adına tahsis taşınmazın (dairenin) devrinin yapılıp yapılmadığının açıklanarak, tüm kesin maliyet hesaplarının ve bunun davacı tarafından ödenmiş olması halinde buna ilişkin ödeme kayıtlarının, varsa devir işlemini gösterir tapu kayıt örneğinin gönderilmesi,

kooperatifin defter ve kayıtları üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmasının gerekmesi halinde kooperatif defter ve kayıtlarının bilirkişinin incelemesine hazır edileceği açık adresin ve bu adreste defter ve kayıtları bilirkişinin incelemesine sunacak yetkilinin adı ve soyadı ile telefon numarasının bildirilmesi istenilmiştir. 03/03/2023 tarihli yazı ile müzekkeremize cevap verilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'na eklenen geçici 11. madde kapsamında davacının davalı tarafa borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun 4/1-a maddesine göre davaya bakmaya Mahkememiz görevlidir.

6545 sayılı yasanın 45/3. maddesi uyarınca yargılama tek hakim tarafından yürütülmüş ve sonuçlandırılmıştır.

Mahkememizde açılan ve sonuçlanan davada dava değeri 1.000.000,00-TL'nın altında olması nedeniyle 7251 sayılı kanunla değişik 6102 Türk Ticaret Kanunu'nun 4/2. maddesi uyarınca basit yargılama usulü uygulanmıştır.

Eldeki dava; 15/06/2022 tarih ve 31867 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7410 sayılı Çevre Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesi ile 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'na eklenen geçici 11. maddesi uyarınca açılmış menfi tespit davasıdır.

Anayasa Mahkemesi'nin ... Karar sayılı ilamında; "24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'na 10/6/2022 tarihli ve 7410 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle eklenen geçici 11. maddenin birinci fikrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline, kalan kısmının 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usûlleri Hakkında Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince oy birliği ile iptaline" şeklinde karar vermiştir.

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 138. maddesinde; "Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanı kanaatlerine göre hüküm verirler."

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesinde; "Kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir."

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 331. maddesinde; " Davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde, hâkimin, davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir eder."

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 30. maddesinde; "Hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür." denilmektedir.

Dava açıldıktan sonra ortaya çıkan bir olay nedeniyle artık dava konusu edilen talep hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar verilmesine gerek ya da neden kalmıyorsa, burada davanın konusuz kalmasından söz edilebilir. Böyle bir durum söz konusu olduğunda mahkemenin yargılamaya devam etmesine gerek yoktur. Bu durumda mahkemenin bir tespit hükmü niteliğinde olmak üzere esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermesi gerekir.

Dava konusu hakkın davacıya ödenmesi, verilmesi ya da müdahalenin kaldırılması, davacı ve davalı sıfatının birleşmesi, yeni çıkan bir kanun ya da Anayasa Mahkemesi kararı ile ya da kişiye sıkı sıkıya bağlı ve mirasçılara geçmeyen bir hakka ilişkin davalarda taraflardan birinin ölümü gibi nedenlerle dava konusuz kalabilir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun ... tarihli ilamı)

Yukarıda belirtildiği gibi derdest davaların konusuz kalması değişik şekillerde vuku bulabilir. Bu durum taraflardan birinin işlem ve eylemi nedeniyle gerçekleşmişse dava tarihindeki haklılık durumunu belirlemek nispeten kolaydır.

Ancak somut dosyada görüldüğü üzere kanun koyucunun bir tasarrufunun (kanun) anayasaya aykırılığı nedeniyle Anayasa Mahkemesi tarafından kanunun iptal edilmesi nedeniyle gerçekleşmişse her iki tarafa da kusur izafe edecek bir durum söz konusu olamayacağından Anayasa'nın 138. maddesinde belirtilen ana ilke ve TMK'nun 4. maddesinde yer alan "Kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim,

hukuka ve hakkaniyete göre karar verir" hükmü gereğince hakimin her bir tarafın yaptığı yargılama giderini kendi üzerinde bırakması keza tarafların leh ve aleyhine vekalet ücretine hükmetmesi hakkaniyete daha uygun düşecektir.

Öte yandan dava tarihindeki haklılık durumunun araştırılması bazen işin esasına yeniden girmeyi gerekli kıldığından, yargılamayı tekrar başa saracağı ve uzun süre derdest tutmak gibi arzu edilmeyen sonuçlar doğurur ki, bu durum HMK’nun 30. maddesinde "Hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür." şeklinde tarif edilen usul ekonomisi ilkesine de uygun düşmeyecektir.

Yasama organının çıkardığı Kanun'un Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi nedeniyle konusuz kalan davada yargılama giderlerinden sorumluluk ideal(tabi) hukuk açısından devlete ait ise de mer'i hukuk sistememizde bu yönde düzenleme bulunmamaktadır.

Tüm dosya kapsamına göre; 7410 sayılı Çevre Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesi ile 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'na eklenen geçici 11. maddesinin Anayasa Mahkemesi'nin ... Karar sayılı ilamı ile iptaline karar verildiğinden, eldeki davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip ... Hakim ... · E-imzalıdır E-imzalıdır