Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/595 K.2025/627

Mahkememize açılan İstirdat davasının yapılan yargılaması sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; " ...Bankası Kayseri Millet Caddesi Şubesi'ne ait, keşidecisi ...olan, ... seri numaralı, 31/03/2023 keşide tarihli, 75.000,00-TL bedelli çek ile ...

Türk Katılım Bankası Kayseri Eski Sanayi Şubesi'ne ait, keşidecisi ... olan, ... seri numaralı, 30/03/2023 keşide tarihli, 125.000,00-TL bedelli çeklerin kaybolduğunu, çekler ile ilgili Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığı’na ... soruşturma numarası ile suç duyurusunda bulunulduğunu ayrıca savcılığa suç duyurusu dışında çekler ile ilgili zayi nedeniyle iptal davası açtığını, Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi ...E. numarası ile devam ettiğini, yargılama esnasında belirtilen mahkemede ara karar kurarak davalı şirkete iade istirdat davası açmak için süre verildiğini,

işbu çeklerde ve diğer çeklerde ciranta olan...teminat yatırmış ve içlerinde mezkur davaya konu çekinde bulunduğu 18 çek hakkında ödemeden men yasağı aldığını, davacı esnaf ve sürekli ticari ilişki içerisinde olduğunu, yapılan takip sebebiyle taşınırlarına, taşınmazlarına ve banka hesaplarına bloke koyulması riskiyle karşı karşıya kaldığını, davalı tarafın dava konusu senedi kötü niyetle iktisap ettiğini, dolayısıyla çekin iadesine, istirdatına karar verilmesi gerektiğini, müvekkilin hem çekten dolayı asıl alacaklılara alacağını ödemiş hem de ikinci kez haksız yere ödeme yapma riskiyle karşı karşıya kaldığını,

bu nedenlerle davanın kabulü ile dava konusu edilen iki adet sayılı çekin davalıdan istirdadına ve müvekkile iadesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini " talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı tarafça cevap dilekçesi sunulmadığı görülmüştür.

DELİLLER

Mahkememizce taraf teşkili sağlanmış davanın taraflarına delillerini ibraz etme olanağı tanınmış uyuşmazlığın çözümü için gereken bütün deliller toplanmıştır.

Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma sayılı dosyasının, Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin ...esas sayılı dosyasının celp edildiği görüldü.

...Bankası Kayseri Millet Caddesi Şubesine ve ... Türk Katılım Bankası Kayseri Eski Sanayi Şubesine, ... Bankası A.Ş'e, İstanbul Ticaret Müdürlüğüne, Kayseri Ticaret Müdürlüğüne yazılan müzekkerelere cevap verildiği görülmüştür.

Tüm deliller toplandıktan sonra davacı defter ve kayıtları üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmış, SMMM bilirkişi ... 'nin 19/05/2024 tarihli raporunda özetle;

Davadışı ... San Ve Tic Ltd. Şti.' nin mübrez defterlerinin e-defter olduğu ve geçerli beratlarının olduğu, ancak 2022 yılı ve 2023 yılı envanter defter ibrazı olmadığı için defterlerin içerdiği kayıtların birbirini doğrulayıp doğrulamadığı tespit edilemediğinden defterlerin bu haliyle HMK 222/2 ye uygun olmadığı tespit edilmiştir.

Dava dışı şirket ile davaya konu çek keşidecilerinin aralarındaki ticari ilişki başlangıcının 2022 yılı öncesine dayandığı tespit edilmiştir.

Keşideci ...' in dava tarihi 14.06.2023 itibari ile 274.614,88-TL davadışı ... San Ve Tic Ltd. Şti.' den alacaklı olduğu tespit edilmiştir.

Dava dışı şirket kayıtlarında davaya konu ... seri nolu, keşidecisi ..., lehtarı ..., keşide tarihi 30/03/2023, çek bedeli 125.000,00-TL olan çeke rastlanmamıştır.

Keşideci ... i' in dava tarihi 14.06.2023 itibari ile 1.653.354,75-TL davadışı ... San Ve Tic Ltd. Şti.' den alacaklı olduğu tespit edilmiştir.

Dava dışı şirket kayıtlarında davaya konu ... seri nolu, keşidecisi... , lehtarı ..., keşide tarihi 31/03/2023, çek bedeli 75.000,00-TL olan çeke rastlanmamıştır.

Kanaatini bildirir raporunu sunmuştur.

Rapordan birer suretin taraflara tebliğ edildiği, rapora karşı davacı vekilinin beyan/itiraz dilekçesi sunduğu görülmüştür.

Tüm deliller toplandıktan sonra İstanbul Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesi'ne talimat yazılarak davalı defter ve kayıtları üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmış, SMMM bilirkişi ... 'ın 30/01/2025 tarihli raporunda özetle;

Dosyada mevcut bilgi ve belgeler ile davalı tarafın 1. İflas Dairesindeki bilgilerine dava konusu çeklerin cirantosu olan şirketlerin adreslerinde yapılan incelemem neticesinde;

1) Davalı ...San. Ve Ticaret A.Ş.'ne ait iflasın açılmasının öncesi son son 3 yıla ait Yevmiye, Kebir ve Envabter defteri ve son mizanın 1. İflas dairesine teslim edilmemesi nedeni ile bilirkişi incelemesi yapılamamıştır.

2)... Otomotiv İnş. Tekstil Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'nin adresindeki Residanse görevlis... , (2) yıl öncesinde taşındıklarını,

3)... İnşaat Yapı Mühendislik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi'nin adresindeki ... İş Merkezi güvelik görevlileri ile ... bürosu Şirketi tanımadıklarını,

4)... Reklam Ajans Bilgisayar İnşaat Tekstil Sanayi Ticaret Ltd Şti adresinde ... ... firmasının kiracı olduğu, ... t şirketinin faaliyet gösterdiği ve Dış tavan kısmında ... Tabelası asılı kaldığı,

5)... Plastik Kimya Temizlik Malzemeleri Sanayi ve Tic. Ltd. Şti adresinin sanal ofis olduğu ve ofiste şirket kaydına rastlanmadığı,

6)... Mağazacılık ve >Ticaret Anonim Şirketi'nin adresine gidildiğinde (4) Katta bulunan (19) nolu büronun açılmadığı ve kapısında tabela olmadığı tespit edilmiştir. Kanaatini bildirir raporunu sunmuştur.

Rapordan birer suretin taraflara tebliğ edildiği, rapora karşı davacı vekilinin beyan/itiraz dilekçesi sunduğu görülmüştür.

DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; keşidecisi ..., lehtarı ... olan 30/03/2023, 125.000,00 TL bedelli ... seri nolu ve ... seri numaralı 31/02/2023 keşide tarihli, 75.000,00 TL bedelli çekin kendilerine ait olduğunu, Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ...esas sayılı davada çek iptali davası açıldığını, davalının çeki haksız olarak ele geçirdiğini, suç duyurusunda bulunduklarını, davalının yasal hamil olmadığını belirterek çekin istirdadını dilemiştir.

Taraflar arasında uyuşmazlık konuları; keşidecisi ..., lehtarı ... olan 30/03/2023, 125.000,00 TL bedelli ... seri nolu ve ... seri numaralı 31/02/2023 keşide tarihli, 75.000,00 TL bedelli çekin istirdadının gerekip gerekmediği, davalının ve davacının yasal hamil olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Davalı iflas ettiği ve basit tasfiyeye karar verildiğinden iflas dairesine tebligat çıkarılarak yargılamaya devam olunmuştur.

Uyuşmazlıkların çözümü için öncelikle konu ile ilgili kavramlar ile yasal mevzuatın irdelenmesinde yarar bulunmaktadır.

Eldeki dava, çalınan çek nedenli borçlu olmadığının tespiti ile TTK'nun 792. maddesine dayalı olarak dava konusu çeklerin istirdatı istemlerine ilişkindir.

Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer; fakat, davacıya (borçluya) düştüğü hâller de vardır; davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukuki ilişkiyi (meselâ borcu) sadece inkâr etmekle yetinmekte ise, yani bu hukuki ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükü davalıya düşer.

Çünkü hukuki ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalı alacaklıya düşer (6100 sayılı HMK m. 190. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 6). Fakat, alacaklının dayandığı senedin karşılıksız olduğunu ispat yükü, davacıya (borçluya) düşer.

Bunun gibi, davacı (borçlu), davalının (alacaklının) iddia ettiği alacağın ödeme, ibra ve takas gibi bir nedenle son bulduğunu ileri sürerse, bu iddiayı ispat yükü de davacı borçluya düşer (Kuru-El Kitabı, s.322-323).

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.

Çek, 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK'nun 670 ve devamı düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK'nun üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).

Çek, 6102 sayılı TTK'nda tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).

Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.

TTK'nun 792. maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.

TTK'nun 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nun 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.

Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).

TTK'nun 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK'nun 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir. Burada ispat yükü üzerinde olan davacıların, kötüniyete veya ağır kusura dair iddialarını her türlü delille ispat etmesi mümkündür.

HMK'nun 222. maddesi uyarınca, tarafların ticari defterlerinin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır.

Belirtilen bu şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir.

Diğer tarafın yukarıda belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defterlerinin, ilgili hususta hiçbir kayıt içermemesi halinde ise ticari defterler, sahibi lehine delil olarak kullanılamaz.

Somut olayın değerlendirilmesinde; keşidecisi ..., lehtarı ... olan 30/03/2023, 125.000,00 TL bedelli ... seri nolu ve ... seri numaralı 31/02/2023 keşide tarihli, 75.000,00 TL bedelli çekin zilyedi olan davacı tarafından kargoya verildiği ve bu çeklerin kargo taşıması sırasında çalındığı ileri sürerek işbu dava açılmış, davalı ve cirantalarla ilgili Mahkememizde aynı iddia ile birden fazla dava açıldığı görülmüştür.

İşbu davalardan biri olup Mahkemizin ...Esas sayılı dosyada devam eden davada İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... soruşturma numaralı dosyası celp edilmiş olup incelenmesinde, davalı şirket yetkilisi ... ın da aralarında bulunduğu birden çok şüpheli tarafından ...

Kargo üzerinden çeklerin çalınması sonrası paravan şirketlerce kaşe ve imzalanıp haksız kazanç elde ederek dolandırıcılık suçunu işledikleri iddiası ile başlatılan soruşturma mevcut olup halen devam ettiği anlaşılmıştır.

Davacının ortağı olduğu ... firmasının keşideci ile ticari ilişkisinin bulunduğu görülmüştür. davalı ve cirantaların dava konusu çekleri kimden aldığı, gerçek bir alacağının olup olmadığı noktasında bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiş ancak yapılan ihtaratlı tebligata ve verilen kesin süreye rağmen davalılar tarafından ticari defterleri sunmaktan kaçınıldığı,

davalı firmanın ise iflas ettiği iflas idaresine ticari defterleri sunmadığından dolayı hileli iflastan dolayı suç duyurusunda bulunulduğu yürütülen savcılık soruşturmaları, davacının sunduğu ticari defter kayıtları ve mali müşavir bilirkişiden alınan açıklamalı rapor ile diğer tüm delillere göre davalıların dava konusu çekleri ticari ilişki kapsamında müşterisinden aldığı ve bu çeklerin yetkili hamili olduğuna dair defter ve kayıtlarını ihtaratlı tebligata rağmen sunmadıklarından davanın kabulüne karar verilmiştir.

Katip ... · e-imzalıdır Hakim ... · e-imzalıdır