Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/546 K.2024/1114

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekilinin dava dilekçesinden özetle; müvekkili Banka'ya teslim edilmiş bir kısım çek ve senet, MNG kargo firması tarafından taşıma işi esnasında kaybedildiğini, Keşidecisi ..., lehdarı ... Enerji San. ve Tic. A.Ş. olan, son yetkili hamil ... Enerji San. ve Tic.

A.Ş. tarafından müvekkili bankaya tahsile verilen 31.05.2023 tanzim tarihli 150.000 TL bedelli düzenleme yeri Kayseri olan çekin taşınması işini gerçekleştiren MNG kargo tarafından taşıma işi esnasında kaybedildiğini ve akabinde Müvekkil Bankaca 06.01.2023 tarihli tutanak tutul duğunu, bütün aramalara rağmen bulunamadığını, çekin iptali amacıyla Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi ...

Esas sayılı dosyası nezdinde çek iptal davası açıldığını, Çekin irade dışı elden çıkması nedeniyle kötü niyetli kişilerin çek bedelini tahsil etmelerinin önüne geçmek amacıyla da ödemeden men kararı alındığını, mezkur çekin de aralarında bulunduğu çek ve senetlerin MNG kargo tarafından taşındığı esnada çalınmış olmaları sebebiyle suç duyurusu tahtında Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığının ... Soruşturma no'su ile soruşturma başlatıldığını, davaya konu çekin davalı ...

Ve Geri Dönüşüm Sanayi Ticaret Limited Şirketi Tarafından Yapı Kredi Bankasından karşılığının sorgulandığı/ibraz olunduğu çek bankasının beyanı ile tespit edildiğini, mezkur çeki haksız bir şekilde elinde bulunduran davalıya karşı huzurdaki davayı dermeyan etme gereğinin hasıl olduğunu, davalı şirketin davaya konu çeki, kanun dışı yollarla temin etmiş olma ihtimalinin yoksek olduğunu, davalı şirketin tek ortağı ve yetkilisi olan dava dışı ... hakkında Denizli Cumhuriyet Başsavcılığı'nın... nolu,

Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... no'lu ve İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... nolu soruşturma dosyaları ile hırsızlık ve sahtecilik suçlarından kaynaklı soruşturmaların devam ettiğini, Ayrıca aynı davalı firma tarafından ibraz edilen bir çok çekle ilgili farklı şehirlerde istirdat davası açıldığını, davalının bu çeklerin yetkili hamili olmadığından işbu çekleri ne suretle ele geçirdiğini bilmediklerini, ayrıca, birden farklı ilde farklı kişiler tarafından düzenlenmiş, lehdarları farklı olan, farklı kişilere ciro edilmiş,

müvekkil Banka'nın farklı müşterileri tarafından tahsil için müvekkil Banka'ya teslim edilmiş olan ve davamıza konu olmayan başkaca İcra Takiplerine konu edilmiş senetlerin yetkili hamilinin benzer kişiler olması hayatın olağan akışına hiçbir şekilde uygun olmadığını bu anlamda davalının kötüniyetli olduğuna şüphe bulunmadığını, davaya konu çekin esas yetkili hamili olan müvekkil Banka müşterisinin ve davaya konu çekin keşidecisi ile diğer cirantalarının telafisi imkansız zararlara uğramamaları dava konusu çekin, icra Takibine konu edilmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini,

huzurdaki dava açılmadan evvel davalı tarafça icra takibi başlatılmışsa söz konusu icra takibinin durdurulması ve varsa yapılmış olan hacizlerin kaldırılması yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, huzurdaki davanın kabulü ile takibe konu edilen çekin iadesine ve istirdatına karar verilmesini, icra dosyasına haciz tehdidi nedeniyle ödenmek zorunda kalınabilecek tutarların tüm fer'ileriyle birlikte ödeme gününden başlayacak ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini, yargılama gideri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı tarafından dosyaya herhangi bir cevap verilmediği anlaşılmıştır.

GEREKÇE

Dava, davacının dava konusu çekin yetkili hamili olup olmadığı, çekin rızası hilafına çıkıp çıkmadığı,davalının çekin iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olup olmadığı hususlarına ilişkindir.

Mahkememiz 25/01/2024 tarihli celsesinin 11 nolu ara kararıyla Bakırköy Nöbetçi ATM'ye talimat yazılarak resen bir mali bilirkişiye dosyanın tevdi ile davalının ticari defter ve belgeleri üzerinde ve tüm dosya kapsamında bilirkişi incelemesi yaptırılmasına, incelenen ticari defterlerin açılış ve kapanış tasdiklerinin yasal sürede yapılıp yapılmadığı, sahibi lehine delil teşkil edip etmediği, dava ve cevap dilekçesinde sözü edilen çekin davalı şirket defterlerinde kayıtlı olup olmadığı,

bu çeke konu ticari mal veya hizmetin, davalının çek teslim bordrosunda bildirdiği ve çekte davalıdan önce ciranta konumunda bulunan şirkete teslimine dair kaydın bulunup bulunmadığı, çekin ibraz tarihi itibarıyla davalı şirketin dava dışı ciranta konumunda bulunan şirketten alacaklı bulunup bulunmadığı, varsa miktarı, alacak tutarının dava dışı ciranta konumunda bulunan şirket tarafından davalıya kısmen veya tamamen ödenip ödenmediği gibi hususlarda bilirkişi raporu alınmasına, karar verilmiş 18/03/2024 tarihli alınan bilirkişi raporunda özetle;

" Dava dosyası ve davalı tarafın ticari defterlerinin incelenmesi sonucunda, rapor içerisinde detaylı olarak izah edildiği üzere. Davalı tarafın 2023 yılı ticari defterlerinin açılış onaylarının yasal süresinde yaptırıldığı, kapanış onayının yasal süresi 30.06.2024 tarihi olduğundan henüz yaptırılmadığı görülmüş olup, ticari defterlerin sahibi lehine delil teşkil edebileceği, davalı ...

Ve Geri Dönüşüm Sanayi Ticaret Limited Şirketi'nin, 2023 yılı ticari defterlerinden, yevmiye defterinin 14.03.2023 tarihli 0075 nolu yevmiye maddesinde, dava konusu olan, Yapıkredi Bankası A.Ş.'ye ait keşide yeri Kayseri Yeni Sanayi Şubesi olan 31.05.2023 vadeli ... nolu 150.000,00 TL tutarlı çekin kayıtlı olduğu görülmüş olup, dava dışı ... Yapı Mühendislik Sanayi Ve Ticaret A.Ş.'den alındığı ve dava dışı ...

Yapı Mühendislik Sanayi Ve Ticaret A.Ş.'nin cari hesabına alacak kayıt edildi.Davalı tarafın ticari defter incelemelerinde, davalı ile dava dışı ... Yapı Mühendislik, Sanayi Ve Ticaret A.Ş. arasında 01.02.2023-18.03.2023 tarihleri arasında ticari mal alım - satım ilişkisinin olduğu, davalı tarafından dava dışı şirkete toplam 5.401.298.67 TL tutarında mal satım faturası düzenlendiği,

dava dışı şirket tarafından ise dava konusu çek dahil olmak üzere toplam 5.367.752.47 TL tutarında çek İle davalı tarafa ödeme yapıldığı görülmüş olup, cari hesap ekstresinde ve ticari defterlerde dava dışı şirketin 33.546.20 TL, davalı tarafa borçlu olduğu tespit edilmiştir.Nihai Takdir Sayın Mahkemenize ait olmak üzere, iş bu bilirkişi raporu, Yüce mahkemenin taktirlerine saygı ile sunulur. " şeklinde raporunu sunmuştur.

Davacı vekilinin ihtiyati tedbir talebinin kabulüne karar verilerek dava konusu çekin davalı tarafça icra takibine konu edilmemesi yönünden ihtiyati tedbir kararı verilmiş, davacı vekilinin 13/06/2023 tarihli dilekçesi ekinde mahkemece belirlenen tutar üzerinden banka teminat mektubunu sunduğu görülmüştür.

Davacı taraf keşidecisi ..., lehtarı ... Enerji Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi olan, 31/05/2023 tanzim tarihli, 150.000,00-TL bedelli çekin lehtar tarafından kendilerine tahsil amacıyla verildiğini, söz konusu senedin MNG Kargo taşıması sırasında kaybolduğunu belirterek Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... esas sayılı davada çek iptali davası açıldığını, davalının çeki haksız olarak ele geçirdiğini, suç duyurusunda bulunduklarını, davalının yasal hamil olmadığını belirterek çekin istirdadını dilemiştir.

Davacı tarafından, çekin iptali amacıyla Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyası nezdinde çek iptal davası açılmıştır. Davacının sunduğu çek tevdi bordrosu uyarınca davacı bankaya dava konusu çekin tahsil amacıyla verildiği görülmüştür. Sunulan tutanaklar incelendiğinde çekin kargo taşıması sorasında davacı çekin çalındığını iddia etmiştir. Olayla ilgili savcılık tarafından yapılan soruşturmanın devam ettiği görülmüştür.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.

Çek, 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK’nın 670 vd. düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).

Çek, 6102 sayılı TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).

Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.

TTK'nın 792. Maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.

TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.

Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).

Eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.

TTK’nın 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK’nın 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir. Burada ispat yükü üzerinde olan davacının, kötüniyete veya ağır kusura dair iddialarını her türlü delille ispat etmesi mümkündür. Bunun yanında kötüniyeti yahut ağır kusuru ispatlanması gereken kişi çeki hamil olarak elinde bulunduran ve davada taraf olan davalıdır.

Davaya konu çekte, düzgün bir ciro silsilesi bulunmaktadır. Davacı taraf, dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre, davalının dava konusu çeki davacının zararına olarak kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu ve/veya iktisapta ağır bir kusurunun bulunduğunu ispatı gerekmektedir.

Temin edilen Kayseri CBS'nin ... soruşturma, İstanbul ... soruşturma, ... soruşturma sayılı ve Gebze CBS'nin... soruşturma sayılı dosyaları kapsamında davalı şirketin münferiden temsile yetkili kimse hakkında soruşturma yürütüldüğü soruşturma kapsamında sevk edildikleri sulh ceza hakimliği tarafından tutuklandığı, olayın örgütlü hırsızlık suçu kapsamında ele geçirilen kambiyo evrakına ilişkin olduğu, soruşturma kapsamında toplanan delillerin davacıya ait olup kargoya verilen dava konusu çekin elde edilmesi hususunda bile bile hamilin zararına hareket edildiğinin anlaşıldığı, bu sebeple davacının davasının yerinde olduğu anlaşılmakla davanın kabulüne karar verilmiş aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

Katip · ¸E-imzalıdır Hakim · ¸E-imzalıdır