Adana Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi E.2026/411 K.2026/642

... 1. Sulh Hukuk Mahkemesi ile ... Asliye Ticaret Mahkemeleri arasındaki olumsuz görev uyuşmazlığının merci tayini yolu ile giderilmesi talebi sonucu Dairemize gelen dosyanın incelenmesinde;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Tarafların İddia ve Savunmalarının Özeti:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

Müvekkili ...'ün 2006/0057 Ruhsat numaralı II A Grubu 78,60 hektar Kalker sahasını her on yılda bir yenilenen (süresi uzatılan) işletme hakkını 30.11.2006 tarihinde ...’tan aldığını, yine müvekkili ... ile davalı ... arasında dava konusu kalker sahasının işletme hakkı için 15.11.2016 tarihinde Devir Şartlı Rödovans sözleşmesi yapıldığını, iş bu Rödovans sözleşmesinin 3 ve 4. Maddelerinde Devlete olan ve açıkta belirtilen bütün mali yükümlülüklerin 36 ay süre içerisinde yerine getirileceği hususunun davalı ... tarafından kabul edildiğini, müvekkilinin de bu koşullarda dava konusu kalker sahasını ...'a devretmeyi kabul ettiğini,

yapılan sözleşme tarihinden sonra 3213 sayılı ... kanunu doğrultusunda Maden Mühendisi ...'ın atamasının yapıldığını ve SGK'da sigorta işlemlerinin başlatıldığını, bu atamaya bağlı olarak ...'un işletme izinli sahada çalışma başlattığını, ancak sözleşmenin 3. Maddesindeki hükümleri 36 ay süre içerisinde yerine getirmediğini, Ruhsat süresinin 10 yıl daha uzatılması için gerekli yasal, idari ve teknik işlemlerin zamanında yerine getirmemesi nedeniyle 30.06.2016 tarihinden geçerli olmak üzere 29.03.2019 tarihinde işletmenin ruhsatının iptal edildiğini, müvekkilinin mali haklarının alınması ve uğradığı zararların tazmini için davalıya karşı ...

Sulh Hukuk Mahkemesinin 2019/890 esas sayılı dosyası ile dava açıldığını, davalının sözleşmenin hiçbir hükmünü yerine getirmeyerek işletme ruhsatının ... tarafından iptaline sebebiyet verdiği gibi 15.11.2016-29.03.2019 tarihleri arasında 3213 sayılı ...

Kanunu ve buna bağlı çıkartılan tüzük ve yönetmeliklere aykırı çalışarak işletme sahasına büyük zararlar verdiğini, verilen zararın ... tarafından 2018 ve 2018 yıllarında gönderilen Teknik Heyet Elemanlarınca yapılan incelemeler ile tespit edildiğini, bu sebeple müvekkili aleyhinde suç duyurusunda bulunulduğunu ve aleyhinde ...

Asliye Ceza Mahkemesinin 2021/1624 esas sayılı dosyası ile dava açıldığını, müvekkili tarafından Harita Mühendisi ... aracılığı ile 19.01.2023 tarihinde tespit ölçümü yaptırılmış ve ruhsatın iptali edildiği 15.11.2016-29.03.2019 tarihleri arasında 3213 sayılı ... kanunu ve buna bağlı çıkartılan Tüzük ve Yönetmeliklere aykırı olarak çok düzensiz çalışıldığı ve bu esnada toplam 6.205.516.40 m3 =11.169.928.80 ton Taş ve Pasa çıkartılıp kaçak olarak satıldığının tespit edildiğini, rödovansçı ...'un bu şekilde haksız kazanç sağladığını, ruhsatın da iptal edilmesi ile müvekkilinin büyük bir zarara uğradığını,

tüm bunların dışında müvekkiline ... tarafından cezai mahiyette idari, mali ve faiz yükü bindirildiğini, tüm bu açıklanan nedenlerden dolayı davanın kabulü ile davalının maden saha ruhsatının yenilenememesi nedeniyle iptaline sebep olması ve maden sahasının işletilememesi nedeniyle maden sahasında bulunan taş ve pasayı çıkartıp satma hakkından mahrum kalan müvekkilinin mahrum kaldığı maden sahasında bulunan taş ve pasa miktar ve değerinin tespit edilerek, tespit edilecek değere göre müvekkilinin uğramış olduğu zararın tazmini olarak şimdilik 1.000 TL mahrum kalınan karın faizi ile birlikte müvekkiline ödenmesine,

ayrıca davalının izinsiz olarak çıkartıp sattığı taş ve pasanın miktar ve değerinin tespit edilerek, belirlenecek maddi zararın tazmini olarak şimdilik 1.000 TL maddi tazminat bedelinin işleyecek faizi ile birlikte müvekkiline ödenmesine, yine davalının II.A Grup Kalker sahasına vermiş olduğu zararlar nedeni ile ruhsat sahibi olarak müvekkiline ... tarafından verilen idari para cezasının şimdilik 1.000 TL'sinin işleyecek faizi ile birlikte müvekkiline ödemesine karar verilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

... 1. Sulh Hukuk Mahkemesi; "davacının bir takım kamu kurum ve kuruluşlarına ödemeler yapılması, ayrıca kendisine 150.000,00 TL ödenmesi karşılığında ruhsatın devrini amaçladığı, davalının ruhsatın devri için dava konusu sözleşmeyi imzaladığı, sözleşmenin ruhsat sahasının devrinin konu aldığı anlaşılmıştır. Bu durumda uyuşmazlığın Türk Borçlar Kanunu'nun kira hükümleri dışındaki mevzuatla çözümlenmesi gerekecektir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 2 gereği dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarda görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi'dir.

Türk Ticaret Kanunu m. 4/1 gereği tarafların tacir olduğu ve her iki tarafın ticari işletmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklar ticari dava olup görevli mahkeme Ticaret Mahkemeleri'dir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 18. Hukuk Dairesi'nin 2018/1261 E. 2020/1643 K. Sayılı ilamında"öncelikle tarafların ilgili vergi dairelerinden varsa BA-BS kayıtlarının celbi ile sözleşme tarihinde tacir olup olmadıklarının tespit edilerek, mahkemenin görev hususunun değerlendirilmesi..." anlatıldığı üzere mahkemenin görev hususunu değerlendirirken sözleşme tarihinde tarafların tacir olup olmadıklarını tespit etmesi gerekir. ... Vergi Dairesi ve ...

Tücaret Sicil Müdürlüğü'ne müzekkere yazılarak davacı ve davalının sözleşmenin imzalandığı 15.11.2016 tarihinde tacir olup olmadığı araştırılmıştır. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 18.07.2025 tarihli yazı cevabına göre davacı ve davalı sözleşmenin yapıldığı tarihte tacirdir.

Sonuç olarak eldeki uyuşmazlığın Türk Borçlar Kanunu kira hükümleri dışında değerlendirilmesi gerektiği, tarafların her ikisinin de sözleşme tarihinde tacir olduğu, işin ticari işletmeden kaynaklandığı değerlendirilmekle mahkememizin görevsizliğine ve görevli mahkemenin ... Asliye Ticaret Mahkemesi olduğu" gerekçesiyle dosyayı görevli ... Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemelerine gönderilmek üzere tevzi bürosuna göndermiştir.

... Asliye Ticaret Mahkemesi.

"Davacı ...'ün ...'tan 30/11/2006 tarihinde Kalter sahasının işletme hakkını devraldığı ve almış olduğu bu işletme hakkını 15/11/2016 tarihli devir şartlı rödovans sözleşmesi ile davalıya devrettiği, davalının sözleşmenin 3. Maddesinde hükümleri 36 ay süre içerisinde yerine getirmemesi nedeniyle ... tarafından 29/03/2019 tarihinde 30/06/2016 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere iptaline sebep olduğu, davacının taraflar arasında düzenlenen rödovans ile işletme ve devir sözleşmesinin davalı tarafından sözleşmeye uygun olarak yerine getirilmemesi nedeniyle uğramış olduğu maddi zararın tazminini talep ettiği görülmüştür. ...

Sulh Hukuk Mahkemesi ise uyuşmazlığın ruhsat devrine yönelik olduğundan bahisle görevsizlik kararı verildiği, ancak taraflar arasındaki uyuşmazlığın, tarafların birbirine maden ruhsatını devretmesinden değil, 15/11/2016 tarihli rödovans sözleşmesinin davalı tarafından yerine getirilmemesi nedeniyle davacının uğramış olduğu zararın tazminine ilişkin tazminat davasıdır.

Rödovans sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklara bakmakla Sulh Hukuk Mahkemesi görevli olup taraflar arasında rödövans sözleşmesi bulunduğuna göre taraflar arasındaki sözleşmenin kira sözleşmesi niteliğinde olduğu dikkate alındığında davalının sözleşmenin hükümlerini yerine getirip getirmediği, davacının zararının bulunup bulunmadığı, zararının miktarı hususlarını değerlendirme yetkisi HMK'nın 4/1-a maddesi uyarınca görevli mahkeme olan Sulh Hukuk Mahkemesince değerlendirilmesi gerektiği" gerekçesi ile karşı görevsizlik kararı vererek dosyayı merci tayin talebi ile Dairemize göndermiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dairemizce yapılan istinaf incelemesi neticesinde;

Bilindiği üzere; Madencilik sektöründe çoğu zaman arama veya işletme ruhsatı alan gerçek veya tüzel kişiler bu ruhsatlarına göre faaliyette bulunmayıp ruhsat gereğince sahip oldukları haklarının tamamını veya bir bölümünü geçici bir süre için üçüncü kişilere devretmektedirler. Ruhsat sahibi olan madenci bu ruhsattaki işletme hakkını devretme karşılığında elde edilen cevher üzerinden veya dönemsel olarak kararlaştırılan maktu bir ücreti üçüncü kişiden almaktadır.Ruhsat sahibi ile geçici olarak maden işletme hakkını elde eden bu üçüncü kişi arasında yapılan bu sözleşme Maden işletme ruhsatı kiralama sözleşmesi olup madencilik sektöründe ve hukuksal uygulamadaki ismi ise Rödövans sözleşmesidir.

Rödövans sözleşmesi; ruhsatı alınan maden sahasının bir kısmı veya tamamı üzerindeki işletme hakkının, hak sahibi tarafından gerçek veya tüzel üçüncü kişilere geçici bir süre için tahsisini konu alan iki taraflı ürün kira sözleşmesi niteliğine sahiptir. İşletme hakkının üçüncü kişiye rodövans sözleşmesi ile devri halinde devralan kiracı haline gelmekle sahayı bu rödövans sözleşmesi koşullarına uygun olarak işletmek ve bunun karşılığı kiraya veren ruhsat sahibine rodövans bedelini ödemekle yükümlenmektedir.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık hasılat kirasının bir türü olarak kabul edilen rödovans sözleşmesine ilişkindir. HMK.’nun 4/1-a maddesinde; kira sözleşmesinden kaynaklanan alacak davaları da dahil olmak üzere tüm uyuşmazlıkların Sulh Hukuk Mahkemesinde görülüp çözüme kavuşturulacağı hükme bağlanmıştır. Hal böyle olunca davaya bakma görevi sulh hukuk mahkemesine aittir. (Yargıtay 3.H.D. 2019/2107 Esas 2019/4221 Karar, 2017/6158 Esas,2018/7673 Karar, Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 2025/21 Esas,2025/10 Karar, Adana Bölge Adliye Mahkemesi 2024/874 Esas 2026/282 Karar)

Tüm bu sebeplerle, ... 1. Sulh Hukuk Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılarak yargı yeri olarak belirlenmesine karar vermek gerekmiştir.

HÜKÜM/:Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1-... 1. Sulh Hukuk Mahkemesinin YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE,

2-Dosyanın merci tayini talep eden mahkemesine iadesine,

Başkan e-imzalıdır Üye e-imzalıdır Üye e-imzalıdır Katip e-imzalıdır