Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi E.2021/1184 K.2024/295

Taraflar arasında görülen davada Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesince verilen 08/06/2021 Tarih ve 2021/1 Esas - 2021/213 Karar sayılı kararın Dairemizce incelenmesi taraf vekillerince istenmiş ve istinaf dilekçelerinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, davalı Şirketin 2020/02487 sayılı oyuncak klozet tasarımı başvurusunda bulunduğunu, müvekkilince, tescilli tasarımlara dayalı olarak bu başvuruya yaptığı itirazın, davalı Kurum tarafından reddedildiğini, oysa davalı Şirket tasarımının yenilik ve ayırt edicilik vasfını haiz olmadığını, müvekkiline ait 2017/03401-1-2-3-4-5-6-9 ve 10 sıra numaralı tasarımlarla, dava konusu başvurunun ayniyet derecesinde benzerlik gösterdiğini, tasarımların gerek yarattıkları bütünsel algı gerekse de bileşen parçaları dikkate alındığında, müvekkiline ait ürünün etrafında çalışılmak suretiyle ortaya çıkarılmış ürünler olduğunu,

SMK'nın 56. maddesi uyarınca tasarımların sadece küçük ayrıntılarda farklılık göstermesi durumunda aynı kabul edileceğini, sınırsız seçenek özgürlüğü olmasına rağmen müvekkiline ait tasarımların birebir taklit edildiğini ileri sürerek, YİDK'in 2020/T-880 sayılı kararının iptaline, dava konusu tasarımların hükümsüzlüğüne karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ... vekili, Kurum kararının usul ve yasaya uygun bulunduğunu, başvuruya konu tasarımın yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini haiz olduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.

Davalı Şirket vekili, müvekkili başvurusu ile davacı tasarımları arasında benzerlik olmadığını, kabul anlamına gelmemek kaydıyla tasarım hukukunda esinlenme serbestisi ilkesinin kabul edildiğini, tasarımlara ilişkin değerlendirme yapılırken bu olgunun esas alınması gerektiğini, lazımlık çıkıntısı ya da klozetin genel görünümü gibi dünya genelinde anonimleşmiş uluslararası standartlar yönünden zorunlu kılınan kriterlerin benzerlik adı altında gösterilmesinin haksız olduğunu, müvekkiline ait tasarımların yenilik ve ayırt edicilik kriterlerini taşıdığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece, 2020/02487-1-6 ve 7 numaralı tasarımların, itiraza mesnet 2017/03401-3,4 ve 10 numaralı tasarımlarla ayırt edilemeyecek derecede benzer olduğu ve hükümsüzlük koşullarının oluştuğu, YİDK tarafından alınan 2020/T-880 sayılı tasarımların tescilinin devamı yönündeki kararın 2020/02487- 2,3,4 ve 5 numaralı tasarımları kapsayacak şekilde kısmen kabulünün uygun olduğu, ancak 1,6 ve 7 numaralı tasarımlar içinse uygun olmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, YİDK'in 2020/T-880 sayılı kararının, 2020/02487-1,6 ve 7 sıra nolu tasarımlar yönünden iptaline, 2020/02487-1,6 ve 7 sıra nolu tasarımların hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine, fazlaya dair istemlerin reddine karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili, mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunun yetersiz olduğunu, yetersiz bilirkişi raporuna yaptıkları itirazların dikkate alınmadığını, hukuki dinlenilme haklarının ihlal edildiğini, mahkeme gerekçesinin, bilirkişi raporunun kopyalanması suretiyle oluşturulduğunu, dava konusu tasarımların yenilik ve ayırt edicilik özelliklerini taşımadığını, davalı Şirketin seçenek özgürlüğü olmasına rağmen müvekkili tasarımlarının birebir aynısını, kendi tasarımında kullandığını ileri sürerek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın tümden kabulüne karar verilmesini istemiştir.

Davalı ... vekili, davaya konu tasarımların, davacının itirazına gerekçe gösterilen tasarımlarından genel izlenim itibariyle farklı olduğunu, bu farklılık nedeniyle dava konusu tasarımların yenilik ve ayırt edicilik vasıflarına sahip bulunduğunu ileri sürerek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı Şirket vekili,

mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunun teknik ve hukuki yönden özensiz şekilde hazırlandığını, tasarım incelemesinin adeta patent gibi değerlendirildiğini, dünyanın her yerinde klozetin genel görünümü ve işlevinin aynı olduğunu, bilirkişilerin ise klozet ürününün genel görünümünün davacıya ait olduğunu kabul ederek değerlendirme yaptıklarını, oysa tasarım incelemesinde, ürünün şekil ve tekniğinin değil, tasarımlar arasındaki farklılıkların değerlendirmeye tabi tutulması gerektiğini, bu değerlendirme yapılırken de ürünün işlevsel ve görsel zorunluluk teşkil eden parçaların göz önünde tutulacağını,

tasarımcının seçenek özgürlüğünün sınırlı olduğu tasarımlarda, küçük farklılıkların bile ayırt ediciliğin sağlanması için yeterli olacağını, tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, müvekkili tasarımlarının yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini taşıdığını, davacının dayandığı tasarımların müvekkili tasarımlarından farklı bulunduğunu ileri sürerek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE

Dava, YİDK kararının iptali ve tasarım hükümsüzlüğü istemlerine ilişkindir.

İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

İlk derece mahkemesince yazılı gerekçe ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de hükme esas alınan bilirkişi raporuna karşı taraflarca yapılan ciddi itirazlar karşılanmadığından Dairemizce, HMK'nın 356. maddesi uyarınca duruşma açılmasına karar verilmiş ve taraf vekillerinin itirazlarının değerlendirilmesi, bu kapsamda dava konusu tasarımların mutlak yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini taşıyıp taşımadıkları, hükümsüzlükleri koşullarının oluşup oluşmadığı, dava konusu YİDK kararının yerinde olup olmadığı hususlarında, yeni bir bilirkişi heyetinden bilirkişi raporu alınması yoluna gidilmiş, Dairemizce alınan bilirkişi raporuna da tarafların itiraz etmesi üzerine bu itirazların karşılanması için ek rapor alınmıştır.

Tasarım, 6769 sayılı SMK'nın 55. maddesinde tanımlanmış olup aynı Yasa'nın 56. maddesinde, yeni ve ayırt edici niteliğe sahip tasarımların anılan Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunacağı düzenlenmiş, maddenin 4. bendinde de yenilik unsuru tanımlanmış ve bir tasarımın aynısı, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarımın yeni kabul edileceği, sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteren tasarımların aynı olduğu hüküm altına alınmıştır.

Ayırt edicilik ise maddenin 5. bendinde düzenlenmiş, bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin, tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğunun kabul edileceği belirtilmiştir.

Yapılan açıklamalar çerçevesinde somut olaya değerlendirildiğinde; dava konusu tasarımlar, çocuklara tuvalet alışkanlığı kazandırmak amacı ile tasarlanmış oyuncak klozetler olup, öncelikle tasarımcının seçenek özgürlüğünün ve bilgilenmiş kullanıcının kim olduğunun değerlendirilmesi gerekmektedir.

Oyuncak klozet ve lazımlıklarda, çocuğun ileride yabancılık çekmemesi ve ebeveynlerine öykünmesi amacı ile var olan klozetlere form olarak yaklaşılmaktadır. Ancak ürünlerin seramik değil plastikten üretilmesi, su ile ilişki içinde olmaması forma ait bazı noktaların rezervuar kısmında olduğu gibi gösterim

seviyesinde kalmasına, plastik malzeme ürününün hususiyetleri nedeni ile değişikliğe uğramasına ve kullanıcının çocuk olduğu gözetildiğinde ise formların daha soyut seviyede kimi zaman

abartılması veya detayların yok edilmesi şeklinde oluşmasını sağlamaktadır. Dairemize sunulan kök bilirkişi raporunda açıklandığı üzere piyasada bu tarz pek çok ürün bulunmakta olup, bu anlamda tasarımcının gerek soyutlama boyutu, gerekse aksesuar eklemeleri ve işlev tanımı açısından klozet formu içinde dahi çok geniş bir seçenek özgürlüğü mevcuttur.

6769 sayılı SMK'nın 56/5 maddesi uyarınca ayırt edici niteliğin belirlenmesinde bilgilenmiş kullanıcı esas alınmış olmakla birlikte bilgilenmiş kullanıcının kim olduğu tanımlanmamıştır. Bilgilenmiş kullanıcı, söz konusu ürünün doğası, görünümü ve teknik olarak sahip olduğu zorunlu özellikleri hakkında görüş sahibi olan ve başka bir deyişle ürün hakkında uzman kadar olmasa da temel düzeyde görüş belirtebilecek kişidir.

Bilgilenmiş kullanıcılar birer uzman olmayacakları için tasarımın detaylarındaki küçük farklılıklara dikkat etmeyecek ancak alım tercihlerini etkileyecek hususlarda yapılan değişiklikleri fark edebilecek kişilerdir. Bu bilgiler ışığında dava konusu oyuncak klozet tasarımı olduğundan, oyuncak klozet almaya niyetli, araştırma yapan, alım kararı veren, satın alan ve yahut başka sebeplerle piyasayı takip etmiş, deneyimli bir tüketici bilgilenmiş kullanıcı olarak kabul edilmiştir.

Yukarıda açıklandığı üzere bir tasarımın tescil edilebilmesi için, tasarımın aynısının başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gereklidir. Buna göre mevzuatımızda, tasarımlar açısından mutlak yenilik kriteri kabul edilmiştir. Dairemize sunulan bilirkişi raporunda, bu yönden değerlendirme yapılmış ve dava konusu uyuşmazlıkta, taraflarca bildirilen deliller yanında bilirkişilerin özel ve teknik bilgilerine dayalı olarak yapılan araştırmada, dava konusu tasarımların yenilik unsurunu ortadan kaldıran bir başka tasarıma rastlanmadığı bildirilmiştir.

Davacı tarafça dayanılan delillerin değerlendirmesine gelince.

Dairemize sunulan kök bilirkişi raporunda, davaya konu tasarımlarla davacının itirazına ve davaya dayanak tasarımları karşılaştırılmış, tasarımların benzer ve farklı yönleri değerlendirilmiş ve sonuç olarak 2020/02487-1 nolu tasarımın, 2017/03401-10 nolu tasarım ile 2020/02487-6 nolu tasarımın, 2017/03401-4 nolu tasarım ile ve 2020/02487-7 nolu tasarımın da 2017/03401-3 nolu tasarım ile benzer olduğu, bu tasarımlar ile mesnet tasarımların bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin farklı olmadığı, dolayısıyla ayırt edicilik niteliğini taşımadığı,

buna karşılık dava konusu 2020/02487-2,3,4,5 nolu tasarımların ise mesnet tasarımlardan farklı olduğu, yenilik ve ayırt edicilik şartlarının bu tasarımlar yönünden gerçekleştiği açıklanmıştır. Taraf vekillerinin bu rapora itirazları üzerine Dairemizce, taraf itirazlarının karşılanması için ek rapor alınmış, ek raporda tarafların itirazları ayrıntılı olarak değerlendirilmiş ve kök rapordaki aynı kanaat tekrar edilmiştir.

Söz konusu raporlar, ayrıntılı ve gerekçeli açıklamalar içerdiğinden Dairemizce denetime ve hüküm kurmaya elverişli görülmüş, anılan raporlar doğrultusunda dava konusu 2020/02487/1,6 ve 7 nolu tasarımların ayırt edicilik niteliğini taşımadığı, dolayısıyla bu tasarımlar yönünden YİDK kararının yerinde olmadığı ve hükümsüzlük koşullarının oluştuğu, diğer tasarımlar yönünden ise davanın yerinde olmadığı kanaatine varılmıştır.

Esasen varılan bu sonuç, ilk derece yargılaması aşamasında alınan bilirkişi raporu ile de uyumlu olup, dosya kapsamındaki tüm bu teknik değerlendirmeler yönünde hüküm kurmak gerekmiş ve davanın kısmen kabulüne dair aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 23/02/2024

Başkan

Üye

Üye

Katip

Bu belge 5070 sayılı Yasa hükümlerine göre elektronik olarak imzalanmıştır.