Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi E.2025/590 K.2025/883

Taraflar arasında görülen davada Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesince verilen 24/10/2024 tarih ve 2024/164 E. - 2024/395 K. sayılı kararın Dairemizce incelenmesi davalı tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, "..."nın 22.04.2019 tarihinde 429 Tescil Numarası ile “menşe adı” olarak tescil edilmiş bir Coğrafi İşaret olduğunu, ...nın bu işaretin hem başvuru sahibi hem de tescil ettireni bulunduğunu, ...'nın Ardahan İli, Posof İlçesine özgü, bu bölgenin mikroklima özelliği, toprak ve iklim özellikleri sayesinde sadece bu bölgede yetişen özel bir elma olduğunu, ...'nın özellikleri sebebiyle tanınması ve yüksek fiyatlarla tüketici bulabilmesini fırsata çevirmek isteyen bazı firmaların, aslında ... olmayan elma fidanlarını, “...” etiketiyle pazara sunduğunu,

davalının da bu kapsamda müvekkilinin coğrafi işaret haklarına tecavüz oluşturan fiiller icra ettiğini, şirkete ait internet satış sayfaları üzerinde ... ... satışı yapan davalının, bu yollla haksız rekabet hükümlerine aykırı olarak ticari faaliyet yürüttüğünü, haksız kazanç elde ettiği ve müvekkilinin ve bu hakka sahip olan kayıtlı üreticilerin haklarına tecavüz ettiğini, tüketiciyi yanıltıcı gerçek dışı bilgilerin internet sitesinde yer aldığını, “.../...” coğrafi işaretini kullanma hakkının, müvekkilinin üretici listesinde bulunan üreticilere ait bulunduğunu,

menşei işaret olması sebebi ile üretim ve denetim işlemlerinin tamamının bu coğrafi sınırda yapılmış olması gerektiğini, davalının ticari amaçlı satışlarında bu coğrafi işareti kullanmasının açık şekilde, müvekkili ve kayıtlı üreticilere ait olan coğrafi işaret hakkına tecavüz niteliğinde olduğunu ileri sürerek, davanın kabulü ile maddi tazminat konusu hakları saklı kalmak kaydıyla, coğrafi işaret haklarına tecavüz ve haksız rekabetin SMK'nın 149. ve TTK'nın 56. maddeleri gereğince tespitine, tecavüzün ref'ine, tecavüzün men'ine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, coğrafi işareti, tescil şartlarına uygun olarak kullanan herkesin hukuka ve tescil ilkelerine uygun davranmış sayıldığını, tescil ettirenden herhangi bir izin alma zorunluluğu bulunmadığını, müvekkilinin Posof/ ...'nı satmak gibi bir girişiminin olmadığını, sadece bu ürününün fidesini tescile konu edilen şekilde satışa sunduğunu, fidanın ne şekilde yetiştirileceği ya da dikiminin yapılacağının coğrafi işaret başvurusunda yer almadığını, müvekkilinin elma satışı değil fidan satışı yaptığını, yine tescil şartlarında yer alan sınırlar içerisinde dikim mesafesini belirttiğini,

üretim yönteminin ise diğer elma çeşitlerinden farklı olmadığının tescil belgesinde belirtildiğini, dolayısıyla aşılama ya da dikim alanlarının diğer elmalarla aynılık gösterdiği belirtildiğine göre, müvekkilinin sitesinde yer alan bilgilerin coğrafi işaretin aleyhine bir durum oluşturmadığını, müvekkilinin iyi niyetli bir şekilde ...

Fidanının satışı için sitesinde yayın bulunsa da açılan dava sonrası siteden kaldırıldığını savunarak, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, Bölge Adliye Mahkemesinin ortadan kaldırma kararında, ... ...'nın meyvenin oluşumunun doğal ön aşaması olan ve meyveden ayrı düşünülmesi mümkün olmayan bir ürün olduğunun ve dolayısıyla coğrafi işaret tescilinde belirtilen ürünün özelliklerini taşıyıp taşımadığına bakılması gerektiğine işaret edildiği, Bölge Adliye Mahkemesinin, ürün menşe adı olduğu için, dosya kapsamında davalı tarafça satıldığı anlaşılan elma fidanlarının gerçekten ... ... olup olmadığı,

bu fidanların sayılan tüm aşamalarının ilgili coğrafi alanlarda gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılması gerektiğine işaret edildiği, 429 nolu .../... isimli coğrafi işaret tescil belgesinde “Coğrafi sınır içerisinde arazi yüzey topografyasının çok hafif düzeyde mikro rölyefe sahip olduğu bahçelik alanlarda, sert çekirdekli meyveler uzmanı tarafından seçilen ağaçlardan alınan aşı kalemleri Eğridir Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsüne ya da uygun görülen bir kuruma gönderilerek ve burada ugun anaç türleri üzerine aşılama yapılarak üretilir.” açıklaması bulunduğu,

... ...'nın coğrafi işaret özelliklerine uygun olup olmadığını ispata yönelik taraflarca sunulması öngörülen evrak/bilgi ve belgenin mahkemeye sunulmadığı, bu noktada ürünün coğrafi işaret özelliklerine uygun olup olmadığının ispat külfetinin hangi tarafta olduğunun tartışılmasının gerektiği, ispat yükünün kimde olduğuna ilişkin SMK’da açık hüküm bulunmamakla birlikte, SMK’nın "Tescilli Coğrafi İşaretin ve Geleneksel Ürün Adının Kullanımı" başlıklı 46. maddesinin “Tescilli coğrafi işaretler ve geleneksel ürün adları sicilde belirtilen şartlara uygun olan ürünlerin üretimi veya pazarlamasında faaliyet gösterenler tarafından kullanılır.

Bu kişiler, tescil ettirene, coğrafi işaret ve geleneksel ürün adına yönelik üretim ve pazarlama faaliyeti gösterdiklerine dair bildirimde bulunur.” hükmünde olup, burada bildirim yükümlülüğünün düzenlendiği, mezkur hüküm göz önününde bulundurulduğunda, internet yoluyla "... ..." satışa arz eylemini gerçekleştiren davalının, tescil ettirene, coğrafi işarete yönelik üretim ve pazarlama faaliyeti gösterdiklerine dair bildirimde bulunma yükümlüğünün olduğu, ancak dosya kapsamında bu yükümlülüğünü yerine getirdiğini ispatlayamadığı, davalının dava konusu fidanları nereden temin ederek sattığına ilişkin bilgi ve belgeleri de sunmadığı,

ispat yükü üzerinde olan davalının, satışa arz ettiği ürün olan ".../..." coğrafi işaretini haksız biçimde kullandığı, davalının satışa arz ettiği elma fidanlarını "..." olarak belirtmekle, belirtilen ürünlerin Ardahan iline bağlı Posof ilçesi ile tüketici nezdinde bağını kurduğu, oysa elma fide üretimi gerçekleştirdiği yerin belli olmadığı, davalı tarafın coğrafi işaret tescil belgesinde belirtilen şekilde alınan ve aşılama yapılmış (üretilmiş) fide satışı yaptığını kanıtlayamadığı,

bu itibarla davalının dava konusu eyleminin coğrafi işaret sınai mülkiyet hakkına tecavüz oluşturduğu gibi TTK 54 vd. hükümleri uyarınca haksız rekabet eylemi de teşkil ettiği, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesinin 09/10/2024 tarihli ve 2022/1197 Esas, 2024/1447 Karar sayılı kararının da bu yönde olduğu, SMK'nın 46. maddesi uyarınca davalının bildirim yapması gerektiği, davalının bu bildirimi yaptığını ya da ... başkasından satın aldığını ispatlayamadığı, yine davalının ürüne dair coğrafi işaret tescil belgesinde belirtilen şekilde alınan ve aşılama yapılmış (üretilmiş) fide satışı yaptığını kanıtlayamadığı,

bu itibarla davalının dava konusu eyleminin coğrafi işaret sınai mülkiyet hakkına tecavüz oluşturduğu ve aynı zamanda TTK 54 vd. hükümleri uyarınca haksız rekabet eylemi de teşkil ettiği gerekçesi ile davanın kabulüne, davalı eylemlerinin davacının coğrafi işaret hakkına tecavüz ettiğini ve haksız rekabet oluşturduğunun tespitine, tecavüzün men'ine ve ref'ine karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili istinaf başvuru dilekçesinde, SMK'nın 46. maddesinden ispat yükünün müvekkilinde olduğuna dair bir çıkarımda bulunulmasının mümkün olmadığını, ayrıca SMK Uygulama Yönetmeliği'nin 44(1). maddesinde yalnızca satış faaliyetinde bulunanların tescil ettirene bildirim zorunluluğu bulunmadığının açıkça belirtildiğini, müvekkilinin üretici ve ürettiğini pazarlayan olmadığını, bunun aksinin de davacı tarafça ispat edilemediğini, hatalı, eksik bilirkişi raporu doğrultusunda hüküm kurulduğunu, müvekkilinin kanunen bildirim zorunluluğu bulunmadığı gibi ispat yükünün de müvekkili üzerinde olmadığını, üretim yapmayan,

üretim yapmadığının aksi karşı tarafça ispatlanamayan müvekkilinin, tescil belgesinde yer alan üretim normları üzerinden coğrafi işaret hakkını ihlal ettiği sonucu çıkarılmasının hukuka aykırı olduğunu, pazarlama aşamasında belirtilmesi gereken tüm özelliklerin, davacının tesciline uygun şekilde belirtildiğini, esas alınan bilirkişi heyeti raporunda, sadece üretimle ilgili çıkarımda bulunulmuş ve ürünün satışına dair bir değerlendirme yapılmadığını, web sitesinde yer alan fidelerin ARDAHAN/POSOF ilçesinden başka bir yere satışının yaptığının da ispat edilemediğini, müvekkilinin ... ya da ... fidesi üretmediğini,

Kanunda sayılmayan bir sebeple tecavüz ve haksız rekabet edildiği yönünde hüküm kurulmasının doğrudan hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE

Dava, coğrafi işaretlerden doğan haklara tecavüzden kaynaklanan istemine ilişkindir. İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı, coğrafi işaretlerin belirli bir bölgede ya da belirgin bir niteliğe, ya da üne sahip ürünlerin ya da malların özelliklerinin tanımlanmasıyla, söz konusu ürünün ya da malların tüketiciler tarafından tercih edilmesinde önemli rol oynayan kalite işaretleri olarak tanımlanabileceği, coğrafi işaret korunmasının ana nedeninin,

menşe adları ve mahreç işaretlerine konu ürünlerin karakteristik ve doğal özelliklerini yitirmeden devamını sağlamak ve bu ürünleri tüketenlerin önceden edinmiş oldukları alışkanlıkları ve tatları aldanmadan kullanmalarına olanak vermek olduğu, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 33 ve 34. maddelerinden de görüleceği üzere, coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, bölge veya ülkeden kaynaklanan, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından bu coğrafi alan ile özdeşleşen, üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinden en az biri belirlenmiş coğrafi alanın sınırları içinde yapılan ürünleri tanımlayan adların mahreç işareti olduğu,

mahreç işaretinde ilgili aşamalardan en az birinin bu coğrafi bölgede gerçekleşmesi yeterli olduğundan geriye kalan aşamaların başka yerlerde yapılmasının mümkün bulunduğu, ancak menşe adı için bunun geçerli olmadığı, tüm veya esas özelliklerin bu coğrafi alana özgü doğal ve beşerî unsurlardan alınması, üretimin, işlenmesinin ve diğer işlemlerin tümünün bu coğrafi alanın sınırları içinde gerçekleşmesi gerektiği, somut olayda ".../..." coğrafi işaretinin bir "menşe adı" olarak tescil edildiği, dosya kapsamındaki belgelerden, coğrafi sınırının Ardahan İli, Posof İlçesi olduğunun anlaşıldığı,

davalının da, bir fidan üreticisi olduğu ve Konya ilinde bulunduğu, "... ..." ismiyle, tüm ülke düzeyinde internet üzerinden satış yaptığı, "..."nın, tescil belgesinde de belirtildiği üzere, bir "üretim aşaması" olarak sayılan, meyvenin oluşumunun doğal ön aşaması olan ve meyveden ayrı düşünülmesi mümkün olmayan bir ürün olduğu,

Dairemizin önceki kararında ile menşe adı kullanımının ihlalinin SMK'nın 34. maddesi kapsamında olup olmadığının araştırılmadığının, yani ürünün menşe adı olması nedeniyle dosya kapsamında davalı tarafça satıldığı anlaşılan elma fidanlarının gerçekten ... ... olup olmadığının, bu fidanların sayılan tüm aşamalarının ilgili coğrafi alanlarda gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılması gerektiğine işaret edildiği, internet yoluyla "... ..." satışa arz eylemini gerçekleştiren davalının dava konusu fidanları nereden temin ederek sattığına ilişkin bilgi ve belgeleri de sunmadığı,

ispat yükü üzerinde olan davalının, satışa arz ettiği ürün olan ".../..." coğrafi işaretini haksız biçimde kullandığı, davalı tarafın coğrafi işaret tescil belgesinde belirtilen şekilde alınan ve aşılama yapılmış (üretilmiş) fide satışı yaptığını kanıtlayamadığı, bu itibarla davalının dava konusu eyleminin coğrafi işaret sınai mülkiyet hakkına tecavüz oluşturduğu gibi TTK 54 vd. hükümleri uyarınca haksız rekabet eylemi de teşkil ettiği anlaşılmakla, davalı vekilinin istinaf başvurusunun esas yönünden reddine dair hüküm kurmak gerekmiştir.

GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 23/05/2025

Başkan · ... Üye · ... Üye · ... Katip · ...