Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2024/611 K.2024/1458

Zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin talebin yargılaması sonunda ilamda yazılı gerekçeyle talebin reddine yönelik olarak verilen hükme karşı talep eden vekili tarafından süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TALEP

Talep eden vekili talep dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin 01/01/2018 tarihinden bu yana ticari defterlerini elektronik ortamda tuttuğunu, ticari defterlerin bulunduğu hard diskten kaynaklanan bir sorun nedeniyle Ekim, Kasım, Aralık 2020 dönemi ve Ocak, Şubat Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül Ekim Kasım 2021 dönemi yevmiye defterleri ve aynı dönem defter-i kebirlerin zayi olduğunu, bu kapsamda ISO 9001-2015 belgeli Data Veri Kurtarma Adli Bilişim Laboratuvarı'ndan alınan 20/12/2022 tarihli raporda, e-defterlerin ve yedeklerinin tutulduğu bilgisayardaki harddiskin kontrolcü ve data chiplerinin arızalı olduğu,

laboratuvarda yapılan tüm teknik müdahale ve veri kurtarma çalışmasına rağmen verilerin kurtarılmasının mümkün olmadığı hususlarının bildirildiğini, anılan ticari defterlerin zayi olduğunu belirterek zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece, Türk Ticaret Kanunu'nun 82. maddesinde tacirlerin ticari defter ve kayıtlarını saklama yükümlülüğü düzenlenmiş olup aynı Kanun'un 18. maddesinde ise tacirlere ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etme gerekliliği yüklendiği, her tacirin ticari defter ve kayıtlarını saklarken de bu gerekliliğe uygun hareket etme yükümlülüğü altında olduğu,

ticari defter ve kayıtlarının muhafazasında basiretli tacir gibi hareket etme yükümlülüğünü yerine getirmeyen tacirin TTK'nun 82/7. maddesi gereğince ticari defter ve kayıtlarının zayi olduğundan bahisle zayi belgesi verilmesi talebinin kabulünün mümkün olmayacağı, bilirkişi raporundan da anlaşılacağı üzere, talep edenin e-defter olarak tutulan ticari defter ve kayıtlarına yönelik olarak entegratör bir firmadan yedekleme, saklama hizmeti almadığı gibi ticari defterlerinin yedekleri ile birlikte tek bir diskte saklanıp yedeklerinin harici bir diskte saklanmadığının görüldüğü,

talep edenin sistemlerine siber saldırı vs. gerçekleştirildiğinin de talep eden tarafından iddia ve ispat olunmadığı, böyle bir durumda ticari defterlerinin korunmasına yönelik temel önlemleri almayan talep edenin ticari defterlerinin muhafazasında basiretli bir tacirden beklenen özeni gösterdiğinden söz edilemeyeceği, talep edenin kendi iradesi dışında meydana gelen, önlenemez, mücbir sebep niteliğindeki bir olay ile söz konusu hard diskte kayıtlı olduğu belirtilen e-defterlerin silindiğinin ispatlanamadığı gerekçesiyle talebin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle; ticari defterlerin tutulduğu bilgisayarın hard diskinden kaynaklanan sorun sebebi ile davaya konu yevmiye defterleri ve defter-i kebirler yedekleri de dahil olmak üzere zayi olduğunu, müvekkile ait defterlerin ve yedeklerinin söz konusu hard disk içerisinde olup olmadığının kanıtlanamadığından bahsedilmesinin hukuken abesle iştigal olduğunu, dava açılmadan önce tarafınca ISO 9001-2015 belgeli data veri kurtarma adli bilişim laboratuvarından rapor alındığını, dosyaya ibraz edildiğini, müvekkilinden anılan hususun kanıtlanabilmesi için başkaca ne tür bir evrak, bilgi, belge talep edilebileceğini,

müvekkilinin e-defterlerini olması gerektiği gibi tuttuğunu, yedeklediğini, hem e-defterlerin hem de yedeklerinin bulunduğu hard disk bozulduğundan e-defterlerin zayi olduğunu, gerekçeli kararda ikincil kopyaların muhafazası hususunda özel entegratör firmadan destek alınmadığından bahsedilmiş ise de, özel entegratör firma ile çalışılmasının yasal olarak zorunlu olmadığını, ikincil kopyalar GİB nezdinde yedeklendiğini, dosyada mübraz mail çıktısı ile de sabit olduğu üzere GİB nezdindeki ikincil kopyaları da bulunan defterlerin tekrar oluşturulabilmesi için kurum tarafından zayi belgesinin ibraz edilmesinin talep edildiğini,

bu durumda VUK'un 13/3-4 maddesinde bahsedilen mücbir sebebin oluştuğu, e-defler ve defteri kebirler için zayi belgesi verilmesi gerektiğini, aksi kanaatin ticari hayatın yürütülemez hale gelmesine sebebiyet vereceğini, Kanunun ve ilgili tebliğin amacına ve hakkaniyete açıkça aykırı olacağını, işbu dosya kapsamında zayi belgesi alınması akabinde müvekkili tarafından Gelir İdaresi Başkanlığına başvuru yapılacağını, programda mevcut kilitlenmiş fişler ile defterlerin GİB sistemine tekrar yükleneceğini, zayi olan ilgili dönemlerin ikincil yedeklerinin GİB'de hali hazırda mevcut bulunduğunu, bu dönemlerin beyannameleri verildiği için,

bu dönemlere ilişkin kayıtlarda herhangi bir değişikliğin de elbette yapılamayacağını, müvekkilinin defterlerin saklandığı harddisk yerine başka bir harddisk sunarak işbu davayı açmasında nasıl bir yararı olabileceğini, defterler temin edildiğinde eksik ya da fazla olmaksızın aynı defter ve kayıtların yeniden müvekkilinde olacağını, bu hali ile de müvekkil şirketin defterlerin zayi olmasında herhangi bir objektif ya da subjektif yararı olmadığını, başka bir harddisk ibraz edilmesinde müvekkilinin herhangi bir yararının bulunmadığını, müvekkiline ait Ekim, Kasım, Aralık 2020 ve Ocak, Şubat Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül,

Ekim, Kasım 2021 yılı yevmiye defterleri ve aynı dönem defter-i kebirler için zayi belgesi verilmesi gerektiğini belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, talebin kabulüne karar verilmesini istemiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Talep, TTK'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

6100 Sayılı HMK'nın 355. maddesi gereğince, istinaf incelemesinin istinafa gelen tarafın sıfatı ile istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususu gözetilerek ilk derece mahkemesinin taraflar arasındaki ihtilafta görevli mahkeme oluşu ve eldeki davada kesin yetki kuralına da aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla işin esasına girilerek yapılan incelemede;

Data Veri Kurtarma Adli Bilişim Laboratuvarının 20/12/2022 tarihli raporu, talep eden tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı'na gönderilen 07/12/2022 tarihli e-mail ile 13/12/2022 tarihli cevabi e-mail, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı müzekkere cevabı, yargılama aşamasında bilgisayar mühendisi ve mali müşavir bilirkişi heyetinden alınan 28/11/2023 tarihli rapor dosya içerisinde yer almaktadır.

Talep eden iş yerinde e-defterlerin tutulduğu bilgisayarın hard diskinden kaynaklanan sorun nedeniyle Ekim, Kasım, Aralık 2020 ve Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ve Kasım 2021 yılı yevmiye defterleri ile aynı dönem defteri kebirlerin zayi olduğunu iddia etmiştir.

Data Veri Kurtarma Adli Bilişim Laboratuvarının 20/12/2022 tarihli raporunda, laboratuvarda talep eden şirketin muhasebe kayıtlarının ve muhasebe yedeklerinin tutulduğu hard diskte analiz yapılarak veri kurma çalışması yürütüldüğü, yapılan analiz neticesinde sandisk 120 GB SSD hardiskin kontrolcü data çiplerinin arızalı olduğu, laboratuvarda yapılan tüm teknik müdahale ve veri kurtarma çalışması sonucunda bu verilerin kurtarılmasının mümkün olmadığının tespit edildiği belirtilmiştir.

Talep eden tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı'na gönderilen 07/12/2022 tarihli e-mail ile, e-defter mükellefi olduğundan dolayı e-defter portalına e-defter yüklemeleri yapılmış olup, ikincil yedeklemelerin de yapıldığı, ancak bilgisayarın hard diskinden kaynaklanan sorundan ötürü e-defterlerin bazı dönemlerine ulaşamadıkları belirtilerek ilgili dönemler için nasıl bir yol izlenmesi gerektiği sorulmuştur.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından talep edene gönderilen 13/12/2022 tarihli cevabi e-mail ile ise, defter ve kayıtlara ulaşamıyorlarsa ve ellerinde yedekleri bulunmuyorsa ulaşılamayan e-defterlerin yeniden oluşturulabilmesi için asliye ticaret mahkemesinden alınacak zayi belgesi ve özel amaçlı yeminli mali müşavir raporunun dilekçe ekinde Başkanlığa gönderilmesi gerektiği, Başkanlık sistemlerine yüklenen ikincil kopyaların mükelleflere verilmediği bildirilmiştir.

Yargılama aşamasında alınan bilirkişi heyeti raporunda, davaya konu muhasebe kayıtlarının yedeklerinin alındığına dair objektif bir delile rastlanmadığı, davaya konu muhasebe kayıtlarının içeriğine ulaşılamayan harddiskte saklanıp saklanmadığına dair objektif bir delile rastlanamadığı, davaya konu verilerin saklanması hususunda entegratör firmadan destek alınmadığı, talebe konu defterlerin açılış ve kapanış onaylarının 1 sıra numaralı Elektronik Defter Genel Tebliği’ne göre berat dosyalarının oluşturulduğu, oluşturulan berat dosyalarının süresi içerisinde GİB sistemine yüklenip onaylandığı,

yerinde inceleme ve tespitte yedeklerinin de aynı diske alınmış olduğu, ayrıca harici bir harddiske yedeklerin alındığı, ancak bu alınan yedeklerin talebe konu kayıtlardan sonrasına ait olduğunun beyan edildiği yönünde kanaat bildirilmiştir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına yargılama aşamasında yazılan müzekkereye verilen cevapta, talep edenin 2020/01-12, 2021/01-08 ile 10-12, 2022/01-09 dönemlerine ait e-defter ve bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının saklanmak üzere başkanlık bilgi işlem sistemine yüklendiği belirtilmiştir.

Talep eden vekilinin istinaf itirazları incelendiğinde, 6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiş, 01/07/2022 tarih 7417 sayılı kanunun 55. maddesiyle fıkrada belirtilen on beş gün ibaresi otuz şeklinde değiştirilmiştir.

Anılan TTK'nun 82/7. maddesinde zayi belgesi istenebilmesi için tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin ziyaa uğraması halleri tahdidi olarak sayılmamış ise de, yapılan tadadi sayımdan defterlerin tacirin elinde olmayan sebepler ile ziyaa uğraması gerektiği anlaşılmıştır. Bir başka anlatımla, tacir saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup, bu özene rağmen defter ve belgelerin ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebilecektir.

19/10/2019 tarihli ve 30923 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No:1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7/1. maddesi "e-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen "Mücbir Sebep" halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi,

zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir.

Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-defter Uygulama Kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verilir." şeklindedir.

Anılan Tebliğin "E-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı 4.4/1-e. maddesinde ise "e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur.

E-defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-defter uygulamasına dâhil olan mükellefler ve özel entegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan "E-Defter Saklama Kılavuzu"nda açıklanır.

E-defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." düzenlemesi yer almaktadır.

Anılan düzenlemeler ile dosya içerisinde yer alan deliller birlikte değerlendirildiğinde, talep edenin aşamalarda e-defterlerinin tutulduğu bilgisayarının hard diskindeki sorun nedeniyle Ekim, Kasım, Aralık 2020 ve Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ve Kasım 2021 yılı yevmiye defterleri ile aynı dönem defteri kebirlerin zayi olduğunu belirterek nasıl bir yol izlenmesi gerektiğine ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına gönderdiği e-mail'e verilen cevap ile ulaşılamayan e-defterlerin yeniden oluşturulabilmesi için mahkemece verilecek zayi belgesi ve özel amaçlı yeminli mali müşavir raporunun sunulması gerektiği, başkanlık sistemlerine yüklenen ikinci kopyaların mükelleflere verilmediği bildirilmiştir.

Yargılama aşamasında Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına yazılan müzekkereye verilen cevaptan, talep edenin işbu davada talebine konu 2021 yılı Eylül ayı dışındaki diğer tüm aylara ait e-defter ve bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının saklanmak üzere başkanlık bilgi işlem sistemine talep eden tarafından yüklendiği anlaşılmıştır.

Açıklanan bu durum karşısında işbu davada zayi belgesi verilmesi talep edilen Ekim, Kasım, Aralık 2020, Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Ekim, Kasım 2021 aylarına ait e-defter ve bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyaları Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı Bilgi İşlem Sisteminde yüklü durumda bulunduğu sabittir.

Talep eden tarafından yapılan başvuru üzerine ise Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca sisteme yüklenen ikincil kopyaların mükelleflere verilmediği bildirilmiştir. İkincil kopyaların mükelleflere verilmemesine ilişkin yasal bir düzenleme ise bulunmamaktadır. Aksine Tebliğ'den Bakanlıktan ikincil örneklerin temin edilemediği hallerde zayi belgesi istenileceği belirtilmektedir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı bilgi işlem sistemine yüklü durumda bulunan talep edenin talebine konu 2021 yılı Eylül ayı dışındaki 2020 ve 2021 yıllarında diğer aylara ilişkin e-defter ve beratlarının ikincil kopyalarının yüklenmesi için talep eden tarafından anılan başkanlığa dilekçe ile resmi bir başvuru yapılarak bu başvuruya karşı tüm yasal yollar tüketilmiş durumda değildir.

Hal böyle olunca, mahkemece yapılması gereken iş, talep edenin resmi olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına başvurarak zayi olduğunu bildirdiği e-defterlerinin (2021 yılı Eylül ayı hariç) bilgi işlem sisteminde yüklü olan ikincil kopyalarının yüklenmesi için talepte bulunup, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca olumsuz cevap verilmesi halinde verilecek cevaba karşı tüm yasal yolların tüketilmesi beklenerek sonucuna uygun bir karar verilmesinden ibarettir.

Tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli nitelikteki delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşılmakla talep eden vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, 6100 Sayılı HMK'nın 22/07/2020 tarih ve 7751 Sayılı Yasa'nın 35. maddesi ile değişik 353/1-a.6. maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.