Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi E.2019/614 K.2021/2284

....

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

BAŞKAN : ... (...)

ÜYE : ... (...)

ÜYE : ... (...)

KATİP : ... (...)

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : ANKARA 11. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ : 26/11/2018

ESAS NO :... DAVANIN KONUSU : Alacak

KARAR TARİHİ : 30/12/2021

YAZILDIĞI TARİH : 18/01/2022

Taraflar arasında yukarıda bilgileri belirtilen kararın Dairemizce incelenmesi davalı vekili tarafından istenmiş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca, yapılan ön inceleme sonucu, istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği ve eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından inceleme aşamasına geçilmiştir. İncelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildi.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

İDDİANIN ÖZETİ

Asıl davada davacı- birleşen davada davalı vekili; taraflar arasında imzalanan ... Bayi Sözleşmesi imzalandığını, davalını sözleşme kapsamında ödemelerini yapmadığını sözleşme hükümlerini ihlal ettiğini, haklı nedenlerle müvekkilinin sözleşmeyi feshettiğini, davalının 156.902,75 TL borçlu olduğunu belirterek müvekkilinin alacağının işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Birleşen davada ise; davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

SAVUNMANIN ÖZETİ

Asıl davada davalı – birleşen davada davacı vekili ; müvekkilinin esnaf olması nedeniyle davanın ticari dava olmaması sebebiyle davaya bakmaya Asliye Hukuk Mahkemeleri görevli olması nedeniyle görevsizlik kararı verilmesini, davacının iddialarının yerinde olmadığını alacağının bulunmadığını bildirerek haksız davanın reddine karar verilmesini istemiştir. Birleşen davada; bayilik sözleşmesinin haksız feshedildiğini beldirerek fazlaya ilişkin hakları saklı tutularak şimdilik 10.000,00 TL alacağın tahsiline karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece, benimsenen bilirkişi raporu doğrultusunda; davacı şirketin yetkilisi ... ile davalı taraf arasında imzalanan 06/12/2004 tarihli bayilik sözleşmesi ile davalı tarafın davacı tarafa ait "..." isimli mevzuat bilgisayar programının, sözleşmede belirtilen bölgede komisyon karşılığı satışını üstlendiği, davalı tarafın taraflar arasındaki komisyon oranının sözleşmedeki yazılı olan değil uygulanan %45 olduğuna ilişkin savunmasının yerinde olmadığı,

haklı nedenlerin varlığı halinde sözleşmenin her zaman feshedilebileceği, davacının davalı adına tahsil ettiği ve davalı tarafa sözleşmede belirlenen sürede iade etmesi gereken paraları uhdesinde tuttuğu, sözleşmenin davacı şirket tarafından haklı nedenlerle feshedildiği, bayilik sözleşmesi uyarınca davacı şirketin davalı bayiden 150.515,70-TL alacaklı olduğu anlaşıldığı, asıl davada davanın kısmen kabulüne,150.515,70-TL'nin 137.972,00-TL'sinin 17/08/2009 tarihinden itibaren, kalan 12.543,70-TL'sinin dava tarihi olan 07/03/2013 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,

taraflar arasındaki sözleşme haklı nedenlerle feshedildiğinden davacı ...'nun alacak ve tazminat talep edemeyeceği kanaatine varılarak birleşen davada, davanın reddine karar verilmiş, hükme karşı asıl davada davalı- birleşen davada davacı vekili tarafından istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Asıl davada davalı – birleşen davada davacı vekili; müvekkilinin esnaf olduğunu, işletme defteri tutuğunu, davacı şirketin dava açma davada taraf olma ehliyetinin bulunmadığını, sözleşmenin dava dışı ... ile müvekkili arasında imzalandığını, davacının tuttuğu tek taraflı kayıtlara göre karar verildiğini, fesih işleminin geçersiz olduğunu, müvekkilinin sunduğu delillerin toplanmadığını, asıl davanın reddiyle müvekkilinin davasının kabulüne karar verilmesini istemiştir.

UYUŞMAZLIK KONUSU OLAN HUSUSLAR

Uyuşmazlık; taraflar arasındaki bayilik sözleşme kapsamında tarafların birbirinden alacaklı olup olmadığı hususuna ilişkindir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Asıl davada; bayilik sözleşmesi kapsamında davalıdan alacaklı olup olmadığı, birleşen davada; bayilik sözleşmesinin haksız feshi nedeniyle alacak ve tazminat istemine ilişkindir.

İnceleme, 6100 sayılı HMK’nin 355. maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle sınırlı, ancak kamu düzenine ilişkin nedenler resen göz önünde tutularak yapılmıştır.

Taraflar arasında 06.02.2014 tarihli sözleşme kapsamında davalının sözleşme hükümlerini ihlali nedeniyle sözleşmenin haklı olarak feshedildiği iddiasıyla 156.902,75 TL alacağının bulunduğunu belirterek davayı 07.03.2013 birleşen dava ise 21.01.2015 tarihinde açılmıştır.

Uyuşmazlığın çözümünde davalının tacir olup olmamasına göre, davaya bakma konusunda mahkemenin görevli olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. Zira tarafların tacir olup olmamasına göre görevli mahkeme ile birlikte uygulanacak hükümler farklılık göstermektedir. Somut uyuşmazlıkta mahkemece kök ve ek bilirkişi raporu alınmış ise de anılan raporlarda davalı yanın gerçek kişi olmasına rağmen, esnaf sınırını aşan faaliyette bulunup, tacir olup olmadığı konusunda herhangi bir araştırma yapılmadığı görülmüştür.

Ticaret Mahkemelerinin görevi TTK'nın 5.maddesinde düzenlenmiş ve maddenin 1.bendinde; "Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir." denilmiştir.

Bir davanın ticari dava olup olmadığı ise TTK'nın 4. maddesinde gösterilen ilkelere göre belirlenmekte olup, öğretide benimsenen görüşe göre de ticari davalar kendi aralarında mutlak ticari davalar ve nispi ticari davalar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Mutlak ticari davalar için tarafların sıfatlarına ve dava konusunun ticari işletme ile ilgili olup olmadığına bakılmazken, nispi ticari davalarda dava konusunun ticari işletme ile ilgili olup olmadığı kriter olarak kabul edilmiştir.

Ticari işletme, TTK'nın 11/1.maddesindeki tanıma göre; esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir. Esnaf işletmesi ile ticari işletme arasındaki sınırın ise Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak kararname ile belirleneceği hükme bağlanmıştır. Görüleceği üzere ticari işletmenin unsurları; esnaf işletmesi için öngörülen sınırın üzerinde bir gelir sağlamayı hedef tutan faaliyet, devamlılık ve bağımsızlık olarak düzenlenmiştir. Buradaki faaliyet iktisadi faaliyet olup, amacı gelir elde etmektir. Kanunda ticari işletme için herhangi bir miktarda gelir değil, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşar düzeyde gelir sağlama amacı aranmıştır.

Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınır, Bakanlar Kurulunca çıkarılacak kararnamede gösterilir. Yine TTK’nın 15. maddesinde de; "İster gezici olsun ister bir dükkânda veya bir sokağın belirli yerlerinde sabit bulunsun, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan ve geliri 11. maddenin ikinci fıkrası uyarınca çıkarılacak kararnamede gösterilen sınırı aşmayan ve sanat veya ticaretle uğraşan kişi esnaftır." düzenlemesi bulunmaktadır. Yargıtayın yerleşik uygulamalarına göre, bir kimsenin vergi mükellefi olması, TTK yönünden de tacir kabul edilmesini gerektirmez. Ticaret siciline ya da odaya kayıtlı olmamak da tacir olmamanın kesin bir kanıtı olmadığı gibi, vergi mükellefi olup olmamak da tacir ve esnaf ayrımında kesin bir ölçüt olarak kabul edilemez.

Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1463. maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 18.06.2007 tarihinde kararlaştırılıp, 21.07.2007 tarih ve 26589 sayılı ... Gazete’de yayımlanan, 2007/12362 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında esnaf-tacir ayırımının nasıl yapılacağı belirlenmiştir.

6103 sayılı Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 10. maddesinde ticari işletmeler hakkında 6102 sayılı TTK'nın 11/2 madde ve fıkrasında öngörülen Bakanlar Kurulu kararı çıkarılıncaya kadar yürürlükte bulunan düzenlemelerin uygulanacağı belirtildiğinden Bakanlar Kurulu kararının uygulanmasına devam edilerek esnaf ve tacir ayrımının anılan kararda belirtilen kıstasların değerlendirilmesi suretiyle yapılması gerekecektir.

Bu itibarla, mahkemece yukarıda yapılan açıklamalar nazara alınmak suretiyle davalının faaliyetinin esnaf faaliyeti olup olmadığı, işin hacmi itibariyle ticari muhasebeyi gerektirip gerektirmediği, ticari faaliyet boyutuna erişip erişmediği değerlendirilip, gerekirse bu hususta bilirkişi incelemesi yapılarak davalının tacir-esnaf olduğunun kesin bir şekilde belirlenmesinden sonra taraflar arasındaki fesih koşullarının bulunup bulunmadığı, davacı yanın alacağa hak kazanıp kazanmadığı, davalının bayilik sözleşmesi kapsamında birleşen davada alacağının bulunup bulunmadığı üzerinde durularak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi de yerinde değildir.

Mahkemece hükme doğrudan etki edecek şekilde eksik inceleme ile hüküm kurulamayacağından, mahkemece değinilen hususlarla ilgili inceleme ve değerlendirme yapılıp, gerekirse davalının tacir - esnaf olup olmadığı yönünde rapor alınması, davada tamamen farklı bir sonuca ulaşılabilecek ise delillerin ve taleplerin buna göre değerlendirilerek hüküm kurulması gerekmektedir.

Görev hususu kamu düzenine ilişkin olup, istinaf nedeni olarak dayanılmasa dahi HMK'nın 355.maddesi gereğince re'sen istinaf incelemesi yapılması gereken bir husus olduğundan, istinaf başvurusunun bu gerekçelerle kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, mahkemenin görevli olup olmadığı hususunda gerekli araştırmayı yaparak bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiştir.rarın kaldırılma nedenine göre tarafların sair istinaf itirazları bu aşamada incelenmemiştir.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR. "5070 sayılı Kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15. uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur."