Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi E.2022/1671 K.2024/1624

Taraflar arasında yukarıda bilgileri belirtilen kararın Dairemizce incelenmesi taraf vekilleri tarafından istenmiş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca, yapılan ön inceleme sonucu, istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği ve eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından inceleme aşamasına geçilmiştir. İncelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildi.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

İDDİANIN ÖZETİ

Davacılar vekili, davalının müvekkili aleyhine takibe koymuş olduğu çeklerdeki ciro silsilesine göre müvekkillerinin takibe konu çeklerdeki sorumluluğu ve borcunun sona erdiğini, her ne kadar bağlayıcı olmasa da taraflar arasında aynı konuda İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2020/984 Esas sayılı dosyası ile menfi tespit davası görüldüğünü ve lehlerine sonuçlandığını belirterek müvekkillerinin Ankara 13. İcra Müdürlüğü’ nün 2018/2941 Esas sayılı dosyasında davalıya borçlu olunmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

SAVUNMANIN ÖZETİ

Davalı vekili, davacıların yazılı delil sunmadıklarını, davalı müvekkilinin uyuşmazlık konusu çeki dava dışı ... Gıda San. ve Tic. A.Ş.’den beyaz ciro yoluyla devraldığını, senedin geriye ciro yoluyla devredilmiş olmasının hukuken kabul edilen tek bir sonucunun bulunduğunu, onun da senedi bu yolla devralan kişinin, müracaat hakkını kullanırken senetteki ilk imzasından sonra gelen cirantalara başvuramaması olduğunu belirterek davanın reddine, %20 kötüniyet tazminatına karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARAR ÖZETİ

Mahkemece, 6102 sayılı TTK'nın 788 maddesi hükmü uyarınca, açıkça "emre yazılı" kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çek, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebilir.

"Emre yazılı değildir" kaydıyla veya buna benzer bir kayıtla belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çek, ancak alacağın temlikiyle devredilebileceği, bu devrin, alacağın temlikinin hukuki sonuçlarını doğuracağı, cironun, düzenleyen veya çekten dolayı borçlu olanlardan herhangi biri lehine de yapılabileceği, bu kişilerin çeki yeniden ciro edebilecekleri, borçluya karşı müracaat borçlusu durumunda olan keşideci tarafından çekin ciro yolu ile eline geçmesi TTK'nın 788/3. maddesi gereğince yeniden tedavüle koyarak başkasına ciro etmesinin mümkün olduğu, ancak çekin, lehtar-ciranta tarafından ciro edildikten sonra,

ikinci ciranta tarafından tekrar lehtar cirantaya ciro edilmesi ve lehtar cirantanın da 6102 sayılı TTK'nun 788. maddesi koşullarında yeniden çeki tedavüle çıkararak ciro etmesi halinde, ikinci tedavülden önceki ikinci cirantanın sorumluluğu kalmadığından, ikinci ciranta hakkında takip yapılamayacağı, bu durumda, keşideci ve lehtar-cirantanın takip alacaklısına karşı sorumluluğu bulunduğu,

zira lehtar-ciranta, çeki yeniden tedavüle çıkarmakla, ciro etmeden önceki durumuna döndüğünden ikinci cirantanın sorumluluk zinciri içinde yer almasının mümkün olmadığı (Yargıtay 12. HD'nin 2018/1593 Esas, 2019/10529 Karar sayılı ilamı ile 2014/30537 Esas, 2015/5718 Karar sayılı ilamları da aynı yöndedir), bu durumda, alacaklının, keşidecinin cirosundan önce cirosu bulunan ciranta veya lehtarı takip hakkı bulunmadığından;

davanın KABULÜ ile davacıların Ankara 13.İcra Müdürlüğü'nün 2018/2941 Esas sayılı dosyasına konu çekler nedeniyle davalı tarafa borçlu olmadıklarının tespitine karar vermek gerektiği, kötüniyet tazminatı yönünden de davacılar tarafından davalının kötüniyetli olduğuna ilişkin delil sunulmamış ve bu şekilde alacaklının kötüniyetli olduğu ispat edilemediğinden davacıların tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

1-İstinaf kanun yoluna başvuran davalı vekili tarafından. Mahkemenin kararının gerekçesine dayanak aldığı Yargıtay 12. HD'nin 2018/1593 Esas sayılı dosyasından verilen kararda ciro silsilesinin örnek A: Keşideci →Lehtar(Ciranta)... Gıda → Ciranta A →Ciranta B →Ciranta C →(İcra takibi başlatan Hamil) Lehtar Ciranta ...

Gıda şeklinde olduğu, bu karar içeriğine uygun olarak gösterilen örnekten de görüleceği üzere geri ciro ile çeke son olarak sahip olan lehtarın kendisinden önceki cirantalara karşı sorumluluğu olduğundan başvurabilmesinin mümkün olmadığı, ancak davaya konu çeklerdeki ciro silsilesinin ise ;örnek B: Keşideci →Lehtar(Ciranta)... Gıda → Ciranta A →Ciranta B →Ciranta C →Lehtar Ciranta ... Gıda → Davalı ...

Petrol ( İcra takibi başlatan 3. kişi hamil) şeklinde olduğu, davaya konu çekler üzerinden yukarıda verilen Örnek B den de görüleceği üzere çekin son hamili olan davalı müvekkili ... Petrol'ün çekte bulunan cirantalardan hiç birisine karşı bir sorumluluğu bulunmadığı, hal böyle olunca da yetkili hamil olan davalı müvekkiline karşı keşideci ve tüm cirantaların sorumlulukların devam ettiği, davalı konumunda bulunan ...

Limited Şirketi, uyuşmazlık konusu çeklerin ödenmemiş olması dolayısıyla 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 808 vd. maddelerinde öngörülmüş bulunan başvuru hakkını, çekleri kendisine ciro etmiş olan dava dışı ...

Gıda A.Ş.’ye karşı kullanabileceği gibi, daha önceki cirantalar olan davacılara karşı da kullanabileceği, emre muharrer bir kambiyo senedinin geriye ciro yoluyla devredilmiş olması, bu ciro işleminden önce senede imza koymuş olan borçlularının sorumluluğunu tümüyle ortadan kaldırmaya yönelik olmayıp, geriye ciro işlemi, yalnız senedi bu yolla devralan kişinin, senetteki ilk imzasıyla son imzası arasında kalan cirantalara (ve onların avalistlerine karşı) başvuru hakkını ortadan kaldırdığı, buna karşılık, geriye ciro işlemi, sonraki hamillerin başvuru hakkını herhangi bir suretle sınırlandırmadığı bildirilmiştir.

2-İstinaf kanun yoluna davacı vekili tarafından katılma yolu ile başvurularak; Yerel Mahkemece ihtiyari dava arkadaşlığı nedeni ile herbir davacı bakımından ayrı ayrı lehe vekalet ücreti hükmolunmasını istemiştir.

UYUŞMAZLIK KONUSU OLAN HUSUSLAR

Davaya konu çekten dolayı davacıların sorumluluğunun değerlendirilmesi uyuşmazlık konusudur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, menfi tespit istemine ilişkindir.

İnceleme, 6100 sayılı HMK’nin 355.maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle sınırlı, ancak kamu düzenine ilişkin nedenler resen göz önünde tutularak yapılmıştır.

Ankara 5.Genel İcra Dairesinin 2023/37321(Eski Ankara 13. İcra Müdürlüğünün 2018/2941) Esas sayılı dosyasında; davalı ... Petrol Şirketi tarafından, davacılar ... ..., ..., ... ... ve dava dışı ... İnş Ltd.Şti, ... Gıda San A.Ş. aleyhine dava konusu çeklere dayalı 774.360,00TL asıl alacak, 14.587,86TL işlemiş faiz, çek tazminatı ve komisyon olmak üzere toplam 868.706,94TL alacak için 23.02.2018 tarihinde kambiyo takibi yapıldığı anlaşılmaktadır.

Davalı tarafından davaya konu, keşidecisi ... San. İnş. Tic. Ve San. Ltd. Şti., lehdarı ... Gıda San. ve Tic. A.Ş., cirantaları ..., ..., ..., ... Gıda San. ve Tic. A.Ş. ve ... Petrol … Ltd. Şti.(davalı takip alacaklısı) olan çekin Ankara 13. İcra Müdürlüğünün 2018/2941 Esas sayılı dosyası ile kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibine konulduğu, davacıların ise davaya konu çekte geriye ciro olduğundan aradaki cirantalar olan kendileri yönünden takip yapılamayacağı iddiası ve borçlu olmadıkları gerekçesi ile eldeki menfi tespit davasını açtıkları anlaşılmaktadır.

Takibe konu çeklerde; 08.12.2017 keşide tarihli ve 01.12.2017 keşide tarihli çeklerin keşidecisinin ... İnş.Ltd.Şti, lehdarın ... Gıda A.Ş., 190.000,00TL tutarlı olduğu, lehdar tarafından ilk cironun ...'na, sırayla, ... - ...- (lehdar- ciranta)... Gıda San.ve Tic.A.Ş ve en son davalı ... Petrol Ltd. Şti.' ye ciro edildiği, bu hamil tarafından ibraz edildiği, karşılıksız şerhinin düşüldüğü;

15.12.2017 keşide tarihli ve 29.12.2017 keşide tarihli çeklerin de 200.000,00'er TL tutarla aynı taraflarca ve aynı ciro silsilesi ile devredilip ibraz edildiği anlaşılmıştır.

Buna göre takibe konulan çeklerdeki ciro silsilesinin incelenmesinde; keşideci dava dışı ... İnşaat Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi; lehdar ... Gıda San.ve Tic.A.Ş olup, lehdar tarafından (2.Ciro) ...'na; (3.Ciro) ...'na; (4.Ciro) ...'na; bu ciranta tarafından (5.Ciro) ... Gıda San. ve Tic.A.Ş'ye (lehdar) ve en son da (6.Ciro) davalı takip alacaklısı ... Petrol ..Ltd. Şti. 'ye ciro edildiği görülmektedir.

6102 Sayılı TTK; MADDE 788- "(1) Açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çek, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebilir.

(2) “Emre yazılı değildir” kaydıyla veya buna benzer bir kayıtla belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çek, ancak alacağın temlikiyle devredilebilir. Bu devir, alacağın temlikinin hukuki sonuçlarını doğurur.

(3) Ciro, düzenleyen veya çekten dolayı borçlu olanlardan herhangi biri lehine de yapılabilir. Bu kişiler çeki yeniden ciro edebilirler.

818.maddenin 1-k maddesi atfıyla 724.maddede; "Teselsül MADDE 724- (1) Bir poliçeyi düzenleyen, kabul eden, ciro eden veya o poliçeye aval veren kişiler hamile karşı müteselsil borçlu sıfatıyla sorumludurlar.

(2) Hamil, bunların borçlanmadaki sıraları ile bağlı olmaksızın her birine veya bunlardan bazılarına ya da hepsine birden başvurabilir.

(3) Poliçeden dolayı borç altına girmiş olup da poliçeyi ödemiş bulunan herkes aynı hakkı kullanabilir.

(4) Hamil borçlulardan yalnız birine başvurmakla, diğer borçlularla ilk önce başvurduğu borçludan sonra gelenlere karşı haklarını kaybetmez."

Ciro silsilesinde bulunan davacılar ve adı geçenlerden ... çeki lehdar-ciranta olan dava dışı ... Gıda San.ve Tic.A.Ş'ye ciro etmişler ayrıca cirolarını da iptal etmemişlerdir.Davalı ise düzgün ciro silsilesi ile çeki alan hamil olmakla ve kötüniyetle edindiği kanıtlanamamakla, ciro silsilesinde bulunan ciranta-davacılara karşı da takip yaparak talepte bulunabileceğinden davanın reddi gerekirken davanın kabulü yerinde değildir.

Açıklanan nedenle davanın reddi gerektiğinden davacı lehine vekalet ücreti takdiri gerekmediğinden katılma yolu ile başvuran davacılar vekilinin istinaf başvurusunun reddine; davalı vekilinin istinaf başvurusunun ise HMK'nin 353/1.b.2. maddesi uyarınca kabulü ile davanın reddine, kötüniyet tazminatı koşulları oluşmadığından davalı lehine tazminata yer olmadığına dair ilk derece mahkemesi kararının düzeltilerek yeniden esas hakkında karar vermek gerekmiştir.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR. "5070 sayılı Kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15. uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur."