Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi E.2022/45 K.2024/516

Taraflar arasında yukarıda bilgileri belirtilen kararın Dairemizce incelenmesi taraf vekilleri tarafından istenmiş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca, yapılan ön inceleme sonucu, istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği ve eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından inceleme aşamasına geçilmiştir. İncelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildi.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

İDDİANIN ÖZETİ

Davacı vekili, davacı ile davalı şirket arasında 02.03.2017 tarihinde Besilik Sığır Alım Sözleşmesi ve Kesimlik Sığır Alım Sözleşmesi imzalandığı, davalı tarafa canlı hayvan satışı yapıldığı, 20.000 adet besilik, 2000 adet kesimlik olmak üzere toplamda 22.000 adet canlı sığırı alıcıya teslim etmeyi, alıcı ise kg başına 3.70 Euro ödemeyi kabul ettiklerini, sözleşme uyarınca satıcı davacı firma, alıcı davalıya sözleşme konusu iş sona erdiğinde iade edilmek üzere 888.000,00 Euro teminat bedeli verdiğini, davalı tarafın bu verilen teminattan aşağıdaki hususlar çerçevesinde kesinti yapmak suretiyle tahsilatının yapıldığı,

bu kesinti sebeplerinin, haksız olarak davacıya yüklenilen gümrük giderleri (164.471,50 TL, o gün karşılığı olarak 30.480,26-Euro) Besilik Sığır Alım Sözleşmesinin 9.1.3. maddesindeki “Deniz yoluyla nakledilecek besilik sığırlar CİF usulü teslim edilecektir.” ve 9.1.5. maddesindeki “Karayolu ile nakledilen mallar Kapıkule Gümrüğünde CİF usulü teslim edilecektir.” denmek suretiyle sözleşme konusu malların tesliminde CİF usulünün kabul edildiği, buna göre her türlü gümrük masraf ve giderlerinin alıcıya ait olduğu,

haksız yere gümrük gideri adı altında davacı tarafa yüklenen bedelin iadesinin gerektiğini, haksız olarak işletilen gecikme cezaları (533.408,00 Euro Besilik Sığır Alım Sözleşmesi ve 10.000,00 Euro Besilik Sığır Tedarik Sözleşmesi gereği) davacı tarafın sözleşmenin 16.2 maddesine istinaden 543.408,00 Euro tutarında gecikme cezası işletildiği, davacı firma sözleşme konusu malların alıcıya teslim sürecinde ortaya çıkan bir takım mücbir sebep halleri nedeniyle bazı teslimat tarihlerinde gecikildiği, ek süre talep edildiği, Bu mücbir sebeplerin;

doğal afet, kanuni grev, genel Salgın hastalık, savaş ve terör olayları, gerektiğinde alıcı tarafından belirlenecek haller olarak belirlenmekte, bu sebepler dikkate alınmadan gecikme cezasının kesildiği,aynı zamanda ceza süresi ve ceza miktarının hesaplanması ile herhangi bir açıklamada bulunulmadan, bilgi ve belge ile somutlaştırılmadığını, sözleşmenin 11. maddesi kapsamında işletilen para cezaları (44.550,00 Euro Besilik Sığır Alım Sözleşmesi ve 4.800,00 Euro kesimlik sözleşme gereği toplamda 49.350,00 Euro ceza); davacı firma tarafından, Besilik Sığır İthalatı Teknik Şartnamesi ve taraflar arasında imzalanan sözleşme hükümlerine uyulduğu,

işletilen cezanın gerekçesinin açıklanmadığı ve belge sunulmadığı, davacı şirkete haksız olarak yüklenilen ölü hayvan bedelleri. 149 baş sığırın öldüğü ve zararın davacı firma alacağından tahsil edileceğini iddia etmiş ise de ölen hayvan sayısı, ölüm sebebi, zarar hesabı ve ölümlerin karantina süreleri içerisinde gerçekleştiği ile ilgili davacı firmaya herhangi bir belgenin sunulmadığı, dolayısı ile zararın davacıya yansıtılmasının kabul edilemeyeceğini ileri sürerek,

fazlaya ilişkin hakları saklı kalmasıyla, haksız yüklenilen gümrük giderlerine karşılık 200,00 Euro, haksız işletilen gecikme cezalarına karşılık 200,00Euro, sözleşmenin 11.maddesi kapsamında işletilen cezaya karşılık 200,00 Euro, hayvan ölümleri sebebiyle kesinti yapılan zarar bedeline karşılık 200,00 Euro olmak üzere toplamda 800,00 Euro alacağın avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini dava ve talep etmiştir.

Davacı ıslah dilekçesi ile; fazlaya ilişkin dava ve talep hakları saklı tutmak kaydıyla; haksız yüklenilen gümrük giderlerine karşılık 200,00 euro, haksız işletilen gecikme cezalarına karşılık 200,00 euro, sözleşmenin 11. maddesi kapsamında kesilen cezalara karşılık 200,00 euro, hayvan ölümleri sebebiyle kesinti yapılan zarar bedeline karşılık 200,00 euro olmak üzere toplamda 800,00 Euro davaya esas değer üzerinden davalı aleyhine açtıkları alacak davasında, 29.01.2021 tarihli bilirkişi raporunda davacıdan kesilen 30.480,26 Euro gümrük giderlerinin haksız olduğuna ve davalıya yüklenmesi gerektiğinin bildirildiği,

haksız yüklenilen gümrük giderlerine karşılık 200,00 Euro olan alacak talebini 30.280,26 Euro artırarak 30.480,26 Euro olarak ıslahı, diğer alacak talepleri aynı kalmak üzere davaya esas değeri 31.080,26 Euro olarak ıslah ettiğini bildirmiştir.

SAVUNMANIN ÖZETİ

Davalı vekili, 31.12.2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2016/9664 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Kurumlarına 31.12.2017 tarihine kadar geçerli olmak üzere %0 gümrük vergili 0102.29 GTİP numaralı 500.000 büyükbaş hayvan için tarife kontenjanı tahsis edildiği, davacı firma ile 02.03.2017 tarihinde 20.000 baş besilik sığır, 21.06.2017 tarihinde de 2000 baş kesimlik sığır alım sözleşmesi imzalandığı, 02.03.2017 tarihinde 20.000 Baş Besilik Sığır Sözleşmesinin 9.2 maddesine göre teslimat tarihleri ve teslim edilmesi gereken sığırlara tam zamanında uyulmadığı, sözleşmenin davalı firma tarafından 19.682 baş üzerinden kapatıldığı,

dava dilekçesinde yer verilen bir takım mücbir sebeplerden dolayı ek süre istendiği, davacı tarafın bu ek süreyi vermediğini beyan etmişse de ek sürelerin verildiği, gecikme cezasının sözleşmenin 16.1 maddesine göre günlük 1 Euro (her hayvan için) uygulandığı, bunun için herhangi bir ihtara gerek kalmadan satıcının alacaklılarından tahsil ettiği, kalan miktarın ise satıcı tarafından ödendiği, bu nedenle cezalı ve cezasız süreler dikkate alınarak toplam 533.408 Euro gecikme cezasının davacının alacağından tahsil edildiği, sözleşmenin 11. maddesine göre muayane kabul komisyonu raporlarına istinaden 44.250 Euro ceza uygulandığı,

davacı tarafın beyan ettiği gibi ilgili sözleşmenin 9.1.3 ve 9.1.5 maddelerinde teslim şekli CİF olarak belirtilmiş olduğunu, lâkin sözleşmede 7.2 maddesinde göre belirtildiği üzere teslim yerindeki tahliye masrafları gibi her türlü masrafların satıcıya ait olduğu dolayısı ile gümrük giderlerinin de bu kapsamda kabul edilmesi gerektiğini, 21.06.2017 tarihinde kesimlik sığır alım sözleşmesine göre; sözleşmenin 9.2 maddesinde yer alan teslimat programına göre sözleşme konusu malların tamamının teslimatı 17/22.07.2017 tarihli olarak belirlendiği, davacı firma tarafından 03.08.2017 tarihinde 1.891 baş olarak yapıldığı,

davacı firmaya 10.000 Euro gecikme cezası tahakkuk edildiği, sözleşmenin 11.maddesine göre muayene kabul komisyonu raporlarına istinaden 4.800 Euro ceza uygulandığı, sözleşmenin 7.2 maddesine göre gümrük giderlerinin yüklenici tarafından ödeneceğini, muayene ve analiz raporunda davacı tarafın davalı tarafa teslim ettiği hayvanların bir kısmında IBR hastalığının tespit edildiğini, bu sebeple zorunlu kesime tabi tutulan ve ölen hayvanların davacıdan tahsil edilmesi gerektiğini beyanla davanın reddini talep etmişlerdir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARAR ÖZETİ

Mahkemece, taraflar arasında yapılan sözleşme uyarınca nakliye sırasında gerçekleşen ölü hayvan bedellerinden davacı firmanın sorumlu olduğu gibi bulaşıcı hastalıklar sebebiyle ortaya çıkacak hayvan ölümleri ile mecburi kesime ilişkin zararlardan da davacının sorumlu olduğu, taraflar arasında yapılan anlaşmaya uygun olarak 19.729 besilik dananın İrlanda'dan yüklendiği, bunlardan 47 adetinin nakil sırasında öldüğü, bilirkişi marifetiyle tespit edildiği üzere bu danaların ekonomik değerinin 51.053,75-Euro olduğu, karantina süresinde ise 13 adet dananın öldüğü,

bilirkişi marifetiyle tespit edildiği üzere bu danaların ekonomik değerinin 14.257,95-Euro olduğu, meydana gelen zarardan sözleşmeye göre davacının sorumlu olacağı, taraflar arasındaki kurum yazışmalarında da görüleceği üzere davacının davalıdan sözleşmenin ifası için ek süre taleplerinin bulunduğu, davacıya ek süreler verildiği, davalı kurum tarafından davalıya yansıtılan gecikme cezalarının sözleşmeye uygun olduğu, davacının sözleşmenin 9.2. maddesi hilafına gecikmeli teslimde bulunması sebebiyle verilen cezaların yerinde olduğu,

diğer taraftan sözleşmenin 11. maddesine göre hayvanların tahliyesi esnasında travmaya bağlı olarak ortaya çıkan ve basit nitelikteki hafif yaralanmalar için hayvan başına yapılan eksik ödemelerin de sözleşmeye uygun olduğu, dolayısıyla bu sebeplerle davalı tarafından Besilik Sığır Tedarik Sözleşmesi nedeniyle kesilen 533.408,00-Euro ile Kesimlik Sığır Tedarik Sözleşmesi nedeniyle kesilen 10.000,00-Euro bedelin davacının alacağından düşülmesinin yerinde olduğu,

davacı vekilinin sözleşmenin ifası bakımından şartları oluşmayan mücbir sebep itirazı yerinde olmadığından davacının gecikme cezası, para cezaları ile ölü hayvan bedelleri hakkındaki taleplerinin reddi gerektiği, diğer taraftan taraflar arasındaki Besilik Sığır Alım Sözleşmesinde hayvanların CIF usulü teslim edileceğinin belirtildiği,

bu yönteme göre satıcının malı ihraç ettiği ülkedeki gümrük giderlerini ödemekle yükümlü olacağı, alıcının ise ithal edilen ülkedeki gümrük giderlerinden sorumlu olacağı, bu suretle tahliye masrafları içinde kabul edilemeyecek gümrük giderlerinden davalı sorumlu olacağından gümrük giderleri toplamı olan 30.480,26-Euro bedelin davalıya yükletileceği, dava ve ıslah dilekçesi, taleple bağlılık ilkesi ve davanın kısmi dava olması nazara alındığında kabul edilen bu alacağa 3095 sayılı Kanun gereği faiz işletileceği, yargılama giderleri tayin edilirken dava ve ıslah tarihindeki Euro kuru üzerinden Merkez Bankası verileri kullanılarak.

Davanın Kısmen Kabulü ile 30.480,26Euronun 200,00-Eurosunun dava tarihinden bakiye kalan tutarının ıslah tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun 4/a maddesinde öngörüldüğü şekilde Devlet Bankalarının Euro ile açılmış 1 yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranıyla birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine,

-Davacının gecikme cezası, para cezaları ile ölü hayvan bedelleri hakkındaki taleplerinin tümden (600,00-Euro) reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

1-İstinaf kanun yoluna başvuran davacı vekili tarafından; Yerel mahkemenin, gümrük masraflarının davacıya ödenmesi yönündeki hukuka uygun kararına itirazı olmadığı, dava konusu etmiş oldukları gecikme cezaları, sözleşme kapsamında işletilen para cezaları ve ölü hayvan bedelleri yönünden davanın reddinin hukuka uygun olmadığı, somut olayda mücbir sebep hallerinin varlığı incelenmeden, salt sözleşmede gecikme cezası uygulanabileceği yönünde madde bulunduğundan bahisle alacak talebinin reddine karar verilmesinin eksik ve hatalı olduğu bildirilmiştir.

2-İstinaf kanun yoluna başvuran davalı vekili tarafından; Davacının talep etmiş olduğu gümrük giderlerine ilişkin talebi hukuka aykırı olduğu gibi taraflar arasındaki sözleşmeye de aykırı olduğu, ilgili sözleşmenin 9.1.3 ve 9.1.5 maddelerinde teslim şekli CİF olarak belirtilmiş olsa da aynı sözleşmenin 7.2 maddesinde belirtildiği üzere teslim yerindeki tahliye masrafları gibi her türlü masrafların satıcıya ait olduğu, sözleşme hükmünde gümrük giderlerinin davacı tarafından ödeneceğinin açıkça ifade edildiği, bu talebin de reddi gerektiği bildirilmiştir.

UYUŞMAZLIK KONUSU OLAN HUSUSLAR

Davaya konu alacakların sözleşmeler kapsamında talep edilip edilemeyeceği hususunun değerlendirilmesi uyuşmazlık konusudur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

İnceleme, 6100 sayılı HMK’nin 355.maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle sınırlı, ancak kamu düzenine ilişkin nedenler resen göz önünde tutularak yapılmıştır.

Taraflar arasında düzenlenen 02/03/2017 tarihli besilik sığır alım sözleşmesi ve kesimlik sığır alım sözleşmesine göre, davalı tarafa canlı hayvan satışı yapılacağı, 20.000 adet besilik, 2000 adet kesimlik olmak üzere toplam 22.000 adet canlı sığırın alıcıya teslim edileceği, alıcının kg başına 3.70 Euro ödemeyi kabul ettiği, sözleşme uyarınca satıcı olan davacının davalıya sözleşme konusu iş sona erdiğinde iade edilmek üzere 888.000,00-Euro teminat bedeli verdiği.

7.2.maddesinde taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin, hayvanların belli bir yerde toplanması ve mahreç ülke yükleme noktasında gemi veya diğer araçlara yüklenmesi, teslim yerine nakliye masrafları ile karantina süresi içerisinde ve nakliye sırasında bakım, besleme, veteriner sağlık sertifikasında belirtilen her türlü aşı, test ve laboratuar analiz masrafları ve alıcıya teslimine kadarki sigorta, navlun, demoraj masrafları ve teslim yerindeki tahliye masrafları gibi her türlü masrafların satıcıya ait olduğu.

7.3.maddesinde; alıcı tarafından bu madde kapsamında herhangi bir ödeme yapılması halinde bu ödemeler herhangi bir ihtar yapılmaksızın öncelikle satıcının alacaklarından mahsup edileceği; alıcının bu madde kapsamında yaptığı ödemeler bakiye alacağı kalması durumunda kalan miktarın satıcının alacaklarından serbest bırakılacak teminatından karşılanmaması halinde kalan miktarı satıcının alıcıya ödeyeceği.

Sözleşmenin 9.1.3. maddesine göre deniz yoluyla nakledilecek besilik sığırların CİF usulü teslim edileceği, 9.1.5. maddesinde göre karayolu ile nakledilen malların Kapıkule Gümrüğünde CİF usulü teslim edileceği;

13.1 maddesinde; Satıcı sözleşme konusu malı sözleşme ve eklerine uygun olarak belirlenen sürede teslim etmeyi ve oluşabilecek kusurları sözleşme hükümlerine uygun olarak gidermeyi kabul ve taahhüt ettiği;

13.3 maddesinde; Satıcı alıcının her türlü uyarı ve talimatlarına uymak zorunda olduğu, satıcının sözleşmede belirtilen yükümlülükleri ihlal edilmesi nedeniyle, alıcının bir zarara uğraması halinde her türlü zarar ve ziyan öncelikle satıcının alacaklarından ve/veya serbest bırakılacak teminatlarından tahsil edileceği kalan miktar ise satıcı tarafından ayrıca ödeneceği;

13.4 maddesinde; Satıcı sözleşme konusu hayvanların alıcıya teslimine kadar korunmasından, karantina süresince ortaya çıkacak ve Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının birimlerince menşei ülkeden kaynaklandığı tespit edilen bulaşıcı hastalıklarla ilgili uygulanan tüm test ve analiz ücretleri ile bulaşıcı hastalıklar sebebiyle ortaya çıkacak hayvan ölümleri ile mecburi kesime ilişkin doğan zarardan sorumlu olduğu; geç teslimde uygulanacak para cezası ve mücbir sebep hallerinin de düzenlendiği görülmüştür.

Davacı tarafın davalı tarafa verilen bu teminattan haksız kesinti yapılmak suretiyle bir kısım gümrük giderleri, ölü hayvan bedelleri, gecikme ve para cezalarının tahsili için eldeki davayı açtığı görülmektedir.

Davacının istinaf itirazlarının incelenmesinde; Mahkemece, yargılamanın HMK'da düzenlenen usul kurallarına uygun olarak yapılmış olmasına, kamu düzenine aykırılık hallerinin bulunmamasına, dosya kapsamındaki bilgi, belge ve toplanan deliller değerlendirilip yasal düzenlemelere uygun isabetli, yeterli gerekçeyle karar verilmiş olmasına ve özellikle taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin 7,9,11,16/2.madde hükümleri gözetildiğinde davalı Kurum tarafından yapılan kesintilerin yerinde olduğu anlaşılmakla davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi gerekmiştir.

Davalı vekilinin istinaf başvurusuna gelince; sözleşmenin 9.1.3. ve 9.1.5 maddesine göre teslim şekli yönünden malların CİF usulü teslim edileceği belirtilmişse de; sözleşmenin 7.2.maddesinde teslim yerine nakliye masrafları ile karantina süresi içerisinde ve nakliye sırasında bakım, besleme, veteriner sağlık sertifikasında belirtilen her türlü aşı, test ve laboratuar analiz masrafları ve alıcıya teslimine kadarki sigorta, navlun, demoraj masrafları ve teslim yerindeki tahliye masrafları gibi her türlü masrafların satıcıya ait olduğu belirtilmiştir. Gümrük giderinin, gümrük işlemleri nedeniyle yapılan masraflar olduğu bu masrafların tahliye masrafı gibi her türlü masrafa dahil olduğu, bu nedenle davacının sorumlu olduğu anlaşılmakla bu talep yönünden de davanın reddi gerekmiştir.

Açıklanan nedenlerle davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile HMK'nin 353/1.b.2.maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi kararının düzeltilerek yeniden esas hakkında karar vermek gerekmiştir.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR. "5070 sayılı Kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15. uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur."